składnia

 
Znajdziesz tu różnorodne informacje o budowie zdania, o wymaganiach jego składników, o szyku wyrazów w zdaniu, o właściwych formach orzeczenia i jego miejscu w zdaniu, o skrótach składniowych, o zapożyczonych konstrukcjach.
  • w miejscu czy na miejscu pracy?
    28.03.2015
    Jak powinno się poprawnie składać życzenia z okazji objęcia nowego stanowiska pracy. Należy powiedzieć: „Wszystkiego najlepszego w nowym...” czy „... na nowym miejscu pracy”?
    To nie jest tylko kwestia życzeń, w nowym miejscu pracy można się np. dobrze czuć, to samo dotyczy miejsca pobytu, zamieszkania i in. Kwerenda w NKJP pokazuje, że konstrukcja w nowym miejscu jest kilka razu częstsza niż na nowym miejscu, a jeśli wziąć pod uwagę ciągi wydłużone o zależny dopełniacz typu pracy, pobytu czy zamieszkania, to okazuje się, że tych zaczynających się od przyimka na prawie nie ma. Na nowym miejscu obywa się bez dopełniacza, np. „Zapamiętajcie, co się wam przyśni na nowym miejscu” (z filmu Seksmisja).
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • przyszłość uobecniona
    28.03.2015
    Witam,
    mam krótkie pytanie. Mówi się „Jutro jest...” czy „Jutro będzie...”? Albo „O 15:00 jestem...” czy „O 15:00 będę...”?
    Czas teraźniejszy można odnosić do bliskiej przyszłości, np. „Jutro mam egzamin”, „Jutro jest niedziela”, „Jutro wyjeżdżamy”. Dzięki temu zdarzenia, które mają nastąpić, wydają się bliższe.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • między i pomiędzy
    27.03.2015
    Szanowni Państwo,
    chciałabym uzyskać odpowiedz na pytanie, który z poniższych zapisów jest prawidłowy w kontekście użycia słów między/pomiędzy:
    1. Umowa zawarta między A i B.
    2. Umowa zawarta pomiędzy A i B ?
    Czy też może oba powyższe sformułowania są prawidłowe?
    Z poważaniem
    Wyrazy między i pomiędzy mogą być używane zamiennie. Wyjątkiem są ustabilizowane zwroty, przede wszystkim między innymi.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • zapomnieć
    20.03.2015
    Szanowni Państwo,
    bardzo szybko przyszło mi ponownie zwrócić się z zapytaniem, tym razem związanym z czasownikiem zapomnieć. Wiem, że w zależności od znaczenia, w jakim został użyty, łączy się z różnymi przypadkami. A co, jeśli występuje w połączeniu z innym czasownikiem? Napisałabym: „Zapomniałam kwiatów”, ale „Zapomniałam wziąć kwiaty”. Czy mam rację? A może powinnam napisać: „Zapomniałam wziąć kwiatów”?
    Przy okazji dziękuję za odpowiedź na poprzednie pytanie.
    Ewa
    Porada prof. Bralczyka na stronie http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/zapomniec;5081.html wyjaśnia tę kwestię.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • Paragraf 22
    19.03.2015
    Zawsze słyszałem Paragraf dwadzieścia dwa.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • w pływalni czy na pływalni?
    18.03.2015
    Dzień dobry,
    jak powinnam powiedzieć: „Mam zajęcia w pływalni” czy „... na pływalni”?
    Pozdrawiam
    I tak, i tak można. Częściej mówi się na pływalni, gdyż pływalnia to zwykle duży obiekt i nawet jeśli pod dachem, to sprawia wrażenie przestrzeni otwartej, a w takich wypadkach daje się zauważyć preferencję dla przyimka na. Wyraźniej różnicę widać w parze w basenie i na basenie, gdzie pierwsza konstrukcja wskazuje zbiornik wodny, a druga otaczający go teren.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • Co to takiego?
    17.03.2015
    Szanowni Państwo,
    czy pytania „Co to takiego?” i „Kto to taki?” można uznać za poprawne konstrukcje? A jeśli tak – czy mogą one swobodnie funkcjonować w komunikacji oficjalnej, czy też ich byt należy absolutnie ograniczyć do mowy potocznej?
    Łączę pozdrowienia,
    M.S.
    Używając wyszukiwarki PELCRA w NKJP, można przekonać się, że w przeliczeniu na milion słów pierwsze z wymienionych wyrażeń występuje najczęściej w tekstach literackich, informacyjno-poradnikowych i konwersacyjnych, drugie zaś w literackich, internetowych interaktywnych i konwersacyjnych. Bliższy ogląd przekonuje, że ich wystąpienia w tekstach beletrystycznych dotyczą głównie partii dialogowych. W sumie więc rzeczywiście są to wyrażenia charakterystyczne przede wszystkim dla swobodnego języka mówionego. Ale to nie znaczy, że są niepoprawne.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • Zrobić ci herbaty czy herbatę?
    17.03.2015
    „Zrobić‡ ci herbaty/herbatę™?”, „Zrobić™ ci kawy/kawę?”. Która z form jest poprawna?
    Dziękuję™ i pozdrawiam
    Zrobić wymaga zasadniczo biernika, ale dopuszcza też dopełniacz (tzw. dopełniacz partytywny), wskazujący, że dana czynność obejmuje tylko część danej rzeczy, por. „Zjedz sobie tortu” (trochę) i „Zjedz sobie tort” (cały).
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • współpraca – czyja czy z kim?
    11.03.2015
    Obie konstrukcje są poprawne i w zasadzie równoznaczne. Różnica między nimi jest subtelna: w pierwszym wypadku z Zofią Jarosławską współpracowała Danuta Kowalczyk, w drugim – Zofia Jarosławska współpracowała z Danutą Kowalczyk.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • w promocji i w wyprzedaży
    9.03.2015
    Moje pytanie dotyczy takich terminów jak: promocja, wyprzedaż, oferta. Coraz częściej spotykam się z takim zwrotem stosowanym, głównie przez sprzedających czy osoby związane z handlem: „Mamy coś na promocji”, „Mamy coś na wyprzedaży”. Na przykład: „Proszę spróbować tej wędliny, jest na promocji”, „Tę książkę mamy na promocji”, „Na wyprzedaży obecnie jest połowa naszych artykułów”. Czy jest to poprawna forma użycia tych słów?
    Sam zawsze przyzwyczajony byłem do używania formy w promocji oraz w wyprzedaży. Co ciekawe, powyższa reguła nie jest stosowana przy słowie oferta. Pozostaje w ofercie.
    Podejrzewam, że powyższy schemat jest tak popularnie stosowany ze względu na wygodę: łatwiej powiedzieć na-promocji, na-wyprzedaży, ponieważ można to wypowiedzieć jak jedno słowo; w promocji czy w wyprzedaży wymaga zrobienia przerwy po w, trudno jest te spółgłoski wypowiedzieć płynnie. Czy jednak nie jest to naruszenie poprawności językowej?
    Ma Pan oczywiście rację: powinno się mówić w promocji i w wyprzedaży. Przyczyny odchodzenia od przyimka w na rzecz na upatrywałbym jednak gdzie indziej niż Pan: w wielu różnych konstrukcjach w potocznej polszczyźnie pierwszy z tych przyimków bywa zastępowany drugim, co nieraz już budziło wątpliwości mówiących i ich krytyczne oceny, por. (pracować) na fabryce, na urzędzie, na zakładzie. Z wcześniejszych pytań nadesłanych do poradni widać, że proces ten postępuje.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • konstrukcje apozycyjne w tekstach umów
    5.03.2015
    Szanowni Państwo,
    w tekstach umów jest zapis wskazujący na strony je zawierające. Przykład:
    (...) między Gdyńskim Towarzystwem Czytelników JUTRZENKA SA wpisanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 00, o kapitale zakładowym 00 zł, reprezentowanym przez (...)
    Jaki rodzaj powinny przyjąć imiesłowy: wpisanym czy wpisaną, reprezentowanym czy reprezentowaną. Dopasowujemy je do towarzystwa czy spółki?
    Z wyrazami szacunku
    Magdalena Jacoń
    W tzw. konstrukcjach apozycyjnych – złożonych z dwóch rzeczowników w tym samym przypadku – właściwości składniowe całej konstrukcji są takie, jak jej pierwszego członu, np. „Makaron rurki nie smakował nam”, „Spółdzielnia «Nasz Dom» straciła płynność finansową”, „Sołtys nie mieszkał we wsi Osieck, lecz w jej okolicach”. W Pani przykładzie powinno być zatem:
    (...) między Gdyńskim Towarzystwem Czytelników JUTRZENKA SA wpisanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 00, o kapitale zakładowym 00 zł, reprezentowanym przez (...)
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • na arenie i w arenie
    4.03.2015
    Weźmy dwa zdania.
    1. Na Arenie Archera zgromadziło się 40000 ludzi.
    2. W Arenie Archera zgromadziło się 40000 ludzi.
    Które z tych zdań należy uznać za poprawne w przedstawionych poniżej sytuacjach?
    1. Arena Archera to wielka, architektonicznie zamknięta (zadaszona) hala lub sala.
    2. Arena Archera to wielki, architektonicznie otwarty (niezadaszony) stadion.
    Jak należałoby przetłumaczyć oryginalne zdanie „There were 40000 people in Archer Arena”, by brzmiało ono możliwie poprawnie?
    Arena pojawiła się w dziejach jako miejsce otwarte, nie zadaszone, więc nic dziwnego, że z jej nazwą łączyliśmy i łączymy nadal przyimek na, i to zarówno w znaczeniu dosłownym, por. występy dzikich zwierząt na arenie cyrkowej, jak i przenośnym, por. wysiłki Polski na arenie międzynarodowej. Na 65 wystąpień ciągu w Arenie w NKJP (zrównoważonym) wszystkie mają rzeczownik zapisany wielką literą, czasem dodatkowo w cudzysłowie. Wniosek stad taki, że zasadniczo mówimy na arenie, ale w odniesieniu do konkretnych obiektów mających taką nazwę i architekturę wspierającą postrzeganie ich jako zamkniętych, a nie otwartych, można mówić w Arenie.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • Napisaliśmy list, wysłali i czekali
    27.02.2015
    Szanowni Państwo,
    bardzo proszę o rozstrzygnięcie, czy zdania typu „Pojechaliśmy i kupili owoce”, „Napisaliśmy list, wysłali i czekali na odpowiedź”, „Szukałabym słowa i szukała, zanimbym odpowiedziała” są poprawne.
    Łączę pozdrowienia
    Julia
    Są poprawne. W Wykładach z polskiej fleksji (2002, s. 47) cytuję przykład z polskiego przekładu powieści Hrabala: „Patrzyliśmy sobie chwilę w oczy, a później kiwali głowami”. Dziś można by znaleźć więcej takich zdań, korzystając z wyszukiwarki Poliqarp w NKJP.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • książka dla dzieci X-a
    25.02.2015
    Iks wydał książkę dla dzieci, więc mamy [książkę dla dzieci] Iksa, ale brzmi to jak książka dla [dzieci Iksa]. Czy warto gimnastykować się z szukaniem innego sformułowania, czy raczej twardo stać na stanowisku, że tak jest dobrze i już, a zrozumieć opacznie można tylko z czepliwości?
    Przy takim szyku bardziej prawdopodobna jest druga interpretacja (dzieci X-a). Gdybym miał na myśli pierwszą, to powiedziałbym książka dla dzieci napisana przez X-a lub podobnie.
    Przykład jest bardzo ogólny, konkretne zdania mogłyby wręcz wykluczać jedną z możliwości, por. „Kupiłem książkę dla dzieci Agnieszki Frączek” i „Kupiłem książkę dla dzieci Marii Konopnickiej”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • składnia czy leksyka?
    23.02.2015
    Dzień dobry,
    interesuje mnie, dlaczego użycie przyimka w błędnym znaczeniu jest klasyfikowane jako błąd składniowy, a nie jako błąd leksykalny? Czy to jest jeden z niewielu przypadków, w którym składnia odnosi się do znaczenia wyrazu?
    Szkoda, że nie podał Pan konkretnego przykładu. Przyimki mają pewne znaczenie, np. temporalne lub lokatywne, i pewne funkcje składniowe. Jeśli ktoś użył przyimka o niewłaściwym znaczeniu, np. do zamiast od, i powiedział „Do urodzenia mieszkam w Warszawie”, to można określić to jako błąd leksykalny (zwłaszcza jeśli zrobił to świadomie, a nie w wyniku przejęzyczenia). Jeśli jednak użył przyimka o niewłaściwej rekcji bądź nie dostosował budowy zdania do rekcji przyimka, to można mówić o błędzie składniowym.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • niż nie daje spokoju
    22.02.2015
    Szanowni Państwo,
    słówko niż w kontekście interpunkcyjnym nie daje mi spokoju. Pogodziłem się z tym, że zdanie „Mnie łatwiej to zrobić niż tego nie robić” uznajemy za pojedyncze, ale czy tak samo potraktujemy zdanie „Mnie łatwiej to zrobić niż jej wypiąć ósemkę do zjeżdżania”? Dodanie drugiego wykonawcy czynności powoduje, że struktura wygląda bardziej na złożoną.
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    W sensie gramatycznym zdanie jest złożone, jeśli ma co najmniej dwie formy finitywne. Mówimy to oczywiście o tradycyjnym (szkolnym) opisie składniowym, ale właśnie do niego odwołują się zasady interpunkcji.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • otóż i przeto
    20.02.2015
    Dzień dobry!
    Zwracam się z pytaniem, jakimi częściami mowy są słowa otóż oraz przeto.
    Otóż jest partykułą, a przeto spójnikiem. Wyrazy nieodmienne bywają klasyfikowane różnie, więc możliwe, że w literaturze przedmiotu spotka się Pan też z innym przypisaniem ww. wyrazów do części mowy.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • zapobieganie i zwalczanie
    16.02.2015
    Szanowni Państwo,
    czy w polskim tłumaczeniu nazwy Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej nie mamy do czynienia z błędnym skrótem składniowym? Zapobieganie łączy się z rzeczownikiem w celowniku, zwalczanie z rzeczownikiem w dopełniaczu, w przypadku rzeczownika przemoc celownik i dopełniacz brzmią tak samo, ale czy to oznacza, że można zastosować skrót? Ja, gdy czytam ten tytuł, „słyszę” jednak tę odmienną rekcję...
    Z pozdrowieniami
    K. Pawlaczyk
    Takich konstrukcji, ze zneutralizowaną opozycją przypadka, jest dużo, por. „Lubisz [biernik] czy nie lubisz [dopełniacz] Prousta?” albo „Sprzeczne komunikaty nadchodziły przed [narzędnik] i po [miejscownik] każdym ultimatum”. Ciekaw jestem, czy w nich też słyszy Pani odmienną rekcję.
    Wspomniana konwencja spotkała się z różnymi zarzutami, o takim jeszcze nie słyszałem. W zasadzie jednak ma Pani rację: tłumacząc z angielskiego, trzeba zachować czujność na takie rzeczy. Można było dać tytuł: Konwencja o zapobieganiu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz o zwalczaniu ich.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • dwa imiesłowy
    13.02.2015
    Czy można konstruować zdania w ten sposób, że jeden imiesłów będzie przed orzeczeniem, a drugi po nim, np. „Trąbiąc, przemknęło, wzbijając kurz”?
    W zasadzie można. Efekt zależy od innych czynników, więc piszący musi sam ocenić, czy woli tak, jak w pytaniu, czy też „Przemknęło, trąbiąc i wzbijając kurz”.
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  • wyrażenia liczbowo-słowne
    11.02.2015
    Witam.
    Jak zapisać słownie wyrażenia: 0,9-procentowy roztwór, 0,2-procentowy, 0,1-procentowy roztwór? Niestety nie znalazłem nigdzie w Poradni ani w Internecie odpowiedzi na moje pytanie.
    Pozdrawiam i z góry dziękuję za odpowiedź.
    Nie da się ich odczytać tak po prostu. Trzeba je trochę przekształcić, np. roztwór o stężeniu 0,9 procent (albo 0,9%).
    Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski