wszystkie

 
Można tu znaleźć wszystko cokolwiek dotyczy języka i interesuje Państwa. Od pisowni, odmiany, przez znaczenia, składnię, czy frazeologię, po pochodzenie i pragmatykę.
  • Wieczne pióro
    8.06.2017
    Szanowni Państwo,
    czy pióro wieczne jest wieczne ze względu na zbiorniczek, który wciąż na nowo można napełniać atramentem?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Pańskie przypuszczenie wydaje się słuszne – pióro jest wieczne, ponieważ „nigdy się nie kończy”, jeśli tylko wleje się do jego zbiorniczka atrament. Jak się zdaje, tylko Polacy nazywają w ten sposób taki przyrząd pisarski – być może zasugerowaliśmy się określeniem, którego dawniej używali Francuzi – plume sans fin (dosł. pióro bez końca) – do nazwania wynalazku (autorstwa XVII-wiecznego francuskiego inżyniera Nicolasa Biona) będącego podobno prototypem wiecznego pióra – przyrządu matematycznego stanowiącego element kompasu. Jego dokładny opis znajduje się w publikacji Biona pt. Traité de la construction et des principaux usages des instrumens de mathematique (str. 72). Nie podejmuję się wyjaśnienia, jaka część kompasu została nazwana piórem bez końca / plume sans fin – wielce prawdopodobne jest jednak to, że to właśnie za sprawą tego określenia pióro ze zbiorniczkiem na atrament nazywamy dziś piórem wiecznym / wiecznym piórem.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Na płycie
    8.06.2017
    Mam pytanie o zwrot umieścić na płycie. Czy użycie przyimka na jest poprawne, czy bardziej odpowiednie językowo byłoby w – analogicznie do zwrotu w sklepie (a nie na sklepie).

    Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.

    Z góry dziękuję
    Julia
    Poprawne jest wyrażenie na płycie. Płyta oznacza płaską powierzchnię (płyta nagrobna, płyta kuchenna, płyta gramofonowa, płyta lotniska itd.), a zatem odpowiedni jest tu tylko przyimek na. Podobnie mówimy: na chodniku, na dywanie, na blacie, na stole, na trawniku, na jezdni – wyrazy nazywające jakieś powierzchnie łączymy z przyimkiem na.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • W Wilanowie czy na Wilanowie?
    8.06.2017
    Coraz częściej jestem uczestnikiem sporu pt. w czy na. Zawsze podpieram się opinią profesora Bańki zamieszczoną w 2011 roku, która mówi, że póki co powinniśmy nadal używać formy w Wilanowie. Ostatnio coraz częściej zacząłem się jednak spotykać z formą na Wilanowie używaną w przestrzeni publicznej. Skłoniło mnie to do zadania sobie, i co za tym idzie również Państwu, pytania – czy polski język i językoznawcy akceptują już formę na Wilanowie?
    To nie językoznawcy, lecz użytkownicy języka „decydują” o tym, czy dana forma jest poprawna, a jako że wszystko wskazuje na to, że konstrukcja na Wilanowie staje się coraz powszechniejsza, to zdaje się, że jest coraz bardziej akceptowana.
    Przyimek na łączymy z nazwami terytoriów niesamodzielnych, np. dzielnic (mieszkam na Mokotowie, na Ochocie, na Woli – także z czasownikami ruchu: jadę na Mokotów, na Ochotę, na Wolę), natomiast w (oraz do – z czasownikami ruchu) – z nazwami obszarów samodzielnych (mieszkam w Europie, w Polsce, w Warszawiejadę do Europy, do Polski, do Warszawy). Wilanów do połowy XX wieku był odrębną miejscowością (a więc terytorium samodzielnym), dlatego mówiło się jestem w Wilanowie, jadę do Wilanowa. Gdy już został przyłączony do Warszawy, używano nadal tych konstrukcji – dużą część jego mieszkańców stanowili bowiem ludzie, którzy posługiwali się nimi „od zawsze”. Gdy kilkanaście lat temu zaczęło powstawać nowe osiedle, jego mieszkańcy – osoby przybyłe spoza dzielnicy i spoza Warszawy – zaczęli używać nazwy swojej dzielnicy tak, jak się używa nazw innych dzielnic: na Wilanowie, na Wilanów (jak: na Ochocie, na Ochotę). Podobnie dzieje się z nazwami innych nowych (lub stosunkowo nowych) dzielnic na obrzeżach Warszawy zasiedlanych obecnie przez nowych mieszkańców – o ile jeszcze 3 dekady temu mówiono głównie w Białołęce, do Białołęki, gdyż w dzielnicy tej, przyłączonej do Warszawy (podobnie jak Wilanów) w 1951 roku, mieszkali głównie jej dawni mieszkańcy. Odkąd zaczęto budować w niej nowe osiedla, zaczęły się upowszechniać konstrukcje na Białołęce, na Białołękę.
    Czy więc wyrażenia na Wilanowie, na Wilanów są poprawne? Jeśli są powszechne, szczególnie wśród mieszkańców dzielnicy, to zapewne są akceptowane, również dlatego, że mają oparcie w systemie języka. Można sądzić, że za jakiś czas zostaną skodyfikowane przez wydawnictwa poprawnościowe.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Przecinek przed nawet jeśli
    5.06.2017
    Gdzie należy stawiać przecinek w zdaniach zawierających frazę nawet jeśli, np. Nie przyjdę nawet jeśli będę mógł. Przed czy po nawet?

    Gdyby zdanie zawierało zaimek przysłowny wtedy albo wówczas, to nie miałbym wątpliwości, ale w tym przypadku nie jestem pewien.
    Sfrazeologizowane wyrażenie nawet jeśli (jeśliby, jakby, gdyby) wprowadza zdanie podrzędne i komunikuje, że to, o czym mowa w tym zdaniu, nie będzie miało wpływu na to, czego dotyczy zdanie nadrzędne. Całe takie wyrażenie poprzedza się przecinkiem.
    Adam Wolański
  • Zapis nazwy listu elektronicznego
    5.06.2017
    Proszę o odpowiedź, jak prawidłowo pisać: mail, majl, e-mail

    Z góry dziękuję za pomoc.
    W polszczyźnie funkcjonują trzy skodyfikowane zapisy:
    e-mail – najbardziej staranny
    mail
    mejl – najbardziej potoczny.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Skrót wyrażenia nie dotyczy
    5.06.2017
    Dla skrótów: wyżej wymieniony, do spraw (itp.) niektórzy interpretatorzy dopuszczają odpowiednio w/w, d/s, które to formy w oficjalnych wykładniach są niezgodne z polską ortografią. Szczególnie interesuje mnie jednak pomijany skrót od nie dotyczy. Czy powinno to być nd. (podkreślane na czerwono w edytorach tekstu jako błąd), czy też należy używać innej formy?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.

    Z poważaniem
    Agnieszka
    Użycia ukośnika w rodzimych skrótach wyrazów i wyrażeń pospolitych jest niepoprawne, np. *Zalesie k/Warszawy (poprawnie: Zalesie k. Warszawy), *Krosno n/Odrą (poprawnie: Krosno nad Odrą), *d/s (= do spraw, poprawnie: ds.), *w/g (= według, poprawnie: wg), *w/w (= wyżej wymieniony, poprawnie: ww.). Ukośnik pojawia się w zapisie niektórych obcych skrótów i skrótowców, np. c/o (= ang. care of ‘do rąk, na ręce, pod adresem’), M/s, m/s (= ang. motor ship ‘statek motorowy’), N/s, n/s (= ang. nuclear ship ‘statek o napędzie jądrowym’). Dopuszczalny jest też w odmianie pisanej niektórych profesjolektów, por. np. wskaźnik C/Z (= cena/zysk).
    Skrót od wyrażenia nie dotyczy to nd. Skrót *n/d, utworzony na wzór angielskiego N/A lub n/a (= ang. not applicable), jest niepoprawny.
    Adam Wolański
  • co – to, choć – to
    5.06.2017
    Szanowni Państwo,
    interpunkcja zdań, w których pojawia się wyraz to, nie daje mi spokoju… Oto kolejne przykłady, w których mam wątpliwości:
    Zgadza się, kończyliśmy teorię nakryć, a choć tego nie widać(,) to ostatnia strona to notatki z ćwiczeń.
    Co złego(,) to nie my
    I co jest ważne(,) to fakt, że nie była traktowana jako zagrożenie.

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    We wszystkich trzech przykładach mamy do czynienia ze spójnikami skorelowanymi: raz ze spójnikiem choć – to i dwa razy ze spójnikiem co – to. Spójnik to przyłącza do zdań (lub ich ekwiwalentów) z zaimkami względnymi lub innymi spójnikami zdania (lub ich ekwiwalenty) wyrażające różne relacje w zależności od sensu tych zaimków czy spójników. Obie części wypowiedzenia oddziela się przecinkiem (rzadziej myślnikiem), który stoi przed to.
    Adam Wolański
  • Poświadczyć zgodność z oryginałem
    5.06.2017
    Szanowni Państwo!
    Poświadczyć zgodność z oryginałem czy poświadczyć za zgodność z oryginałem?
    Słowniki tego nie rozstrzygają (Inny słownik języka polskiego, Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, Uniwersalny słownik języka polskiego). W Narodowym Korpusie Języka Polskiego jest 6 przykładów z poświadczyć zgodność z oryginałem, żadnego z poświadczyć za zgodność z oryginałem. W Internecie (w tym w ustawach) są obie wersje.
    Marek Piersa
    Rzeczywiście, w tekstach urzędowych jest stosowany zwrot poświadczyć za zgodność z oryginałem, nie ma on jednak oparcia w systemie językowym. Czasownik poświadczyć / poświadczać bowiem wymaga biernika, co wyraźnie wynika choćby z użyć podanych przez Uniwersalny słownik języka polskiego (hasło poświadczyć – poświadczać, znaczenie 2.):

    «stwierdzić (stwierdzać) autentyczność, wiarygodność jakiegoś dokumentu urzędowego lub tożsamość jakiejś osoby»
    ○ Poświadczyć tożsamość podpisu.
    ○ Poświadczyć akt ślubu.
    ○ Dokument poświadczony podpisem.
    ○ Poświadczone notarialnie zeznania świadków.

    Jak widać, nie występuje tu konstrukcja *poświadczyć za tożsamość podpisu, lecz poświadczyć tożsamość podpisu – a jest to użycie bliskie znaczeniowo zdaniu poświadczył zgodność z oryginałem.
    Być może w środowisku prawniczym zwrot poświadczyć za zgodność z oryginałem jest już na tyle powszechny, że nie budzi zastrzeżeń. Nie ma on jednak – jak wspomniałam – oparcia w systemie językowym i w języku ogólnym nie jest skodyfikowany.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Nająć a wynająć
    5.06.2017
    Odnośnie słów nająć i wynająć, to słownik PWN mówi, że nająć oznacza najmować coś od kogoś za opłatę. W drugą stronę nic nie podaje. Natomiast przy wynająć podaje, że można wynajmować coś za opłatę albo dać coś w wynajem. Więc stąd wynika, że słowo nająć i wynająć nie są synonimami? Są rozgraniczone? Co innego w przypadku najmować i wynajmować.

    Czasownik wynająć (i jego odpowiednik niedokonany wynajmować) ma znaczenie szersze niż nająć / najmować – oznacza zarówno danie (dawanie) swojej własności komuś na jakiś czas w zamian za opłatę (Wynajął mieszkanie studentom), jak i wzięcie (branie) od kogoś czegoś w zamian za opłatę (Wynajęli samochód z agencji). Inaczej mówiąc – wynająć / wynajmować można coś zarówno komuś, jak i od kogoś. Natomiast nająć jest synonimem wynająć tylko w drugim użyciu tego drugiego – nająć można wyłącznie coś od kogoś (Najęła pokój u emerytki).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Gdybym pojechała, tobym zobaczyła
    5.06.2017
    Bardzo dziękuję za dotychczasową pomoc i proszę Państwa o opinię w następującej sprawie. Wiem, że toby powinno się pisać razem. Spotkałam się jednak z zapisem rozdzielnym w jednej z powieści dla dzieci: Gdybym pojechała, to bym zobaczyła ... Czy to błąd, czy jednak w pewnych sytuacjach można te słowa zapisać osobno?

    Dziękuję.
    Błąd, i nie ma od tego żadnego odstępstwa. Należało napisać: Gdybym pojechała, tobym zobaczyła. Tobym znaczy tutaj ‘więcbym’, chodzi zatem o połączenie spójnika to z cząstką 1 os. trybu przypuszczającego -bym (vide Wielki słownik ortograficzny PWN pod redakcją E. Polańskiego, Warszawa 2016, s. 1150, i przykład: Gdyby chciał, toby tam pojechał).
    Owo dość częste uchybienie pisowniowe bierze się z tego, że konstrukcje typu Gdybym pojechała, tobym zobaczyła, Gdyby chciał, toby tam pojechał czy najbardziej znana Gdyby kózka nie skakała, toby nóżki nie złamała są wariantami konstrukcji Gdybym pojechała, to zobaczyłabym, Gdyby chciał, to tam pojechałby, Gdyby kózka nie skakała, to nóżki nie złamałaby. Niejeden piszący, odłączając znamię trybu przypuszczającego od formy czasownikowej i wstawiając je przed nią, zapomina o tym (a może po prostu tego nie wie?), że -bym, -byś, -by, -byśmy, - byście trzeba obowiązkowo połączyć ze spójnikami i napisać aczkolwiekbym, albobyś, boby, jakkolwiekbyście, zatembyś, więcbyśmy, ponieważbym, tobym, zanimbyście itp. Taka jest reguła ([161] 43.4 WSO). Pisałem na ten temat szerzej [w:] M. Malinowski, (…) boby było lepiej, Kraków 2002, i w pracy doktorskiej Ortografia od II połowy XVIII wieku do współczesności. Kodyfikacja, reformy, recepcja (jeszcze niepubl., prom. E. Polański, Uniwersytet Śląski, 12.01.2012 r.).
    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
  • Eter i Ereb
    2.06.2017
    Szanowni Państwo,
    jaki rodzaj gramatyczny mają greckie bóstwa Eter i Ereb?

    Z poważaniem
    Czytelnik
    Eter (bóg jasnego światła, uosobienie wyższych rejonów niebieskich) oraz Ereb (bóg i uosobienie ciemności podziemnej) to bóstwa męskie. W obu wypadkach rodzaj gramatyczny jest zgodny ze znaczeniem, tzn. rzeczownik rodzaju męskiego (męskoosobowego) oznacza mężczyznę.
    Wybór właściwej formy orzeczenia lub przydawki nie nasuwa szczególnych wątpliwości, por.
    Ereb związał się ze swoją siostrą Nyks i miał z nią troje dzieci.
    Eter uchodził za syna Ereba (Ciemności) i Nyks (Nocy) oraz za brata Hemery (Dnia).
    Adam Wolański
  • Księżyc i planetoida Io
    2.06.2017
    Szanowni Państwo,
    jaki rodzaj gramatyczny ma Io (księżyc Jowisza, planetoida)?

    Z poważaniem
    Czytelnik
    Io to nazwa trzeciego co do wielkości księżyca Jowisza lub planetoidy znajdującej się w głównym pasie planetoid. Nazwa pochodzi z mitologii greckiej – bogini Io (gr. Ιώ) była kochanką Zeusa, w mitologii rzymskiej nazywanego Jowiszem.
    Przy przenoszeniu obcych imion własnych osób, bóstw itd. na elementy nieożywione o rodzaju gramatycznym decydują różne względy, zazwyczaj morfologiczne bądź semantyczne. Adaptacja oparta na kryterium morfologicznym sprowadza się zazwyczaj do tego, że rzeczowniki z wygłosem spółgłoskowym przyjmują rodzaj męski, a rzeczowniki z wygłosem samogłoskowym na [a] – rodzaj żeński. Ten czynnik nie ma tu jednak zastosowania.
    Często obca nazwa własna przyjmuje rodzaj rodzimego wyrazu synonimicznego lub hiperonimicznego, który ją poprzedza. Przykładowo: poprzedzanie nazwy firmowej Apple rzeczownikiem firma spowodowało, że bywa ona czasami używana w rodzaju żeńskim, mimo iż wyraz firma jest poddany elipsie (por. np. Apple wyprodukowała nowy tablet). Na tej zasadzie nazwa Io może otrzymać ten sam rodzaj gramatyczny co rzeczownik pospolity księżyc bądź planetoida.
    Jednoznaczne rozstrzygnięcie rodzaju gramatycznego może nastąpić w wyniku analizy użycia nazwy w piśmiennictwie fachowym (uzus). Z szybkiej kwerendy widać, że i w ten sposób niełatwo określić rodzaj rzeczownika Io.
    Nazwa Io w znaczeniu ‘księżyc Jowisza’ wchodzi zazwyczaj wraz z rzeczownikiem pospolitym w skład grupy podmiotu, w której właściwym podmiotem jest nazwa pospolita i do jej rodzaju gramatycznego dostosowany jest rodzaj orzeczenia i przydawki przymiotnej, por. np. Wulkaniczny księżyc Io zostanie zakryty przez Europę. Równie często orzeczenie zdań, w których nazwa Io stanowi właściwy podmiot, przyjmuje formę czasu teraźniejszego oznaczającą czynność omnitemporalną, por. Io pozostaje w rezonansie z dwoma innymi masywnymi księżycami – Europą i Ganimedesem. Wówczas także nie da się określić rodzaju czasownika, a tym samym pozostającego z nim w związku zgody podmiotu.
    Bardziej zaawansowana kwerenda pozwala jednak znaleźć użycia, z których jasno wynika, iż Io w znaczeniu ‘księżyc Jowisza’ jest rodzaju męskiego, por.

    Io jest pokryty wulkanami, z których wiele jest obecnie aktywnych.
    Io jest pokryty lawą o zabarwieniu pomarańczowym, które świadczy o obecności siarki i jej związków.
    Odkąd Io jest obserwowany, czyli od 20 lat, widać na nim ciągłe erupcje wulkaniczne.

    Użycie nazwy Io w znaczeniu ‘planetoida znajdująca się w głównym pasie planetoid’ jest wyjątkowo rzadkie. Podobnie jak to działo się w wypadku nazwy księżyca, wyraz Io w znaczeniu ‘planetoida’ poprzedzany jest tym właśnie rzeczownikiem, por. np. W gwiazdozbiorze Orła o poranku 21 sierpnia 2003 r. obserwowana była planetoida Io. Można zatem domniemywać, iż w tym znaczeniu rzeczownik Io przyjmuje rodzaj żeński.
    Adam Wolański
  • Zapis nazwy firmowej na pieczątce
    2.06.2017
    Chciałam się dowiedzieć, czy należy lub nie, ująć w cudzysłów na pieczątce nazwisko np. PPP im. NARUTOWICZA.
    Pozdrawiam
    Ewa
    Zasadniczo w wielowyrazowych nazwach własnych, które składają się z określenia charakteryzującego oraz nazwy indywidualnej, ów drugi człon można – nie jest to jednak obligatoryjne – wyróżnić cudzysłowem, np. Polskie Biuro Podróżny „Orbis”, Polskie Linie Lotnicze „Lot”. Niewskazane jest natomiast użycie cudzysłowu wówczas, gdy nazwę indywidualną wyróżniamy pismem wersalikowym, por. Polskie Biuro Podróżny ORBIS, Polskie Linie Lotnicze LOT.
    Powyżej opisane zasady nie mają jednak zastosowania, gdy nazwa indywidualna jest nazwą własną osobową poprzedzoną określeniem imienia lub jego skrótem. W takich wypadkach nazwa patrona instytucji, firmy, organizacji itp. powinna się składać z imienia (lub inicjału) i nazwiska zapisanego bez użycia cudzysłowu i bez wyróżnienia typograficznego w postaci pisma wersalikowego. Poprawny zapis to: PPP im. Gabriela Narutowicza lub PPP im. G. Narutowicza.
    Adam Wolański
  • Podkoszulek czy podkoszulka?
    1.06.2017
    Chciałbym się zapytać, czy dobrze zostało napisane poniższe zdanie: Proszę zebrać rozmiarówki: spodni, podkoszulek, polarów.

    Podkoszulek wg mnie został źle odmieniony w liczbie mnogiej; można było użyć zamiennego słowa jak koszulek, t-shirtów. Czy możemy użyć sformułowania rozmiary podkoszulek?

    Pozdrawiam
    Rzecz sprowadza się do tego, jak nazywamy część garderoby noszoną pod koszulą. Tradycyjnie i najbardziej starannie jest to ten podkoszulek, natomiast formą nowszą jest ta podkoszulka. Obie są poprawne, lecz pierwsza – ta rodzaju męskiego – jest zdecydowanie staranniejsza.
    Forma dopełniacza (rozmiary) podkoszulek wskazuje na to, że ktoś posłużył się nazwą w rodzaju żeńskim – ta podkoszulka, nie ma tych podkoszulek. Dopełniaczem liczby mnogiej nazwy męskiej – ten podkoszulek – jest (tych) podkoszulków.
    Można więc sprawdzić rozmiary nowych podkoszulków (starannie) lub nowych podkoszulek (mniej starannie).
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Daj mi książkę, proszę
    1.06.2017
    Dzień dobry, Szanowni Państwo!
    Chcę zapytać, czy poprawne jest mówienie w następujący sposób: Daj mi książkę, proszę.
    Czy jest to błąd? Czy nie można zestawiać formy trybu rozkazującego z proszę?

    Jest to nie tylko poprawne, ale nawet grzeczniejsze niż samo Daj mi książkę. Zdanie z czasownikiem w trybie rozkazującym bez „towarzystwa” proszę jest w zasadzie poleceniem. Zamieszczenie w nim proszę nadaje mu łagodniejszą wymowę – czyni z niego właśnie prośbę.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Daty roczne z ukośnikiem
    1.06.2017
    Szanowni Państwo,
    zastanawiam się, czy kwestia zapisu daty z ukośnikiem jest unormowana. Czy prawidłowy jest np. zapis semestr zimowy 2015/16, czy tylko 2015/2016 ?

    Z wyrazami szacunku
    Czytelnik
    Kwestię tę kodyfikują normy edytorskie. Podczas oznaczania okresu, który obejmuje część następujących po sobie dwóch lat, drugą datę roczną można podać w całości lub skrócić do dwóch ostatnich cyfr, por. np. w sezonie 2002/2003, na przełomie 1973/74 roku. Niewskazane jest natomiast używanie w drugiej dacie rocznej tylko jednej cyfry (nie: *1973/4).
    Adam Wolański
  • Rozszczelnić , rozszczelniać
    31.05.2017
    Drukowane słowniki PWN (w tym WSO) nie zawierają haseł rozszczelnić i rozszczelniać. Czasowniki te nie występują także w udostępnionej części Korpusu, co jest dziwne, skoro są dość powszechne w internecie i w mowie.

    Nowsze okna pozwalają zwykle na 4 pozycje: otwarte, zamknięte, uchylone i rozszczelnione. Czy tę ostatnią pozycję można nazwać jakoś inaczej?

    Nie ma powodu szukać nowej nazwy dla czynności polegającej na ustawieniu klamki okna w takiej pozycji, by umożliwić dostęp minimalnej ilość powietrza przez futrynę – czasownik taki istnieje i brzmi: rozszczelnić (a forma niedokonana to rozszczelniać).

    Trudno mi orzec, dlaczego autorzy słowników pomijają te słowa – Narodowy Korpus Języka Polskiego (www.nkjp.pl) oraz wyszukiwarka internetowa notują wiele ich użyć, nie tylko zresztą w odniesieniu do okna: rozszczelnić zawór, rozszczelnić system (celny), rozszczelnienie cysterny, rozszczelnienie instalacji, rozszczelnienie złączy, rozszczelnienie rurociągu itd. W takich użyciach należałoby zdefiniować znaczenia tych czasowników szerzej: rozszczelnić / rozszczelniać – ‘sprawić / sprawiać, że coś staje się trochę nieszczelne’.
    Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  • Imiona koreańskie: odmieniać czy nie?
    31.05.2017
    Chciałabym zapytać o odmianę koreańskich imion zakończonych na samogłoskę. Czy odmieniamy takie imiona jak na przykład Youngjae, Youngbae, Minsu, Jaeho? Idziemy do Youngjae czy Idziemy do Youngjae’a? Niedawno spotkałam się ze stwierdzeniem, że takie imiona odmienia się, ale nie jestem pewna.
    Jak udało mi się ustalić, imię Youngjae składa się z dwóch cząstek: young [wym. jong] i jae [wym. je], a imię Youngbae z dwóch cząstek: young [wym. jong] oraz bae [wym. be]. Daje to więc artykulację [jongje] oraz [jongbe] z przyciskiem na [je], [be]. I właśnie akcentuacja oksytoniczna sprawia, że lepiej pozostawić owe koreańskie imiona nieodmienione. Recz jasna, teoretycznie (ze względu na wygłosowe e) możliwa jest deklinacja D. Youngjaego, Youngbaego, C. Youngjaemu, Youngbaemu, N. z Youngjaem, z Youngbaem itd., ale warto się za nią jednoznacznie opowiedzieć? Nie odmieniałbym również z tego samego powodu imienia Jaeho [wym. jeχo], a już na pewno imienia Minsu [wym. minsu] kończącego się na u. Dodajmy, że Koreańczycy używają zazwyczaj jednosylabowego nazwiska i dwusylabowego imienia i że nazwisko stoi zawsze na miejscu pierwszym (np. Kim-Youngbae, Choi-Minsu, Pak-Jaeho).
    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
  • Znak powtórzenia
    31.05.2017
    Czy mógłbym poprosić o wyjaśnienie co oznacza ten skrót: "„". Bywa często używany, ale jest dla mnie niezrozumiały.
    Jak rozumiem, chodzi o znak powtórzenia (ditto). Ma on postać dwóch przecinków nierozdzielonych spacją: „ lub otwierającego cudzysłowu zwykłego: „ . Stosowany jest w układach tabelarycznych i tabelach po skrótach, wyrazach lub wyrażeniach, które powtarzają się jeden pod drugim co najmniej dwa razy, por. np.

    województwo małopolskie
               „             mazowieckie
               „             opolskie
               „             świętokrzyskie
    Adam Wolański
  • Raczej niebieska strefa
    31.05.2017
    Drodzy Eksperci!
    Proszę o wyjaśnienie, jak należy zapisywać sformułowanie 'niebieska strefa'/'niebieskie strefy' (strefa, gdzie żyje duży, znacznie większy niż przeciętny, odsetek stulatków i ponadstulatków - hmm, ciekawe, czy ten wyraz dobrze zapisałam) - czy od wielkich liter, a może pierwszy wyraz od wielkiej litery, a drugie nie, a może całość w cudzysłowie? Będę bardzo wdzięczna za podpowiedź.
    Z serdecznymi pozdrowieniami,
    Katarzyna
    Wydawnictwo Galaktyka z Łodzi wypuściło na rynek w 2015 roku dwie książki Dana Buettnera, podróżnika z Minnesoty, założyciela organizacji Blue Zones pomagającej Amerykanom wieść dłuższe, zdrowsze życie, w tłumaczeniu Jacka Żuławnika i posłużyło się pisownią Niebieskie Strefy (Niebieskie Strefy. 9 lekcji długowieczności od ludzi żyjących najdłużej oraz Niebieskie Strefy w praktyce), czyli obydwa człony oddało wielkimi literami, będąc wiernym oryginałowi (Blue Zones). W następnych wydaniach zapisano już strefy… Nie ma raczej powodu, żeby pisać inaczej. Dan Buettner udowodnił, że są miejsca na ziemi, gdzie ludzie żyją dłużej niż gdzie indziej i rzadziej dotykają ich choroby, i nazwał je na własny użytek, przenośnie, błękitnymi strefami (może dlatego, że przed odejściem żyje się tam jak w niebie?). Małych liter użyła w 2013 roku Irena Cieślińska w tekście „Nieśmiertelni chodzą piechotą” („Wysokie Obcasy”, 19 czerwca 2013 r.), a za nią później Paweł Szaniawski w wywiadzie z Danem Buettnerem w „Newsweeku” (z 21 stycznia 2016 r.) „Geny to tylko 20 proc. Co odpowiada za długowieczność?”.
    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego