interpunkcja

 
Tu znajdziesz informacje, w jakich sytuacjach stosować poszczególne znaki przestankowe, jakie mają inne zastosowania poza swoją podstawowa funkcją. Dowiesz się, gdzie postawić przecinek, kiedy lepiej użyć średnika, czy można pominąć kropkę, kiedy konieczny jest cudzysłów, jaką funkcję ma wielokropek. Jeśli chcesz, by twój tekst był właściwie zrozumiany, czytaj odpowiedzi naszych ekspertów.
  • Gdzież są twoje szklane domy? – rozmyślał, brnąc dalej. – Gdzież są twoje szklane domy?
    2.11.2016
    Szanowni Państwo,
    czy w takim przypadku powinien pojawić się przecinek:
    Co ja tu robię?(,) pomyślał.
    Czy zapisanie Co ja tu robię? kursywą coś zmienia?

    Z wyrazami szacunku
    Anna Kubiak

    Wątpliwość ujawniona w pytaniu wiąże się z regułą [414], która mówi, iż pytajnik zastępuje znaki interpunkcyjne oddzielające oraz dwukropek. Dlatego też gdy dochodzi do zbiegu tego rodzaju znaków, pytajnik należy pozostawić, a kropkę, średnik, przecinek i dwukropek pominąć.
    Ci, którzy stosują się do tej reguły literalnie, pomijają znak przecinka także w tekstach beletrystycznych na granicy między tzw. monologiem niewypowiedzianym (wewnętrznym, pomyślanym) a narracją zawierającą czasownik oznaczający myślenie, por.

    Zanim pozwoliłem mu się odwrócić i kazałem usiąść, poczułem lekką konsternację. Co ja tu robię z tym pistoletem w ręku? pomyślałem i od razu sobie odpowiedziałem: Nie to wcale nie powinno mnie dziwić. (J. Marías)

    Inni, którzy postrzegają dialogi i monologi wewnętrzne bohaterów zestawione z narracją jako szczególny typ wypowiedzenia złożonego, w którym obie części wypowiedzenia biegną niezależnie od siebie, oddzielają obie części przecinkiem także wówczas, gdy monolog kończy się pytajnikiem bądź wykrzyknikiem, por.

    Nikołaj popatrzył na dziewczynę. Co ja tu robię?, pomyślał i odparł: – Tak, tak. Musimy wracać do domu. (D.A. Strelnikoff)

    To ja, taki stary i złachany?, przemknęło mi przez myśl. (R. Ostaszewski)

    Nie można takich zapisów uznać za błędne. Niemniej najlepiej postąpić zgodnie z zaleceniem znajdującym się w dalszej części przywołanej tu reguły [414], która mówi, iż po znaku zapytania można postawić tylko wielokropek, myślnik albo wykrzyknik (oraz cudzysłów i nawias zamykający). Zalecenie to ilustrowane jest m.in. następującym przykładem:

    Gdzież są twoje szklane domy? – rozmyślał, brnąc dalej. – Gdzież są twoje szklane domy? (S. Żeromski)

    Tego wzorcowego pod względem interpunkcyjnym sposobu oznaczania przejścia od monologu pomyślanego do narracji należałoby się trzymać również wówczas, gdy monolog wewnętrzny będzie ujęty w cudzysłów lub złożony kursywą, por.

    „Czy ja, do licha, nie wpadłem w jaką awanturę?” – pomyślał Wokulski. (B. Prus)
    Jestem w miejscu, którego nie znam. Co ja tu właściwie robię? – pomyślał.

    Adam Wolański
  • Znaki nieliterowe w nazwach firmowych
    2.11.2016
    W piśmie adresowanym do spółki posiadającej nazwę w stylu ABC-COŚTAM, radca prawny zapisał jej nazwę jako ABC - COŚTAM. Miejsca, w których po dywizie umieścił spacje, poprawiłem, na co prawnik się oburzył, bo „jak go uczono w szkole – po myślnikach stawia się spację”. Uważam, że znak użyty w podanym przykładzie nie jest myślnikiem, ale dywizem, więc stosujemy go bez spacji. Podana spółka w KRS ma zapisaną swoją nazwę bez spacji. Kto ma rację?

    Cudzysłowy, dywizy, myślniki i inne znaki typograficzne w nazwach firmowych bywają często przyczyną kłopotów. Jeśli chodzi o dywiz i myślnik, teoria wydaje się prosta. Dywiz – jako znak pisarski – łączy zasadniczo elementy równorzędne znaczeniowo. Nie oddziela się go spacjami od wyrazów lub członów, które spaja, np. Hewlett-Packard Co., Coca-Cola Enterprises Inc., Colgate-Palmolive Co. Myślnik w nazwie firmowej może – jako znak interpunkcyjny – rozdzielać określone elementy tejże nazwy, np. nazwę indywidualną od określenia charakteryzującego, por. „Pet” – Sklep z Artykułami Tytoniowymi. W funkcji znaku interpunkcyjnego należy oddzielać go z obu stron spacjami.
    Wszystko zależy zatem od funkcji, jaką pełni określony znak w nazwie firmy.

    Adam Wolański
  • Interpunkcja zdań złożonych podrzędnie z frazeologizmem
    2.11.2016
    Szanowni Państwo,
    mam pytanie w związku z tą poradą. Intuicyjnie odbieram zdanie Wybieraj z czego chcesz jako zbudowane inaczej niż Rób, co chcesz, ale nie potrafię ściśle uzasadnić, w czym pierwsze jest „składniowo gorsze” od drugiego, co prowadzi do kolejnych problemów interpunkcyjnych. Np. Jedźmy, dokąd chcesz, prawda? Ale czy już Zabierz komputer dokądkolwiek chcesz?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik

    Pod względem budowy składniowej wszystkie przytoczone w pytaniu zdania się nie różnią, tzn. zawierają dwa czasowniki w formie osobowej i mają strukturę nadrzędno-podrzędną. Tym, co różni przywołane tu wypowiedzenia, jest obecność bądź brak w ich budowie elementów sfrazeologizowanych. Frazy tego typu – mimo iż zawierają w swym składzie czasownik osobowy – mają charakter nominalny i pełnią zazwyczaj funkcje dopełnienia lub okolicznika.
    Jeśli zdanie podrzędne lub jego równoważnik zawiera utarty zwrot o znaczeniu niedosłownym lub związek frazeologiczny, to wówczas przecinka się nie stawia. Brak przecinka pełni tu funkcję praktyczną, tzn. pokazuje, iż konstrukcja formalnie podrzędna zawiera treści, których nie należy rozumieć dosłownie. W praktyce nie zawsze da się jednoznacznie określić, czy dana fraza jest na tyle niedosłowna, że można ją uznać za sfrazeologizowaną. Wiele też zależy od sensu, który chce przekazać autor tekstu. W zależności od intencji autorskich fraza składająca się z takich samych elementów może być uznana za zwykłą syntagmę bądź za utarte połączenie wyrazowe o znaczeniu niedosłownym, por. np.

    Nie wiadomo dlaczego wyjechał nagle do miasta (‘z niezrozumiałych względów’).
    Nie wiadomo, dlaczego wyjechał nagle do miasta (‘nikt nie wie dlaczego’).

    Zasada nieoddzielania związków frazeologicznych przecinkiem jest praktyczna i należy brać ją pod uwagę w pierwszej kolejności. Lecz oddzielanie przecinkiem fraz, które charakteryzują się słabym stopniem sfrazeologizowania, nie może być uznane za błąd interpunkcyjny.

    Adam Wolański
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego