różne

 
Zebraliśmy tu odpowiedzi na pytania dotykające różnych problemów językowych, czasem bardzo szczegółowych lub indywidualnych. Dotyczą one niemal wszystkich dziedzin języka. Każdy może tu znaleźć coś, czego nie wiedział, a co go zainteresuje.
  • pisownia i odmiana eboli
    15.09.2014
    Szanowni Państwo,
    proszę o wyjaśnienie wątpliwości dotyczących pisowni nazwy wirusa Ebola. Zakładam, że w zdaniu: „Większość mieszkańców Afryki miała już kontakt z ebolą” nazwę tę, jako pospolitą, piszemy małą literą, natomiast w zdaniach: „Stwierdzono obecność wirusa Ebola w Polsce” lub „W szpitalu w N. przebywa pacjent cierpiący na gorączkę krwotoczną Ebola” nazwa ta, jako własna, winna być pisana wielką literą i nieodmienna.
    Z wyrazami szacunku Ewa Tomaszewska
    Nazwę tę zawsze piszemy małą literą (chyba że na początku zdania, co oczywiste). W zasadzie ją odmieniamy, np. pacjenci z ebolą. Nie odmienioną pozostawiamy w tzw. konstrukcjach apozycyjnych, np. pacjenci z wirusem ebola.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • M jak magister
    15.09.2014
    Co oznacza M. przed imionami Lindego na karcie tytułowej jego słownika? Czyżby to był skrót od francuskiego monsieur ('pan')? Drugie pytanie dotyczy nowego interfejsu Poradni: czy jest możliwość powrotu do starego, w którym odpowiedzi są wyświetlone pod pytaniami i nie trzeba ich specjalnie otwierać?
    Nie monsieur, tylko magister (zob. Jan Ptaszyk, Słownik języka polskiego Samuela Bogumiła Lindego, s. 50). Tytuł ten (magister diplomaticus) otrzymał Linde w wyniku studiów odbytych na uniwersytecie w Lipsku.
    O nowy interfejs poradni proszę pytać w wydawnictwie.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • jedno nie jedno
    5.06.2014
    Dlaczego słowo jedno jest rodzaju nijakiego i co to oznacza?
    Jedno to zaimek, którym wskazujemy „jedną sprawę lub rzecz” albo „całość powstałą z oddzielnych części” (za Innym słownikiem języka polskiego). Rodzaj gramatyczny zaimków trudno umotywować, proszę jednak zwrócić uwagę, że jedno nie jest wyjątkiem, por. to, tamto, owo, wszystko, nic, coś – wszystkie rodzaju nijakiego.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • kwestie dwie
    1.04.2014
    1. Ostatnio stało sie modne podczas komentowania słówko cuś. Czy nie powinno się jednak pisać cóś, skoro używamy zaimka nieokreślonego coś?
    2. Co Państwo sądzicie o zwrocie „Jestem na tak”, przy wydawaniu oceny pozytywnej o wierszu?
    Ad 1. W niektórych gwarach o wymawiane jest jak u, np. [kuń] w Wielkopolsce, na Śląsku i na Kujawach lub [cuś] na Kujawach, w Warmii, na Suwalszczyźnie. W zasadzie taki dźwięk transkrybujemy ortograficznie za pomocą litery ó, aby zachować jego etymologiczny związek z o, por. Sposoby zapisu tekstów gwarowych w witrynie Dialekty i gwary polskie pod red. Haliny Karaś. W praktyce jednak zdarza się transkrypcja zarówno przez ó, jak i przez u, co widać nie tylko w przykładowych tekstach gwarowych w ww. witrynie, ale także w tekstach literackich, stylizowanych gwarowo. Na przykład w NKJP kuń jest liczniejszy niż kóń, obecny w utworach Gąsiorowskiego, Kruczkowskiego i Reymonta, por. „Głupiś!... Nie żaden kuń, ino kobyła!” (Kordian i cham).
    Ad 2. „Jestem na tak” wydaje się skrótem od „Jestem zdecydowany na tak”, „Jestem gotów oddać swój głos na tak” itp. Niejasna struktura tego zwrotu sprawia, że odbieramy go jako potoczny. W NKJP występuje on głównie w dyskusjach internetowych oraz w reportażach w prasie, w wypowiedziach opisywanych osób. Jest jednak też film pod takim tytułem (w oryginale Yes Man), są akcje społeczne pod taką nazwą, zwrot się więc upowszechnia. Warto zwrócić uwagę, że ma on pełny paradygmat, tzn. występuje też w innych formach, jak być na tak lub byli na tak. Ma też odpowiednik w formie być na nie, odmienny przez osoby, liczby itd.
    Przypominamy zasadę: w jednym liście tylko jedno pytanie. Łamanie jej uniemożliwia nam poprawną kategoryzację pytań.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • o duecie
    8.03.2014
    Czy prawidłowy jest zapis: „Duet muzyków zagrał” czy „Duet muzyków zagrali” (analogicznie do wujostwo przyszli)?
    Która wersja jest poprawna: „Oczom widzów ukazał się duet fortepianu i wiolonczeli” czy „Oczom widzów ukazał się duet fortepian i wiolonczela”?
    Kolejna kwestia dotyczy zapisu z myślnikiem lub bez. Czy w wypadku zapisu duet Szcześniak Górniak użyjemy myślnika? Duet Szcześniak – Górniak? A jeśli z myślnikiem, to czy ze spacjami, czy bez?
    Dziękuję
    Słowo duet nie łączy się z orzeczeniem w lm, ta osobliwość dotyczy tylko rzeczowników osobowych na -stwo. Z dwóch konstrukcji: duet fortepianu i wiolonczeli oraz duet fortepian i wiolonczela obie są poprawne, por. „(...) polsko-austriacki (...) duet Mariana Rawicza i Waltera Landauera (...)” i „Gdy debiutowali, duet Rawicz–Landauer nadal występował i nagrywał” (oba cytaty z książki Mariusz Urbanka Kisielewscy: Jan August, Zygmunt, Stefan, Wacek). W konstrukcjach drugiego rodzaju można użyć półpauzy (tzn. kreski średniej długości) bez spacji albo łącznika (kreski najkrótszej) bez spacji, por. Adam Wolański, Edycja tekstów, s. 57, gdzie m.in podano przykład: duet gitar klasycznych Alber–Strobel.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • kwestie dwie
    29.01.2014
    Szanowne Państwo,
    mam pytanie, czy wyraz specpułk, który media często używają, jest poprawny? I mam jeszcze jedno pytanie: czy zdanie (które znalazłam w gazecie): „dumnie prezentuje się i puszy” to pleonazm. Zgodnie z SJP PWN puszyć się to dumnie się prezentować, więc powinien to być błąd, ale nie jestem pewna.
    Serdecznie pozdrawiam.
    Wyrazy typu specgrupa, speckomisja krytykowano kiedyś jako rusycyzmy, zbudowane niezgodnie z tradycyjnymi modelami polskiego słowotwórstwa. Obecnie należałoby je co najmniej tolerować ze względu na rozpowszechnienie. W słowotwórstwie polskim zresztą jest więcej oznak internacjonalizacji i wiele dawniej krytykowanych formacji słowotwórczych dziś już nie razi albo nie bardzo razi.
    Nie każdy przykład dublowania treści jest błędem, wielokrotnie o tym była mowa w poradni. Czasem za powtórzeniem treści przemawiają względy językowej ekspresji. Osobiście nie widzę w zacytowanym zdaniu nic złego.
    Pozwolę sobie na koniec wytknąć Pani błąd w pytaniu: „który media często używają”. W polszczyźnie ogólnej, nieregionalnej, powinno być: którego media często używają. Nie wiem, czy jako błąd traktować formułę powitalną: Szanowne Państwo, wolę założyć, że jest to literówka.
    Proszę wybaczyć to wytykanie pomyłek, zazwyczaj po prostu poprawiam usterki w pytaniach, ale czasem warto je potraktować szkoleniowo. Wszyscy uczymy się na błędach, mnie też niejedną nieścisłość wytknęli czytelnicy poradni (widać to w dopiskach).
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • pytania dwa
    16.05.2013
    Szanowna Poradnio,
    zwracam się z krótkimi pytaniami:
    1. Czy poprawna jest forma budowniczowie (np. budowniczowie metra – takie określenie ostatnio spotkałam), czy jedynie budowniczy?
    2. Czy w zdaniach typu „Nie wiem, co ci powiedzieć”, „Wiecie, co to anafora?” użycie przecinka jest poprawne?
    Dziękuję za pomoc. Z poważaniem
    Iwona
    Ad 1.Tak, mianownik lm ma postać budowniczowie. Podobnie np. leśniczyleśniczowie.
    Ad 2. W tych przykładach występują rozwinięte zdania podrzędne, więc nie ma wątpliwości, że należy je poprzedzić przecinkiem. WSO PWN każe pomijać przecinek, gdy zdanie podrzędne ogranicza się do zaimka, np. „Nie wiem co” (jako odpowiedź na prośbę: „Zrób coś”) albo „Wiecie co?” (jako sposób otwarcia rozmowy lub zwrócenia uwagi na to, co nadawca chce powiedzieć).
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • trochę składni, trochę fleksji
    27.04.2013
    Witam,
    ostatnio nurtują mnie dwa zagadnienia, a mianowicie – czy zdanie „Życzę Ci zdrowia, szczęścia i żeby spełniły się Twoje marzenia” jest poprawne gramatycznie? Czy powinno się mówić będę robić czy będę robiła? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.
    Można powiedzieć: „Życzę Ci zdrowia, szczęścia i żeby spełniły się Twoje marzenia”, choć zgrabniej byłoby: „Życzę Ci zdrowia, szczęścia i spełnienia marzeń”.
    Formy będę robić i będę robiła są jednakowo poprawne. Pierwsza jest krótsza, co czyni ją atrakcyjną i pod względem liczby sylab równą formie męskiej będę robił. O frekwencji wariantów form czasu przyszłego – zob. np. M. Łaziński, O panach i paniach, s. 317–321.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • pytania dwa
    22.03.2013
    Czy w tytule wiersza Mokradła mokradła powinien być przecinek miedzy słowami?
    Czy określenie ze sokiem może być użyte (ale bez cudzysłowu) w wierszu? Czy to jest błąd ortograficzny, czy jakiś inny?
    Tytuł Mokradła mokradła można interpretować dwojako: tak jak dziadkowie dziadka (wtedy bez przecinka) albo tak jak ciepło, ciepło (wtedy z przecinkiem).
    Ze sokiem to regionalizm nie mieszczący się w normie polszczyzny ogólnej. Nie można go nazwać błędem ortograficznym, choćby dlatego, że dotyczy także wymowy. Najprościej, bez wchodzenia w szczegóły, byłoby go nazwać błędem gramatycznym.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • trzy pytania
    12.03.2013
    Jak jest poprawnie:
    1. „Rodzeństwo Nowakowie wyjechało na wakacje” czy „Rodzeństwo Nowakowie wyjechali na wakacje”?
    2. Szkoła Podstawowa Nr 1 czy nr 1?
    3. Czy w oficjalnym zaproszeniu można napisać 120-lecie szkoły, czy lepiej zapisać liczbę słownie?
    Bardzo proszę o odpowiedź.
    Właściwie prosi Pani o trzy odpowiedzi, wbrew regułom poradni, które każą wysyłać tylko jedno pytanie za każdym razem. To życzenie wynika stąd, że pytania staramy się kategoryzować (z kategoryzacji korzysta poradniana wyszukiwarka), a trudno kategoryzować pytania podwójne czy potrójne, dotykające różnych rzeczy.
    Ad 1. Słowa rodzeństwo i państwo zachowują się różnie, powiemy więc „Rodzeństwo wyjechało na wakacje”, ale „Państwo Nowakowie wyjechali na wakacje”. W Pani przykładzie połączenie wyrazowe rodzeństwo Nowakowie skłania jednak, by orzeczenia użyć w liczbie mnogiej. Jest to, jak sądzę, kwestia zwyczaju, nie gramatyki, gdyż w tzw. grupach apozycyjnych (których przykładem jest wyrażenie rodzeństwo Nowakowie) elementem nadrzędnym, decydującym o łączliwości z kontekstem, jest pierwszy człon. Zgodnie z gramatyką byłoby więc „Rodzeństwo Nowakowie wyjechało na wakacje”, ale w NKJP znajdziemy wyłącznie przykłady z orzeczeniem w liczbie mnogiej (co prawda, zaledwie dwa): „Rodzeństwo Kuligowie, podobnie jak wiele rodzin z Nowego Sącza i sąsiedniej Piątkowej, zostali zalani podczas ubiegłorocznej lipcowej powodzi” i „Wynikami zasłużyli sobie na wpisanie na listę warcabiści rodzeństwo Szczybyłowie (...)”. Można je znaleźć za pomocą wyszukiwarki Poliqarp, stosując kwerendę:
    [base=rodzeństwo] [orth=.*owie]
    Chyba najlepszym wyjściem w tej sytuacji byłoby zdanie: „Rodzeństwo Nowaków wyjechało na wakacje”, które nie budzi wątpliwości. Konstrukcji tego rodzaju jest także więcej w NKJP.
    Ad 2. Skrót nr w nazwach własnych piszemy małą literą, zob. WSO PWN, zasada [84].
    Ad 3. Moim zdaniem zapis cyfrowo-słowny jest w takim zastosowaniu lepszy: krótszy i bardziej czytelny, a przy tym niesprzeczny z podstawowymi zasadami pisowni.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • pytania trzy
    22.02.2013
    1. Często spotykam się z pomijaniem przecinków w tytułach. Według reguł rzeczownik (lub grupa rzecz.) w wołaczu wymaga użycia przecinka. Jak więc należy napisać tytuł „Chwal duszo moja Pana”. Czy „Chwal, duszo moja, Pana”?
    2. Czy należy stawiać przecinek po wykrzykniku O? Napiszemy: „O, wielki Boże” czy też „O wielki Boże”?
    3. Czy poprawne jest zdanie: „Widzę cię trochę zmęczonego”? Wybrałabym formę: „Widzę cię trochę zmęczonym”, ale może to archaizm. Z wyrazami szacunku,
    H. Jakubowska
    Ad 1. „Chwal, duszo moja, Pana”. Przecinki obligatoryjne.
    Ad 2. „O, wielki Boże”, z przecinkiem. WSO PWN informuje, co prawda: „Jeżeli po wykrzykniku o występuje wyraz w wołaczu, przecinek stawiamy po tym wyrażeniu: O mój Boże, co ja teraz zrobię?!”, nie rozstrzyga jednak, co robić, gdy na rzeczowniku w wołaczu wypowiedzenie się kończy. Poza tym niejasna jest motywacja tego wyjątku od reguły, w szczególności zaś to, dlaczego dotyczy on akurat spójnika o. Ze względu na te niejasności jestem skłonny akceptować postawienie przecinka po wykrzykniku o, zgodnie z ogólną regułą. Ostateczna decyzja może zależeć od czynników prozodycznych, są bowiem różne o, krótkie i długie, mniej i bardziej ekspresywne. Interpunkcja powinna wspierać intencję autora, m.in. więc służyć ekspresji.
    Ad 3. Oba zdania są poprawne, drugie istotnie jest nacechowane.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • pytania dwa
    21.01.2013
    Chciałem zadać dwa pytania:
    1. Czy to prawda, że pisanie Witam na początku listu/maila jest obraźliwe, niepoprawne? Dlaczego?
    2. Czy jest różnica między słowami lub i albo w języku polskim? Taka, jaka występuje w logice matematycznej, gdzie albo to wybór tylko jednego z wielu elementów, zaś lub pozwala na wybranie dowolnej liczby?
    Ad 1. Mówimy o Witam kierowanym do nieznanej osoby. Obraźliwe ono nie jest, raczej niegrzeczne, bo bezceremonialne. Polska grzeczność językowa każde do nieznanej osoby pisać: Szanowny Panie, Szanowna Pani, Szanowni Państwo, niekiedy z dodatkiem jakiegoś tytułu. Proszę przeszukać archiwum poradni pod kątem słowa Witam. Wielokrotnie o tej formule pisaliśmy.
    Ad 2. W języku naturalnym zarówno lub, jak i albo używane są zazwyczaj jako odpowiednik znanego z logiki funktora alternatywy wykluczającej, tzn. wygłaszając zdanie typu „Będzie X lub/albo Y”, mówiący ma na myśli to, że zdarzy się jedno z dwojga, ale nie oba naraz. Przy albo efekt ten jest silniejszy, pewnie dlatego, że albo występuje też w jednoznacznie wykluczającej formule albo..., albo... Osoby, które dopuszczają możliwość zajścia dwóch zdarzeń, zrobią więc lepiej, budując zdania typu „Będzie X lub Y” (a nie „Będzie X albo Y”).
    Najważniejsza różnica między albo i lub w języku naturalnym polega na tym, że konstrukcję wyższego rzędu na składniki niższego rzędu albo dzieli silniej niż lub. Dlatego możemy zbudować zdanie:
    Kupię śliwki i jabłka albo gruszki i pomidory
    i raczej nikt nie będzie miał wątpliwości, że jego struktura składnikowa jest następująca:
    Kupię (śliwki i jabłka) albo (gruszki i pomidory).
    Gdyby w tym zdaniu zamiast albo użyć spójnika lub, to interpretacja nie byłaby taka jednoznaczna i ktoś mógłby pomyśleć, że chodzi o coś innego, mianowicie:
    Kupię śliwki i (jabłka lub gruszki), i pomidory.
    Ta ostatnia interpretacja przychodzi do głowy tym łatwiej, że jabłka i gruszki to owoce, które często rozpatrujemy w parze. Użycie spójnika albo parę tę skutecznie rozdziela, natomiast lub nie jest równie silnym separatorem.
    Moja ocena może być nieco subiektywna, należałoby ją potwierdzić w badaniach eksperymentalnych. Można też użyć wyszukiwarki Poliqarp w Narodowym Korpusie Języka Polskiego, aby sprawdzić, czy np. konstrukcje typu A i B albo C i D występują częściej niż konstrukcje A i B lub C i D.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • Co piszą wierszokleci
    14.01.2013
    Kruk krukowi(parafraza)
    Rymokleta rymoklecie oka nie wykole,
    stąd się plenią w internecie pomimo biadoleń.
    Nikt nie znalazł rozwiązania, by zjawisko zmienić,
    więc się cieszą swym bazgraniem, bo je ktoś docenił.
    Czy trafny jest komentarz poniżej odnośnie zacytowanego czterowersu:
    Czy się plenią oka, czy rymokleci, bo tak na skróty piszą nieraz poeci?
    A może się czepiam, bom też wierszokleta?
    Komentarz uważam za nietrafny. Forma plenią się w oczywisty sposób odsyła do słów Rymokleta rymoklecie. Decyduje o tym referencjalna (bo nie gramatyczna) zgodność co do liczby (przy braku zgodności liczbowej między plenią się, a dopełniaczem lp oka), jak również sens czterowiersza. Poza tym komentarz jest marny: nie trzyma się rytmu wiersza, do którego nawiązuje, a pomysł, żeby użyć formy oka zamiast oczy, służy nie wiadomo czemu. Tak więc z dwóch wierszokletów, którzy się zaprezentowali w naszej poradni, wolę pierwszego.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • z życia szkoły
    11.01.2013
    Dzień dobry,
    chciałam zapytać, jak poprawnie odmienić skrót od wychowanie fizyczne (dotyczy przedmiotu w szkole). Chciałam również zapytać, czy poniższe zdanie jest poprawne: „Dlatego wychowawca musi tworzyć bogate środowisko informacyjne i dobierać odpowiednie jakościowo informacje”.
    Z poważaniem
    Można pisać WF (wielkimi literami bez kropek) albo wf. (małymi literami i z kropką na końcu). Pierwszy skrót jest odmienny (WF-u, WF-owi, WF-em, WF-ie), drugi nie. Pierwszego jednak nie trzeba odmieniać, wolno pisać np. lekcja WF.
    Jeśli chodzi o zdanie o wychowawcy, to jest ono poprawne i brzmi poważnie, dowartościowuje zarówno wychowawcę, jak i autora wypowiedzi. Z pewnością to samo można napisać prościej, ale może do osoby, do której autor się zwraca, tak właśnie należy pisać.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • poznaniak z powiatu grodzkiego
    31.10.2012
    Zgodnie z wytycznymi RJP nazwy mieszkańców terenów (o ile nie jest to miejscowość) powinny być zapisywane od wielkiej litery. Zrozumiałe zatem jest, że mieszkaniec Poznania to poznaniak. Ale czy mieszkaniec Miasta Poznań (powiatu grodzkiego) jednak nie jest też Poznaniakiem?
    Zupełnie przy okazji, pragnę o zapytać o przyimek dla. Wydaje mi się, że ostatnio rozpowszechnił się on w wyrażeniach typu nowa pasta dla bielszych zębów. Czy słusznie sądzę, że nie jest to standardowy uzus?
    Ma się rozumieć, że każdy poznaniak jest Poznaniakiem. Jeśli zaś chodzi o pastę, to kwestia nie sprowadza się do wyboru przyimka: gramatycznie lepsze byłoby do niż dla, ale w rzeczywistości ta pasta – o ile dobrze rozumiem – ma zęby wybielić, a nie tylko konserwować stan zębów już nieskazitelnie białych. Czy zatem nowa pasta do wybielania zębów? Milej konsumentowi pomyśleć, że stan pożądany już osiągnął i potrzeba mu tylko specjalnej pasty, aby go utrzymać. Ostatecznie zatem nowa pasta do bielszych zębów – tak chyba byłoby najlepiej.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • dwa pytania
    16.06.2012
    Czy poprawna jest konstrukcja: „Prowadząc obserwację, zauważono, że...”? Czy sprawozdanie może mieć formę pisaną, czy pisemną?
    Dziękuję za odpowiedź.
    Przytoczona konstrukcja jest poprawna, a sprawozdanie może mieć formę pisemną, raczej nie pisaną (połączenie forma pisana nie jest nielogiczne, ale jest rzadkie, słabo utrwalone w zwyczaju językowym).
    Przypominamy o zasadzie: w jednym liście jedno pytanie.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • Erysta pyta żony
    17.05.2012
    Witam, mam dwa pytania.
    1. Jak będzie brzmiała forma „wykonawcy” od słowa erystykaerystyk, erysta, jeszcze inaczej czy może w ogóle nie tworzy się takiej formy?
    2. Czy biernik od słowa żona może być tylko żonę? Nie można spytać żony? Jeśli tak, to dlaczego?
    Z poważaniem,
    Bartek
    Ad 1. W użyciu jest i forma erystyk, i forma erysta. Obie można uzasadnić, por. matematykmatematyka i sofistasofistyka.
    Ad 2. Jedyny biernik od żona brzmi żonę, ale czasownik spytać (podobnie jak pytać i zapytać) może się równie dobrze łączyć z biernikiem, co z dopełniaczem.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • pytania dwa
    10.05.2012
    Dzień dobry,
    mam dwa pytania. Jedno dotyczy słowa Witam, kiedy piszemy e-mail. Moim zdaniem witać mogę kogoś jak, na przykład, jestem gospodarzem. Czy jest to poprawne użycie tego słowa?
    Drugie pytanie odnosi się do myślnika. Czy na liście (takiej jak poniżej) powinienem pisać od wielkiej litery, czy od małej?
    Zainteresowania:
    – szachy
    – motoryzacja
    Z góry dziękuję za pomoc.
    Z poważaniem,
    Cezary Kobylski
    O Witam pisaliśmy tyle razy, że najlepiej będzie, jeśli przeszuka Pan archiwum poradni pod kątem tego słowa. Pana intuicja, że wita gospodarz, jest trafna. Nadawca listu nie pełni roli gospodarza, już raczej gościa.
    Jeśli chodzi o drugą kwestię, to poszczególne pozycje na liście wyliczeniowej zapisujemy od małej litery, chyba że zaczynają się nazwą własną lub mają postać samodzielnych zdań (zob. A. Wolański, Edycja tekstów, s. 181–184). Przykład podany w pytaniu jest więc poprawnie zapisany, podobnie jak przykład następujący:
    Czym się interesuję:
    – Gram w szachy.
    – Śledzę rozwój motoryzacji.

    Prosimy nie pytać o dwie sprawy za jednym razem. Utrudnia to kategoryzację pytań i zmniejsza skuteczność kwerend w poradnianym archiwum.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • super-Ziemia
    28.03.2012
    Jaką formę powinien mieć dopełniacz liczby mnogiej dla słowa Ziemia w znaczeniu 'inne planety podobne do Ziemi', a dokładniej w nazwie kategorii planet: zuperziemie. Powinno być: „Odkryto wiele superziem”, czy „Odkryto wiele superziemi”?
    Druga kwestia to pisownia: superziemia czy super-Ziemia, spotyka się obie dla określenia planety mającej od 1 do 10 mas Ziemi.
    Znam tylko jeden dopełniacz od słowa ziemia, brzmi on ziem, por. pierwiastki ziem rzadkich lub powrót Ziem Zachodnich do Macierzy. Myślę więc, że choć nie mówi się często o Ziemiach, mając na myśli naszą planetę zwielokrotnioną jakimś cudem, to nawet do niej – czyli do nich – należałoby odnieść formę tych Ziem. Tak samo odmieniałbym super-Ziemie, które do naszej Ziemi są podobne.
    Jeśli chodzi o pisownię, to ogólna zasada przewiduje użycie dywizu, jeśli druga część wyrazu złożonego lub część po przedrostku pisana jest wielką literą, por. pseudo-Polak (hasło z WSO PWN) i stąd super-Ziemia. Nie wiem, czy taka pisownia przeważa w uzusie, ale w każdym razie taką należałoby polecać.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź
  • gra i Nikander
    26.02.2012
    Jak powinno się poprawnie mówić: „Gram o pieniądze” czy „Gram na pieniądze”? Czy imię Nikander odmienia się podobnie jak Aleksander? A może dopuszczalna jest forma Nikandra w dopełniaczu?
    Elżbieta
    Jeśli ktoś gra na pieniądze, to znaczy, że są one stawką w grze, ale celem gry może być coś innego, nawet wartość niematerialna. Jeśli natomiast ktoś gra o pieniądze, to pieniądze są celem, a stawką mogą być np. zapałki. Jednym słowem, obie konstrukcje są poprawne, ale co innego znaczą.
    Nikander rzeczywiście powinien się odmieniać tak samo jak Aleksander, zwłaszcza, że cząstka ander w obu imionach pochodzi od tego samego grackiego słowa o znaczeniu 'mężczyzna'.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
    Pokaż odpowiedź