nazwy własne

 
W tym miejscu znajdziesz wszystko, co chcesz lub powinieneś wiedzieć o nazwach własnych. Dowiesz się, które z nich piszemy małą literą, od których powstały przymiotniki a od których nie, czy od nazwy każdej miejscowości można utworzyć nazwę jej mieszkańca. Poznasz rozstrzygnięcia problemów związanych z nazwiskami i ich odmianą. A jeśli jakiejś odpowiedzi nie znajdziesz, możesz zadać pytanie naszym ekspertom.
  • Shoja
    25.04.2016
    Szanowni Państwo!
    Zastanawia mnie, w jaki sposób odmienia się męskie imię Shoja (np. Shoja Azari).
    W czytanej przeze mnie publikacji imię to w dopełniaczu ma postać Shojy. Czy to forma utworzona poprawnie?

    Z poważaniem
    Czytelnik
    Shoja to imię perskie, w którym spółgłoska występująca w ostatniej sylabie jest wymawiana – jak się dowiedziałam od iranisty, Artura Orzecha – w sposób zbliżony do polskiego |dż|. W związku z tym nazwa ta powinna się odmieniać jak rzeczowniki żeńskie (bo na końcu w wersji transkrybowanej jest -a) zakończone w temacie na spółgłoskę (lub inną historycznie miękką, np. ż, sz, cz).
    A zatem, tak jak mówimy: maharadżamaharadży, KambodżaKambodży, tak samo powiemy (i napiszemy): Shoja, Shojy.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Solange
    23.04.2016
    Szanowni Państwo,
    mam uczennicę, Polkę urodzoną w Niemczech, o imieniu Solange. Proszę o rozstrzygnięcie moich wątpliwości na temat prawidłowej wymowy wspomnianego imienia (z francuska, z niemiecka?). Wolałbym wersję spolonizowaną.
    Imię Solange nie ma polskiego odpowiednika, nie zostało także spolszczone, a zatem należy je wymawiać po francusku – z a nosowym i sz lub ż w ostatniej sylabie. Być może w Niemczech, skąd pochodzi uczennica, imię to wymawiane jest inaczej – wówczas warto ją zapytać, jaką wymowę preferuje.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Jeszcze o Bolonii
    22.04.2016
    Proszę o wyjaśnienie, że odmiana zalecona w poradzie „Bologna w Bolonii” bierze się z błędnego wymawiania niemego g w nazwie klubu. Porada zaleca odmianę w Bolognie, argumentując, że nazwa jest używana w piśmie, nie w mowie. W rzeczywistości jest używana co dzień w transmisjach meczów, w poprawnej odmianie, identycznej jak, tak samo wymawiana, polska nazwa miasta Bolonia. Po miękkim n zarówno w nazwie Bologna FC, jak w nazwie miasta Bolonia, w D.C.Ms. powinna następować końcówka -i (wym. -ji).
    Prawdę mówiąc, nigdy bym ani nie powiedziała, ani nie napisała w Bolognie; odmieniając nazwy miejscowe (a także imiona i nazwiska), kierujemy się na ogół ich wymową, a zatem tu właściwymi formami będą: w Bolonii (o mieście), w Bolognii (o klubie).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Mikko
    15.04.2016
    Zgodnie z artykułem na temat odmiany imion obcych, większość imion męskich zakończonych na o się odmienia. Nie odmienia się imion krótkich, w tym dwusylabowego imienia Ugo. Jak wobec tego odmieniać fińskie imię Mikko? Jak decydować, które obce imiona męskie zakończone na o się odmienia, a które nie?
    Proszę zauważyć, że informacja o braku odmiany krótkich imion (a także imienia Delano) brzmi: „Większość krótkich imion […] nie odmienia się. Większość – a zatem nie wszystkie (odmieniają się przecież np. Otto, Hugo, Bruno). Uwaga ta została sformułowana na podstawie uzusu, zwyczaju językowego – przyjęło się mówić: z Leo Beenhakkerem, drużyna prowadzona przez Leo Beenhakkera, dzieła Theo van Gogha itd., nie ma jednak zasady, która by nakazywała używanie takich form. Zasada bowiem mówi wyraźnie, że imiona zakończone na -o odmieniamy.
    Czy w związku z tym imię Mikko należy odmienić? Na pewno nie będzie to błędem. Jeśli jednak utrwalił się zwyczaj nieodmieniania go, lepiej pozostawić go w formie mianownikowej.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Bologna
    15.04.2016
    Na stronie poświęconej włoskiej piłce, a więc i włoskiej kulturze, jest stosowana odmiana nazwy włoskiego klubu, biorąca się z błędnej wymowy, w Bolognie. Autor odrzucił poprawkę na formę w Bologni mimo argumentacji:
    Bologna, Spagna, Brytania, mania – końc. -a wym. |-ja|
    w D./C./Ms. końc. -i wym. |-ji|: Bologni, Spagni, Brytanii, manii.

    Autor powołał się na "Porady sjp", proszę więc o wyjaśnienie, że forma w Bolognie bierze się z (błędnego) wymawiania g w nazwie klubu.
    Nie wiem, jaką poradę autor tekstu miał na myśli; w archiwum Poradni Językowej PWN takowej nie ma.
    Miasto, którego włoska nazwa to Bologne, po polsku jest nazywane Bolonią, i tylko ten zapis (spolszczony) jest poprawny w naszym języku. A zatem żadne dociekania dotyczące polskich form odmiany nazwy Bologne nie mają sensu, ponieważ nie ją, lecz formę Bolonia trzeba odmieniać.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Gianluca
    12.04.2016
    Szanowni Państwo!
    Problem dotyczy szczegółowych zasad odmiany imion i nazwisk włoskich, takich jak np. Gianluca.

    Wiadomo, że kiedy dochodzi do zmiękczenia, końcówkę zapisujemy zgodnie z polską wymową, tj. Gialuca, ale Gianluki (c:k).

    Spotkałam się jednak ostatnio z argumentem, że w języku włoskim |e| wywołuje zmiękczenie w wymowie i podobnie należałoby traktować polskie ę.

    Jak należy zatem odmieniać w bierniku: Gianlucę czy Gianlukę?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Nie wiem, jaki związek ma ewentualne zmiękczenie spółgłoski przez głoskę |e| w języku włoskim z polską odmianą włoskich imion (zapewne chodzi o to, że przed samogłoskami |e| oraz |i| spółgłoska |g| jest wymawiana w sposób zbliżony do polskiego |dż| – nie ma to jednak wpływu na polską odmianę, i to w bierniku).
    W odmianie imienia Gianluca zmiękczeniu ulega tylko |k| – pod wpływem |i|. Tylko zatem w dopełniaczu c (w pisowni) zamieni się w k: Gianluki. W pozostałych przypadkach – tam, gdzie nie ma końcówki -i – pozostawiamy c (w pisowni).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Limerick
    30.03.2016
    Toczy sie obecnie dyskusja na FB czy nazwę miasta Limerick w Irlandii można odmieniać. Mieszka tam bardzo dużo Polaków i potocznie mówi sie np. w Limeryku, do Limeryka. Czy praktyka językowa rzeczywiście może spowodować zmianę dotychczasowo stosowanej zasady? Padł argument, że nazwę tę można odmieniać, ponieważ taka jest od ponad 10 lat powszechna praktyka mieszkających tam (i znających mieszkających tam) Polaków.

    Dziękuję za wyjaśnienie.
    Nazwa Limerick istotnie nie była odmieniana (jako nieodmienną traktuje ją wciąż Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego ). Działo się tak zapewne dlatego że w polszczyźnie nie była często używana. Odkąd jednak pojawili się tam Polacy, zaistniała potrzeba posługiwania się nią w sposób jak najbardziej wygodny, czyli odmieniania jej, a przede wszystkim spolszczenia.
    Z Pańskiego listu wynika, że w użyciu są formy ze spolszczonym zapisem: Limeryk, w Limeryku itd. Być może taka praktyka wpłynie za jakiś czas na kodyfikację tej nazwy i obok oryginalnej Limerick będziemy mieć zaadaptowaną do polszczyzny Limeryk.
    O ile polskojęzyczna pisownia tej nazwy może być wciąż sporna, o tyle jej odmiana wydaje się całkowicie uzasadniona – wynika ona bowiem z naturalnego procesu adaptacji obcej nazwy do języka polskiego. Zresztą, już wydany kilka lat temu w PWN-ie Słownik nazw geograficznych Jana Grzeni wskazuje na możliwość deklinacji nazwy Limerick, dopuszczając jednocześnie jej nieodmienność. Jedyne, o co można się spierać, to forma dopełniacza – z Pańskiego listu wynika, że brzmi ona: (do) Limeryka (w wersji z niespolszczoną pisownią byłoby to: Limericka), natomiast wspomniany słownik podaje postać z końcówką -u: (do) Limericku.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Harvy
    30.03.2016
    W jaki sposób należy wymawiać angielskie imię Harvey, wymawiane jako [harwi]?

    Czy tak jak Disney – i wtedy Harveyowi?

    Czy tak jak np. Lenny – i wtedy Harvey'emu?

    Pozdrawiam
    Kamil Borek
    Jeśli rzeczywiście imię wymawiane jest jako [harwi], to odmiana jest następująca: M. Harvey, D. Harvey’ego (wym. [harwiego]), C. Harvey’emu (wym. [harwiemu]), B. = D., N. Harveym (wym. [harwim]), Ms. (o) Harvym(wym. [harwim]).
    Jest jednak mało prawdopodobne, by imię było wymawiane w języku polskim jako [harwi]. Zakończenie -ey anglojęzycznych nazw jest w polszczyźnie wymawiane jako [ej], nie zaś – tak jak w języku pochodzenia – [i] lub [y]. Anglicy (i Amerykanie) mówią zatem: [dyzny], [prezli], a my: [disnej], [preslej] (Disney, Presley).
    Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego notuje nazwisko Harvey (William Harvey – brytyjski lekarz żyjący na przełomie XVI i XVII wieku) i podaje jego formy odmiany: Harveya, (o) Harveyu, z czego należy wnosić, iż ma ono odmianę rzeczownikową.
    Harvey to też imię królika, tytułowego bohatera amerykańskiego filmu z 1950 roku. W polskojęzycznych opisach tego filmu konsekwentnie pojawia się odmiana rzeczownikowa (Harveya, Harveyem itd.), co świadczy o zwyczaju traktowania przez użytkowników polszczyzny tej nazwy (tak jak innych, podobnie zakończonych) jak rzeczownika, a nie jak przymiotnika.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • HenkelHenkla
    21.03.2016
    Szanowni Państwo,
    mam pytanie dotyczące firmy Henkel, producenta klejów i chemii gospodarczej.
    Henkel się deklinuje, prawda, jak zatem brzmi dopełniacz liczby pojedynczej?

    Serce mi krwawi, kiedy wszyscy w firmie mówią Henkla, ale może niesłusznie.

    Dziękuję i pozdrawiam, Ewa.
    Firma wzięła swą nazwę od nazwiska założyciela. Męskie nazwiska obce (a Fritz Henkel był Niemcem) zakończone na -el zachowują się w polszczyźnie dwojako: albo tracą e w odmianie (HavelHavla, WedelWedla, HegelHegla), albo je zachowują (OrwellOrwella, FernandelFernandela). Sposób odmiany danej nazwy zależy więc od tradycji.
    Jak można się przekonać, w odniesieniu do nazwiska (a także nazwy firmy) Henkel utrwalił się zwyczaj opuszczania e – na stronie internetowej firmy konsekwentnie występują formy: Henkla, (w) Henklu itd. Pani serce powinno więc przestać krwawić…
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • HenkelHenkla
    21.03.2016
    Szanowni Państwo,
    mam pytanie dotyczące firmy Henkel, producenta klejów i chemii gospodarczej.
    Henkel się deklinuje, prawda, jak zatem brzmi dopełniacz liczby pojedynczej?

    Serce mi krwawi, kiedy wszyscy w firmie mówią Henkla, ale może niesłusznie.

    Dziękuję i pozdrawiam, Ewa.
    Firma wzięła swą nazwę od nazwiska założyciela. Męskie nazwiska obce (a Fritz Henkel był Niemcem) zakończone na -el zachowują się w polszczyźnie dwojako: albo tracą e w odmianie (HavelHavla, WedelWedla, HegelHegla), albo je zachowują (OrwellOrwella, FernandelFernandela). Sposób odmiany danej nazwy zależy więc od tradycji.
    Jak można się przekonać, w odniesieniu do nazwiska (a także nazwy firmy) Henkel utrwalił się zwyczaj opuszczania e – na stronie internetowej firmy konsekwentnie występują formy: Henkla, (w) Henklu itd. Pani serce powinno więc przestać krwawić…
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Bohater gry komputerowej
    21.03.2016
    Szanowni Państwo!
    W jednej z gier komputerowych pojawił się bohater, którego nazwano Aurelion Sol. Twórcy gry w swoich tekstach odmieniają tylko drugi człon, pisząc na przykład: Zaledwie tygodnie dzielą nas od debiutanckiego występu Aurelion Sola.
    Zastanawiam się, czy jest to jedyna i poprawna forma odmiany tego imienia, czy może istnieją jakieś alternatywy (np. Aureliona Sol).

    Pozdrawiam!
    Jeśli Aurelion jest imieniem, to nie ma powodu, by go nie odmieniać. Powiemy zatem: debiutancki występ Aureliona Sola.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Gumieńce
    21.03.2016
    Jak w dopełniaczu powinna brzmieć nazwa szczecińskiego osiedla Gumieńce: Gumieńców (przez analogię do rumieńców czy kaczeńców) czy Gumieniec?
  • André Bourgeois
    21.03.2016
    Jak odmieniać imię i nazwisko André Bourgeois ?
    Będę wdzięczna za odpowiedź.
    Dorota
    Nazwisko Bourgeois się nie odmienia, ponieważ jest zakończone dźwiękiem |ua|, którego nie da się spolszczyć. Imię André odmieniamy według wzorca przymiotnikowego: D. Andrégo, C. Andrému, B. Andrégo, N. Andrém, Ms. (o) Andrém. Można też pozostawić je nieodmienione, jeśli sąsiadujący z nim wyraz wskazuje na to, w jakim przypadku występuje całe wyrażenie, np. z politykiem André Bourgeois, bez burmistrza André Bourgeois – jest to jednak rozwiązanie mniej staranne.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • LebesgueLebegiem, Logitech Logitekiem
    5.03.2016
    Szanowni Państwo,
    chciałem zapytać o pisownię narzędnika dwóch nazw własnych: Lebesgue (francuski matematyk) i Logitech (firma).
    Wydaje mi się, że w pierwszym przypadku ma zastosowanie reguła [245] WSO, zatem po prostu Lebegiem, natomiast drugi jest bardziej zastanawiający. Skoro nazwę tę wymawia się [logitek], to czy powinniśmy pisać Logitekiem?
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Jest tak, jak Pan pisze – przy odmianie rzeczownika kierujemy się jego zakończeniem w wymowie, nie w pisowni. Nazwisko Lebesgue [lebeg] kończy się na głoskę |g|, natomiast nazwa firmy Logitech – na |k| ([logitek]).
    Traktujemy zatem te nazwy jako zakończone spółgłoską tylnojęzykową i odmieniamy jak np. rzeczownik Polak. Ponieważ w narzędniku dochodzi do wymian k:k’ i g:g’, musimy „przekształcić” końcowe litery w ten sposób, by zapis zmiękczonej spółgłoski odpowiadał jej wymowie.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • MajaMajowie
    29.02.2016
    Szanowni Państwo,
    chciałam prosić o odpowiedź na następujące pytanie:
    jaka jest forma żeńska i męska od nazwy Majowie? Czy w ogóle można stworzyć takie formy, czy raczej używać form opisowych?

    Z poważaniem
    M.D. Talar
    Forma męska istnieje – to Maja (notowana przez słowniki, choćby przez Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego). Formy żeńskiej nie udało mi się znaleźć, ani w tekstach, ani w słownikach.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • PołomiaPołomi
    22.02.2016
    Niedaleko Strzyżowa w woj. podkarpackim znajduje się wioska o nazwie Połomia. Jak się tę nazwę odmienia? Piszemy w Połomii czy może w Połomi? Tę drugą formę widzę nieraz na różnych szyldach – czy jednak Połomia nie odmienia się (albo: nie powinna się odmieniać) jak np. Maria? Z czego to wynika?
    Łączę wyrazy szacunku,
    A.K.
    W Polsce jest pięć miejscowości o nazwie Połomia (są także cztery, w których Połomia stanowi jeden z elementów nazwy) – wszystkie w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku mają formę Połomi.
    Wynika to z tego, że jest to nazwa rodzima, a te we wskazanych przypadkach przybierają końcówkę -i, co odpowiada wymowie. W formach ziemi czy niani na końcu wyrazu słyszymy „mi”, „ni”, a nie „mji”, „ńji”, jak to się dzieje w zapożyczonych: armii, unii, w których zapisujemy -ii.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Goa
    15.02.2016
    Szanowni Państwo,
    według słownika ortograficznego nazwę Goa należy odmieniać. Czyli napiszemy: plaże Goi, od Goi do Hanoi? Czy nieodmienność jest dopuszczalna?

    Z poważaniem
    Czytelniczka z Warszawy
    Nazwę Goa należy odmieniać – robimy to tak, jak odmieniamy inne rzeczowniki żeńskie, w których przed końcówką -a jest samogłoska (np. kamea, statua, Korea), a zatem: D., C., Ms. Goi, B. Goę, N. Goą.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Huta Poręby
    15.02.2016
    Szanowni Państwo!
    proszę o pomoc w odmianie nazwy miejscowości Huta Poręby. Z tego, co udało mi się dowiedzieć, jest to wioska powstała po połączeniu Poręb, Jasionowa i Huty. Myślę więc, że powinno się nazwę tę zapisywać z łącznikiem i odmieniać oba jej człony. Jednak np. na stronie gminy Nozdrzec, w której leży Huta Poręby, widnieje zapis bez dywizu. Co więcej, spotkałam się z przypadkami odmiany jedynie pierwszego członu nazwy i traktowania drugiego, jakby był rzeczownikiem w dopełniaczu.
    Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dn. 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części rejestruje jedną nazwę miejscową Huta Poręby – w województwie podkarpackim. Nazwę tę zapisuje się bez łącznika, a odmienia się oba człony: D. Huty Porąb, C. Hucie Porębom, B. = M., N. Hutą Porębami, Ms. (o) Hucie Porębach. Jak widać, drugi człon jest rzeczownikiem w liczbie mnogiej.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Nazwa Haná
    11.02.2016
    Szanowni Państwo,
    jak odmieniamy nazwę Haná (region w Czechach)? Jaki rodzaj ma Haná?
    Z poważaniem
    Czytelnik
    Nazwa regionu w środkowych Morawach (głównym miastem jest Ołomuniec) kończy się na á (tzw. čárka, czyli kreska skierowana „na Suwałki” w wygłosowej literze á, oznacza jedynie tyle, że głoskę [a] wymawia się dłużej…), a więc nie może być wątpliwości, że chodzi o słowo rodzaju żeńskiego.
    Co do odmiany, to należałoby się opowiedzieć za paradygmatem rzeczownikowym: M. Haná, D. Hany, C. Ms. Hanie, B. Hanę, N. Haną, W. o, Hano! Takie właśnie formy pojawiają się w obiegu (np. Hanácký Skansen w Príkazach przybliża obraz codziennego życia zwykłych ludzi na Hanie?). Ponieważ jednak Czesi mówią i piszą pałac Náměšť na Hané czy řemeslník z Hané, zdarza się, że formy te przenosi się dosłownie (jedynie bez czarki) do tekstów polskim (np. Hana na Śląsku, Śląsk na Hane). Nie jest to zwyczaj, który by można było popierać. Po polsku trzeba powiedzieć i napisać Hana na Śląsku, Śląsk na Hanie. Należy też odrzucić odmianę przymiotnikową nazwy Haná, czyli D. C. Ms. Hanej, B. N. Haną, W. o, Hana! niekiedy spotykaną (to niewątpliwie wpływ czeskich form D. Ms. Hané, B. N. Hanou).
    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
  • Kallstadt jak Neustadt
    13.01.2016
    Czy nazwa miejscowości niemieckiej Kallstadt się odmienia, a jeśli tak, to czy według tego samego wzoru co Neustadt?
    Choć odmiana nazwy Kallstadt nie jest skodyfikowana, to można – moim zdaniem – posłużyć się wzorem nazwy Neustadt, a zatem: D. Kallstadtu, C. Kallstadtowi, B. = M., N. Kallstadtem, Ms. (o) Kallstadcie.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego