To ciekawe

 
To ciekawe
Zebraliśmy tu różne ciekawostki językowe z niemal wszystkich dziedzin języka. W tym miejscu dowiesz się czegoś, co Cię z pewnością zainteresuje.
  • EMBARGO
    czyli zakaz przywożenia towarów do jakiegoś państwa. Nakładanie embarga ma często charakter kary (dla tego państwa). Ostatnio często mówi się o embargu jako o zakazie rozpowszechniania jakiejś wypowiedzi, wywiadu, wiadomości — do określonego czasu. W końcu informacja jest jednym z cenniejszych towarów.
    Jerzy Bralczyk
  • ENCYKLOPEDIA
    Encyklopedia to słowo pochodzenia greckiego, jego znaczenie etymologiczne to ‛edukacja ogólnokształcąca’.
  • EUFEMIZM
    Eufemizmy to łagodzące nazwy rzeczy lub zjawisk, których nazwanie wprost mogłoby razić, naruszające pewne tabu, np. obyczajowe lub polityczne.
  • FACET
    Facet to wśród wyrazów potocznych nieczęsty przykład latynizmu. Po łacinie facetus znaczy ‛dowcipny’, słowo to jest spokrewnione z rzeczownikiem facetia, od którego pochodzi polska facecja.
  • FAJNY
    Słowo fajny pochodzi z języka niemieckiego, ale ma odleglejsze źródła romańskie. Pierwotnie służyło aprobatywnej ocenie towaru (fajny towar to towar w dobrym gatunku),
  • Fakt dokonany
    Czyli: coś, co się już zdarzyło i na co już wpływu nie ma. Przyjmujemy do wiadomości, że co się stało, już się nie odstanie, ale takimi konstatacjami zdradzamy ślady niezgody na tę nieodwracalność.
  • Fakt prasowy
    Czyli: coś, o czym doniosły media, a czego realność jest problematyczna. Jeśli wiemy, co się na świecie dzieje, to dzięki mediom. Ma to dla nas wymiar prawdy, jest realną rzeczywistością.
  • FAST FOOD
    Fast foody opisano w niniejszym słowniku jako bary, ich właściciele jednak ze zrozumiałych powodów wolą mówić o nich: restauracje. A co przeważa w zwyczaju społecznym?
  • FAWOREK
    Faworek to smażone ciasteczko, znaczenie to współczesne słowniki podają na pierwszym miejscu.
  • FINEZYJNY
    czyli delikatny, wyrafinowany, subtelny. Słowo to wiąże się z elegancją i kulturą — może trochę zbyt skomplikowaną.
  • FISKUS
    to skarb państwa, ale w działaniu. Stąd często myślimy o nim jak o osobie. Możemy znaleźć takie połączenia, jak nieubłagany fiskus.
  • FLORENCJA
    Florencja bierze swą nazwę od rzymskiego określenia Florentia ‛kwitnąca’. Miasto założył Juliusz Cezar w 59 roku p.n.e. jako kolonię dla byłych żołnierzy i nadał mu formę obozu wojskowego.
  • FRAJDA
    Frajda to słowo potoczne, satysfakcja – książkowe. Pierwsze pochodzi z niemieckiego, drugie z francuskiego, co potwierdza regułę (a może tylko stereotyp), że francuski dał polszczyźnie wyrazy książkowe, erudycyjne, niemiecki zaś także potoczne.
  • FUDAMENTALIZM
    to bezwzględna wierność doktrynie, zasadom religii, rygorystyczne ich przestrzeganie. Fundamentalizm nie jest sympatycznym określeniem — zwykle jest zarzutem.
  • Gabinet cieni
    Czyli: alternatywny rząd, hipotetycznie złożony z aktualnych przedstawicieli opozycji. Mówienie o rządzie jako o gabinecie znamionuje pewną kulturę polityczną.
  • GLOBALNY
    Globalny dochód to dochód ogólny, całkowity; globalne ujęcie to ujęcie całościowe, uwzględniające wszystkie elementy; globalny zasięg to zasięg powszechny, ogarniający cały świat.
  • Głodne kawałki
    Czyli: bzdury. Banialuki, brednie, brechty – wszystko na „b”. Wiele jest określeń, wszystkie emocjonalne. Głodne kawałki się zasuwa, zalewa, wciska, wstawia. Zawsze są mnogie, jednego kawałka, nawet najbardziej głodnego, wcisnąć ani zasunąć się nie da.
  • Gołym okiem
    Czyli: od razu, bez skomplikowanych badań. Możemy coś widzieć dzięki teleskopowi, mikroskopowi, lupie czy okularom – to, co wyraźne, duże, blisko nas, jest widoczne gołym, nieuzbrojonym okiem.
  • Gorączka złota
    Czyli: pogoń za bogactwem. Kiedy bardzo czegoś chcemy, ogarnia nas stan niemal chorobowy; zresztą kiedy się czegoś obawiamy, też (stąd Reisefieber). W Klondike, stolicy Alaski, wszyscy byli opanowani przez epidemię poszukiwania złotodajnych terenów, nawet bezradni poczciwcy jak ten grany przez Chaplina w filmie pod tym tytułem. Dziś ta gorączka jest mniej widoczna, a poszukiwacze zysków raczej widziani są jako zimni kalkulatorzy.
    Jerzy Bralczyk
  • Gra niewarta świeczki
    Czyli: sprawa nieopłacalna, niewarta starań. Częściej chyba spotykana jest taka gra niż jej przeciwieństwo, czyli gra warta świeczki. Bo istotnie: czy wartość świeczki stanowi o rzeczywistej wartości gry?
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego