wszystkie

 
Można tu znaleźć wszystko cokolwiek dotyczy języka i interesuje Państwa. Od pisowni, odmiany, przez znaczenia, składnię, czy frazeologię, po pochodzenie i pragmatykę.
  • Pisownia potocznych nazw zabytków oraz obcych dań i napojów
    11.02.2016
    Jak zapisywać nieoficjalne nazwy zabytków, np. furta Dominikańska zwana też Uchem Igielnym. Jak zapisać oba człony nazwy Ucho Igielne – dużymi czy małymi literami , czy ująć ją w cudzysłowie?
    Jak zapisywać nazwy obce dań, napojów („W wiedeńskiej kawiarni zamówimy różne kawy, np. Maria Theresia z likierem, Fiaker Kaffee z rumem, Wiener Melange, zjeść spaghetti bolognese i Apfelstrudla/Apfelstrudel czy wypić kieliszek Weiss Gespritz”) – dużymi czy małymi literami? Kursywą?
    Zasady normujące pisownię nazw zabytków i innych obiektów miejskich nie są jednoznaczne, por. np. most Świętokrzyski, ale Most Londyński; pałac Krasińskich , ale Pałac Staszica; bazylika mniejsza NMP Niepokalanej Wszechpośredniczki Łask , ale Świątynia Opatrzności Bożej.
    Wielowyrazowe nazwy potoczne (nieoficjalne) zabytków zapisywałbym od wielkich liter (z wyjątkiem ewentualnych przyimków i spójników występujących w środku nazwy) – w cudzysłowie lub bez cudzysłowu. Wzorem mogą być tu potoczne (lecz jednowyrazowe) nazwy ośrodków dydaktycznych (przedszkoli, szkół i uczelni, bibliotek), np. „Filmówka” lub Filmówka (= Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna), „Poniatówka” lub Poniatówka (= V Liceum Ogólnokształcące im. Księcia Józefa Poniatowskiego). Przy wyborze formy zapisu nie lekceważyłbym też zwyczaju odnoszącego się do określonej nazwy zabytku. Zwyczaj ten można zaobserwować w przewodnikach turystycznych, albumach czy książkach z dziedziny historii sztuki.
    Nim użyjemy obcej nazwy potrawy czy napoju, zawsze powinniśmy sprawdzić, czy nazwa ta nie została już aby spolszczona (choć częściowo), np. strudel z jabłkami czy kawa melange . Oczywiście, nie wszystkie nazwy są spolszczone, zawsze też mamy prawo użyć obcej nazwy ze względów stylizacyjnych.
    Zasadniczo obce nazwy potraw i napojów piszemy małymi literami, np. spaghetti alla puttanesca, crème brûlée, piña colada. Wyjątek stanowią obecne w nich nazwy własne: osobowe, geograficzne, zastrzeżone znaki towarowe, np. blue Curaçao, pizza Margherita, Johnnie Walker. Szczególny przypadek stanowią wyrażenia cytaty z języka niemieckiego, w którym rzeczowniki i inne wyrazy w funkcji rzeczownikowej zapisuje się od wielkiej litery. W wypadku nazw nieprzyswojonych ową pisownię należałoby zachować, np. Wiener Melange, Fiaker Kaffee. W nazwach od dawna przyswojonych (zaadaptowanych także na poziomie fleksyjnym) należy stosować małe litery, np. kawałek ciepłego apfelstrudla z sosem waniliowym.
    Adam Wolański
  • Narracja razem z przytoczeniem wypowiedzi
    11.02.2016
    J. Podracki w Słowniku interpunkcyjnym... (PWN, 1998, seria z krukiem, str. 20) wspomina o możliwości stosowania przecinka bezpośrednio po pytajniku, jednak wśród zamieszczonych tamże przykładów nie znalazłem takiego, który by rozwiał wątpliwości co do oceny takiego zapisu:
    Wszedłem do pokoju, było ciemno, co robisz?, usłyszałem, rozejrzałem się.
    Czy taka interpunkcja (choć z pewnością nie wzorcowa) jest akceptowalna?
    Ogólna zasada mówi rzeczywiście, iż znak zapytania zastępuje znaki interpunkcyjne oddzielające. Tak więc gdy dochodzi do zbiegu znaków, pytajnik pozostawiamy, a kropkę, średnik i przecinek powinniśmy pominąć. Są jednak od tej zasady odstępstwa, o których m.in. wspomina w swoim słowniku J. Podracki.
    Co się zaś tyczy przywołanego w pytaniu zdania: zapewne najlepiej byłoby zapisać je w konwencji narracji i dialogów, por.
    Wszedłem do pokoju. Było ciemno.
    – Co robisz? – Usłyszałem nagle czyjś głos i rozejrzałem się wokół.

    Jeśli jednak za wszelką cenę chcemy zachować zwartość i dynamikę takiej narracji wraz z przytoczoną cudzą wypowiedzią, dobrze byłoby mimo wszystko wyróżnić cytowane słowa cudzysłowem, co czyni sprawę zbiegu pytajnika i przecinka nieistotną, por.
    Wszedłem do pokoju, było ciemno, „Co robisz?”, usłyszałem, rozejrzałem się.
    Adam Wolański
  • Dzielenie nietypowych nazw i oznaczeń literowo-cyfrowych na końcu wiersza
    11.02.2016
    Szanowni Państwo,
    chciałbym się dowiedzieć, czym się kierować przy dzieleniu i przenoszeniu do nowego wiersza takich nietypowych wyrazów jak LC-M13VM2812IRD (wersja aparatu), SolvePnP (nazwa algorytmu) itp. Czy w pierwszym przypadku dozwolony jest podział w miejscu łącznika, a jeśli tak, to należy go powtórzyć jak przy zwykłych złożeniach z łącznikiem? A jak w drugim przypadku? A może w ogóle nie należy dzielić takich wyrazów?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Oczywiście, najlepiej nie dzielić tego rodzaju elementów tekstu, choć zalecenie takie nie zawsze jest możliwe do spełnienia. Jeśli zatem zachodzi konieczność podziału, najlepiej dzielić w miejscu pewnych całostek strukturalnych, np. w miejscu dywizu, nawiasu, ukośnika, między elementami literowymi i cyfrowymi, elementami literowymi zaczynającymi się od wielkiej litery itp.
    W wypadku zapisów typu: LC-M13VM2812IRD najlepiej powtórzyć łącznik na początku następnego wiersza. W takich sytuacjach dywiz na końcu wiersza oznacza podział, a na początku kolejnego wiersza – dywiz, który wchodził w skład samego oznaczenia.
    Adam Wolański
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego