interpunkcja

 
Tu znajdziesz informacje, w jakich sytuacjach stosować poszczególne znaki przestankowe, jakie mają inne zastosowania poza swoją podstawowa funkcją. Dowiesz się, gdzie postawić przecinek, kiedy lepiej użyć średnika, czy można pominąć kropkę, kiedy konieczny jest cudzysłów, jaką funkcję ma wielokropek. Jeśli chcesz, by twój tekst był właściwie zrozumiany, czytaj odpowiedzi naszych ekspertów.
  • jako – z przecinkiem czy bez?
    13.04.2015
    Dzień dobry,
    mam wątpliwość, czy w zdaniu: „Jako spółka firma istnieje od 25 lat” po spółce powinien być przecinek?
    Będę zobowiązana za pomoc
    Pozdrawiam
    Nie ma takiej potrzeby. Słownik interpunkcyjny PWN (Jerzy Podracki, Alina Gałązka) przewiduje możliwość użycia przecinka, gdy wyrażenie wprowadzone słowem jako określa przyczynę czegoś (autorzy zilustrowali to przykładem: „Jako nauczyciel, powinien czuć się zawsze młodo”). Jest więc taka możliwość, ale nie ma obowiązku, zresztą do Pani przykładu interpretacja przyczynowa się nie stosuje. Nie mówi on przecież, że firma istnieje od 25 lat, ponieważ jest spółką.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • ... ale podejrzewam, że tak
    10.04.2015
    Czy w tym zdaniu powinien być jeszcze jakiś przecinek: „Niezbyt udana, ale podejrzewam że prawdziwa historia”?
    Nietypowy przykład, charakterystyczny raczej dla polszczyzny mówionej, z jej zaburzonym porządkiem składniowym. Całostką składniową jest fraza niezbyt udana, ale prawdziwa, której interpunkcja nie sprawia kłopotów. Jej drugi człon można poprzedzić partykułą, która nie wymaga dodatkowego przecinka, np. niezbyt udana, ale przypuszczalnie prawdziwa. Słowa podejrzewam że są funkcjonalnym odpowiednikiem takiej partykuły i gdyby interpunkcję uzależnić od tak postrzeganej budowy zdania, to do przykładu podanego w pytaniu żadnego przecinka bym nie dopisał. Zasady polskiej interpunkcji nie są jednak oparte na składni dystrybucyjnej, lecz tradycyjnej, która zdanie dzieli dość mechanicznie na odcinki (tzw. zdania składowe) skupione wokół form finitywnych czasownika. Myślę więc, że bardziej w duchu interpunkcji polskiej będzie przecinek postawić: „Niezbyt udana, ale podejrzewam, że prawdziwa historia”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • hasło reklamowe
    8.04.2015
    Dzień dobry!
    Czy w haśle reklamowym: „Laptop czy tablet? Oto jest pytanie!” powinien pojawić się przecinek po słowie laptop?
    Dziękuję za pomoc!
    AB
    Przecinek jest zbyteczny, ale to nie najważniejsza rzecz. Pozwolę sobie ponarzekać na samo hasło, choć mnie nie proszono. Odbiorca rozpozna w nim aluzję do pewnej historii opowiedzianej przez znanego Anglika i uświadomi sobie, że tragizm jej bohatera nie ma się nijak do rozterek współczesnego nabywcy. Jeśli jest między nimi jakiś związek, to taki, że to, co kiedyś miało wymiar tragiczny, dziś służy zabawie. Może więc, nie owijając w bawełnę, zrobić aluzję do innego klasyka, który pisał: „Osiołkowi w żłoby dano...”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • Powiedział (,) co i jak
    3.04.2015
    Szanowna Poradnio!
    Bardzo proszę o rozwianie moich wątpliwości dotyczących wyrażenia co i jak w zdaniu: „Przyszedł do nas i powiedział (,) co i jak”. Czy należy je oddzielić przecinkiem i potraktować jak równoważnik, czy może nie oddzielać podobnie jak zaimek dlaczego w podobnym zdaniu?
    Pozdrowienia
    Mira
    Do kwestii tej odnosi się uwaga 2 w regule [363] WSO PWN: „Przecinek należy również pominąć przed zaimkami względnymi wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne, które nie są rozwijane, np. Nie dostał kolacji i nie miał pojęcia dlaczego”. W słowniku podano na tę okoliczność jeszcze kilka innych przykładów, ale w żadnym nie ma zaimków połączonych spójnikiem, jak w Pani pytaniu. Piszący muszą więc decydować sami.
    Moim zdaniem zacytowany tu przepis jest niepotrzebny. Nie ma sensu normalizować wszystkiego, zwłaszcza gdy regulacja nie obejmuje całości problemu. Oczekiwanie użytkowników polszczyzny – a więc pewnie też korespondentów naszej poradni – jest jednak takie, aby na wszystko był jakiś przepis (czytaj: paragraf). Nie mogę się więc uchylić od odpowiedzi i proponuję, aby zacytowanej wyżej uwadze 2 nie nadawać interpretacji rozszerzającej, lecz stosować ją tylko do samotnych zaimków, tak jak w przykładach podanych w słowniku. W innych sytuacjach, gdy w wypowiedzeniu podrzędnym brak orzeczenia, radzę używać przecinka, np.
    1. Powiedział, co i jak.
    2. Nie wiemy, kto, z kim, kiedy i dlaczego.
    3. Siostra? Ciekawe, czyja siostra?
    Przykład 2 powinien służyć za najlepsze uzasadnienie: gdyby pominąć przecinek przed kto, doszłoby do dziwnej sytuacji, w której przecinek wskazywałby na granice między zaimkami, a nie wskazywał strukturalnie ważniejszej granicy między wypowiedzeniem nadrzędnym a podrzędnym.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • mowa rozwiązana
    2.04.2015
    Kochana Poradnio,
    w jednej z piosenek łódzkiego zespołu Coma znajduje się taki oto cytat:
    Dopiero teraz wiem jak nisko upada
    Kto nie wypełnił swego czasu w pokorze.
    Oto dlaczego tak się obawiam
    Że za minutę trzeba
    Będzie wstawać i żyć.
    Gdyby potraktować cytat ten bez podziału na wersy jako dwa odrębne zdania, to czy przed słowami jak i kto (pierwsze zdanie) oraz dlaczego (drugie zdanie) powinny znajdować się przecinki? Pomijam oczywisty przecinek przed że w drugim zdaniu.
    Czytelnik
    Jeszcze nikt do nas nie zwracał się słowami „Kochana Poradnio”. Sprawdziłem, że ciąg -kocha- występuje w archiwum poradni 135 razy, ale zawsze w innych uwikłaniach. Czuję się wzruszony.
    Odwdzięczę się wyznaniem, że bardzo podoba mi się pomysł przetworzenia mowy wiązanej (czyli wiersza) na – by tak rzec – mowę rozwiązaną. Sklejamy wersy, zamieniamy wielkie litery na małe, dostawiamy znaki interpunkcyjne – świetne ćwiczenie z interpunkcji. W wypadku piosenki zespołu Coma wynik jest taki:
    Dopiero teraz wiem, jak nisko upada, kto nie wypełnił swego czasu w pokorze. Oto dlaczego tak się obawiam, że za minutę trzeba będzie wstawać i żyć.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • wykrzyknik nie na końcu wypowiedzenia
    30.03.2015
    Szanowni Państwo,
    nurtuje mnie kwestia stosowania dużej bądź małej litery w przypadku wyrazów następujących po umiejscowionych w środku zdań eksklamacjach. „Mogłem go dostrzec, lecz – ach! – nie mogłem sięgnąć” albo „Ostatni raz widziałem go hen! za rzeką”. Czy można uznać za poprawny spotykany w starszych publikacjach, zaprezentowany uprzednio zapis i bezpiecznie stosować go? Czy zakończenie słów w podanych sytuacjach wykrzyknikiem jest zasadne?
    Z poważaniem
    Wykrzykniki mogą znajdować się w różnych miejscach zdania, niekoniecznie na końcu, i niezależnie od swojej pozycji mogą być zamykane znakiem wykrzyknienia, po którym nie musi następować wielka litera. Zwyczaj ten nie dotyczy tylko starszych publikacji, oto dwa współczesne przykłady z wierszy Agnieszki Frączek: „Szur, szur, szur!… szurał szczur” i „Grrr! rozlega się po domu…/ Grrr! aż ściany drżą z betonu”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • tytuł w cudzysłowie
    10.03.2015
    Szanowni Państwo,
    moje pytanie dotyczy cudzysłowu. Czy ten znak interpunkcyjny jest wymagany w tytułach artykułów, opowiadań czy wypracowań szkolnych? Wydawało mi się do tej pory, że w cudzysłowie zapisuje się tytuł przytaczany, np. „Wczoraj napisałam opowiadanie pod tytułem «Wiosna»”. Natomiast na kartce z opowiadaniem, nad tekstem tytułu w cudzysłowie się nie zapisuje. Podobnie rzecz się ma z tytułami książek czy artykułów. Jeśli jestem w błędzie, proszę o wyprowadzenie mnie z niego.
    Dziękuję
    Tytuł można wyróżnić cudzysłowem lub kursywą, przy czym w tekście pisanym ręcznie stosuje się cudzysłów. Potrzeba wyróżnienia tytułu w jeden lub drugi sposób nie dotyczy oczywiście sytuacji, gdy jest on wyodrębniony, np. znajduje się na początku tekstu w osobnym wierszu, w linii żywej paginy lub na stronie tytułowej.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • cudzysłów w nazwach własnych
    8.03.2015
    Dzień dobry,
    mam dwa pytania dotyczące używania cudzysłowów. Jeżeli w nazwie własnej pojawia się cudzysłów, np. MDK „Koszutka”, Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy „Żabka”, to czy potem należy samodzielnie występujące w tym samym tekście wyrazy Koszutka czy Żabka nadal pisać w cudzysłowie? I drugie pytanie: czy Trójka w nazwie radiowa Trójka powinna być w cudzysłowie?
    Dziękuję za odpowiedź
    Iwona
    Nie ma obowiązku, aby stosować cudzysłów w nazwach własnych: zasady interpunkcji dają taką możliwość, ale nie musimy z niej korzystać. Oczywiście jeżeli utrwalona pisownia jakiejś nazwy zawiera znak cudzysłowu, to lepiej zrobimy, zachowując go. W pozostałych wypadkach należy kierować się zrozumiałością tekstu: okoliczność ta może przemawiać za użyciem cudzysłowu w wielowyrazowej nazwie własnej i pomijaniem go w nazwie skróconej, por. przykład z WSO PWN (zasada [466]): Polskie Biuro Podróży „Orbis”, co nie wyklucza użycia skróconej nazwy bez cudzysłowu, np. „Co najmniej 50 mln dolarów zainwestuje Orbis w sieć swoich krakowskich hoteli” (Metropol, za NKJP).
    O użycie cudzysłowu w nazwach własnych już nas pytano, proszę poszukać w archiwum poradni.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • przecinek a
    1.03.2015
    Szanowni Państwo,
    czy w następującym cytacie przed powinien wystąpić przecinek? Według mnie tak, ale usłyszałem odmienne opinie: „Na wersje dla Androida twórcy kazali czekać aż do grudnia 2014...”.
    W podanym zdaniu nie jest spójnikiem i nie łączy zdań składowych (inaczej niż w przykładzie: „Czekali i czekali, aż się doczekali”). Dlatego przecinek byłby w Pana zdaniu niepożądany.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • interpunkcja w tytule
    19.02.2015
    Szanowni Państwo,
    mam pytanie dotyczące zasad interpunkcji w zdaniu: „Nieznane listy Witkacego czyli całujcie mnie, gdzie chcecie”. Moim zdaniem powinien się w nim pojawić przecinek przed czyli. Czy mam rację? Co z przecinkiem przed gdzie? Jest poprawny? I jeszcze jedna kwestia: jest to tytuł audycji, w związku z czym, jeżeli pisownia tytułu wygląda jak powyżej podane zdanie, to czy należy zachować taką pisownię (oczywiście bez kropki)? A może należy ją poprawić?
    Z wyrazami szacunku
    K.S.
    Przed czyli powinien być przecinek, przed gdzie też. Zasady polskiej interpunkcji nie są na szczęście aż tak subtelne, aby postawienie przecinka uzależniać od stopnia idiomatyczności wyrażenia.
    Jeśli tytuł jest wyodrębniony w tekście, jak np. na stronie tytułowej, to należy pominąć kropkę, a także cudzysłów, który w tekście ciągłym mógłby służyć wyodrębnieniu tytułu. Jeśli przecinek wypada na końcu wersu, można pominąć także przecinek, por.
    Nieznane listy Witkacego
    czyli
    całujcie mnie, gdzie chcecie
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • Wyszło, jak wyszło
    10.02.2015
    Szanowni Państwo,
    zastanawia mnie interpunkcja w zwrotach typu „wyszło(,) jak wyszło”, „jest(,) jak jest”. Oba można rozwinąć, dodając przed ewentualnym przecinkiem tak, i otrzymamy porównania paralelne, w których przecinek zależy, jak się zdaje, od naszego wyboru. Czy zatem bez wstawienia tak też mamy wybór?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Konstrukcje te obejmują zdanie podrzędne, więc w zasadzie powinny zawierać przecinek. Argumentować za jego pominięciem można by ewentualnie na tej podstawie, że są to konstrukcje szczególnego rodzaju, w których schemat X, jak X (gdzie X jest formą finitywną czasownika) służy przekazaniu określonej treści, mniej więcej takiej: 'sytuacja nie jest zachwycająca, ale nie mówmy już o tym'. Zasady interpunkcji jednak nie dotykają takich subtelności (i dobrze). Myślę, że lepiej przecinek postawić.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • trudne zdanie z niż
    6.02.2015
    Szanowni Państwo,
    mam wątpliwość interpunkcyjną w zdaniu z cytatem:
    To brzmi znacznie lepiej niż „zrób to sobie sam”.
    Chodzi mi o przecinek przed niż. Cytat stanowi tutaj pewną zwartą całość i nie jestem pewien co do interpunkcji. Nie wiem, czy należy go traktować jak zwykłe zdanie podrzędne, czy jakoś inaczej?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Cytat sprawia, że mamy do czynienia ze zdaniem typu:
    To brzmi znacznie lepiej niż ABC.
    Traktując cytowany fragment jako swego rodzaju czarną skrzynkę, możemy przecinka nie postawić. Widząc jednak, że w cudzysłowie jest zdanie składowe, możemy pójść za regułą, która każe poprzedzać przecinkiem przedzdaniowe niż. W sumie więc sytuacja jest niejasna, przepisy się do niej nie odnoszą. Piszący muszą sami podjąć decyzję.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • przecinek przed tym, co konieczne
    5.02.2015
    Chcę zapytać o wyrażenia z to co, wszystko co itp., gdzie po zaimku co nie ma już czasownika. Czy przed co stawia się wtedy przecinek, czy nie? Przykłady:
    Trzeba zostawiać to co ciemne, co grzeszne.
    Widząc to co dobre i to, co wymaga przemiany, zobacz też nadchodzącego Pana.
    Człowiek wygrywa, jeśli trwa w tym co słuszne.
    Niech więc nie pociąga nas to co efektowne, ale to co prawdziwe.
    Idź za wszystkim co dobre i słuszne.
    Wybieraj wszystko co szlachetne.
    Zasada 90.A.1 w WSO PWN stanowi, że nie tylko zdania podrzędne należy wydzielać przecinkami, ale też równoważniki zdań. Rzecz zilustrowano m.in. przykładem: „Późno, bo dopiero po trzech miesiącach, przyszedł pierwszy list”.
    W Pana przykładach wolno widzieć równoważniki zdań powstałe przez pominięcie czasownika być, np. „Trzeba zostawiać to, co [jest] ciemne, co [jest] grzeszne”. Tak więc przecinki, moim zdaniem, są tu uzasadnione.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • przecinek przed przedzdaniowym niż
    5.02.2015
    Szanowni Państwo,
    raz jeszcze piszę w związku z niż i interpunkcją. Czytałem, że czasowniki zakończone na -no i -to zalicza się do finitywnych, tzn. fraza z takim czasownikiem tworzy zdanie. Poprawnie będzie więc: „Chcieli więcej, niż im proponowano”? Czytam pewną książkę, raczej porządną pod względem korekty, w której konsekwentnie w tego typu wypowiedzeniach nie ma przecinka przed niż.
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Powinien być.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • kłopotliwe niż
    27.01.2015
    Szanowny Panie Profesorze,
    wielokrotnie pisał Pan, że wypowiedzenie typu „Woleli oszukiwać niż/zamiast zwyciężać” nie jest zdaniem złożonym i dlatego nie należy stawiać w nim przecinka. E. Łuczyński podaje we Współczesnej interpunkcji polskiej, że wypowiedzenie z członem bezokolicznikowym uznaje się czasem za złożone, a sam bezokolicznik za równoważnik zdania. Fakt, napiszemy przecież: „Woleli oszukiwać, by / ale / lecz zwyciężać”. Dlaczego więc niż czy zamiast należy potraktować inaczej?
    Pisałem, jak rzecz ujmują słowniki ortograficzne (w WSO PWN odpowiednia zasada ma numer [379]). Nie porównywałem jednak różnych kodyfikacji i nie przyglądałem się, jak norma skodyfikowana ma się w tym zakresie do uzusu. Profesor Edward Łuczyński poświęcił interpunkcji wiele publikacji, więc ma do sprawy inny stosunek. Jego obserwacje i ustalenia można by wykorzystać w celu lepszego ujęcia wielu problemów interpunkcyjnych w następnych słownikach ortograficznych. Na razie mogę powiedzieć tylko, że w zasadzie przed niezdaniowym niż nie umieszczamy przecinka, ale są podstawy, by kiedyś ten stan rzeczy zmienić.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • pisownia skrótów czasopism i gier komputerowych
    26.01.2015
    Szanowni Językoznawcy!
    Tytuły czasopism ujmujemy w cudzysłów, rozumiem, że podobnie powinny być wyróżnione tytuły gier komputerowych (lub kursywą). Czy dopuszczalna jest opcja niewyróżniania jednych i drugich w żaden sposób? I co z ich skrótowcami (np. Kobieta i Życie – KiŻ, World of Warcraft – WoW)? Spotkałam się ze stwierdzeniem, że już skrótowce absolutnie nie powinny być w cudzysłowie.
    Anna
    Przytaczane w tekście tytuły książek oraz ich części (tomów, rozdziałów itp.), gazet i czasopism, wierszy, artykułów, obrazów, rzeźb, utworów muzycznych, filmów, gier komputerowych, programów telewizyjnych i audycji radiowych umieszcza się zwyczajowo w cudzysłowie lub składa kursywą. Jeśli w tym samym tekście przytacza się tytuły nieperiodyków (tytuły książek, filmów, gier itp.) i periodyków (tytuły gazet i czasopism, serii wydawniczych, cykli programów tv itp.), to pierwsze składa się zazwyczaj kursywą, a drugie umieszcza w cudzysłowie. Bez cudzysłowu i bez kursywy podaje się zwyczajowo tylko tytuły aktów prawnych, odezw, deklaracji, tytuły domyślne oraz utarte określenia tytułowe, np. Konstytucja 3 maja, Uniwersał połaniecki, Kronika Helmolda, Roczniki kwedlinburskie, Geograf Bawarski. Tak pokrótce wygląda praktyka edytorska w odniesieniu do różnego typu tytułów.
    Powodem, dla którego zwykło się polskojęzyczne tytuły wyróżniać cudzysłowem lub kursywą, jest pisownia tylko pierwszego wyrazu wielką literą (wyjątek stanowią tytuły periodyków i ksiąg biblijnych). Wyróżnienie typograficzne bądź interpunkcyjne sprawia, że właściwie identyfikujemy początek i koniec tytułu i nie będziemy mieli kłopotu z interpretacją zdania zawierającego tak oznaczony tytuł (por. „Pan Tadeusz został wczoraj do nas przysłany, a Martę trzeba było odesłać do domu klienta” i „«Pan Tadeusz» został wczoraj do nas przysłany, a «Martę» trzeba było odesłać do domu klienta)”. Nie ma natomiast potrzeby ujmowania w cudzysłów bądź składania kursywą skrótowców utworzonych od tytułów, ponieważ wielkie litery są już dostatecznym wyróżnikiem typograficznym.
    Adam Wolański
  • przecinek w odesłaniach do aktów normatywnych
    26.01.2015
    Szanowni Państwo,
    moje pytanie dotyczy zapisu skrótu publikatora aktu prawnego po wejściu w życie ustawy z dnia 4 marca 2011 r. o zmianie ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych oraz niektórych innych ustaw, która zniosła numery dzienników ustaw. Czy powinniśmy zatem pisać np. DzU 2012 poz. 1015 czy DzU 2012, poz. 1015? Czy przecinek ma być, czy nie? Dodam, że senaccy legislatorzy piszą bez przecinka.
    Pozdrawiam
    Jolanta Sierakowska
    Jest to sprawa umowy, przy czym w praktyce redakcyjnej dominuje zapis bez przecinka, por. Dz.U. z 2012 r. poz. 742 i 1544, z 2013 r. poz. 675, 829, 1005, 1588 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 7, 768, 821, 1004 i 1146. Jest to zresztą zgodne z ogólną regułą interpunkcyjną, która mówi, iż przecinkiem oddzielamy zasadniczo jednorodne elementy zdania. Numer pozycji jest niejako częścią składową danego rocznika (roku, w którym został opublikowany dany akt prawny). Podobnie zresztą postępuje się w przypadku powoływania kolejnych jednostek redakcyjnych aktu prawnego, por. art. 5 ust. 2 pkt 2 lit. a.
    Oczywiście zastosowanie przecinka nie będzie błędem. Stosuje się go zazwyczaj w analogicznej sytuacji w opisach bibliograficznych gazet i czasopism, gdzie datę roczną oddziela się od numeru wydania lub zeszytu właśnie przecinkiem.
    Adam Wolański
  • dopowiedzenie czy nie?
    25.01.2015
    Szanowni Państwo,
    mam problem interpunkcyjny w zdaniach: „Praca wymagająca codziennej, jakże często żmudnej(,) aktywności”, „Nie był przyzwyczajony do jego niekonwencjonalnych, często rubasznych(,) metod nauczania”. Czy dobrze mi się wydaje, że mamy do czynienia z szeregiem przydawek, więc za podstawową wersję należałoby uznać brak przecinka w nawiasie, a opcjonalnie można by ten przecinek dostawić, gdyby widzieć tam wyraźne dopowiedzenie?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Podzielam Pański punkt widzenia. W ocenie, czy jakiś fragment tekstu jest dopowiedzeniem i jako taki wymaga obustronnego wydzielenia przecinkami, czy jest tylko kolejnym członem szeregu i jako taki powinien mieć przecinek z lewej strony, mamy pewną swobodę.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • jechać ósemką
    23.01.2015
    Uprzejmie proszę o odpowiedź na pytanie, czy określenia jedynka, dwójka itd., używane w odniesieniu do np. szkoły, stopnia zagrożenia lawinowego, numeru drogi itd., powinny być zapisywane w cudzysłowie.
    Dziękuję
    Nie ma takiej potrzeby, por. „(...) opowiadała, że widziała Mateusza, jak jechał ósemką . Ale ona stała na przystanku, widziała go przez szybę (...)” (Gazeta Pomorska).
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • wołacz a przecinek
    4.01.2015
    Dzień dobry!
    Moje pytanie brzmi: czy w nagłówku listu zawsze stawiamy przed imieniem, w wołaczu, przecinek? „Witaj, Olu!”, „Cześć, Olu!” itp.
    Pozdrawiam!
    Rzeczownik w wołaczu w zasadzie zawsze wydzielamy z kontekstu znakami interpunkcyjnymi, nagłówki listów nie są wyjątkiem. Ściślej biorąc jednak, obowiązek ten dotyczy nie pojedynczych rzeczowników, lecz całych fraz wołaczowych, stąd np. „Witajcie, Olu i Alu!” oraz „Droga Olu, dawno się nie widziałyśmy”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski