wszystkie

 
Można tu znaleźć wszystko cokolwiek dotyczy języka i interesuje Państwa. Od pisowni, odmiany, przez znaczenia, składnię, czy frazeologię, po pochodzenie i pragmatykę.
  • rozmaitości
    5.04.2002
    1. Czy można powiedzieć: "Rób co ci się żewnie podoba"?
    2. Dlaczego czasem mówimy: zmyślić, namyślić, wymyślić z końcówką -ić, a czasem stosujemy końcówkę -eć, np. pomyśleć? Jaka jest etymologia tych słów?
    3. Kiedy pytam jaki, a kiedy który?
    Proszę w odpowiedzi zawrzeć kilka utrwalających przykładów.
  • sczerpanie
    5.04.2002
    Czy poprawne jest słowo: sczerpany, np. "Złoże ropy naftowej zostało sczerpane" - w sensie 'wyeksploatowane'? Jest to wyrażenie często używane w branży naftowej, np. "współczynnik sczerpania złoża", a nie ma takiego słowa w słowniku PWN.
    Z góry dziękuję i pozdrawiam - U.gawlik
  • Włoszczowa
    5.04.2002
    Panie Profesorze,
    15 marca w programie "Mówi się" padło pytanie o miejscowość Włoszczowa. Pańska intuicja podpowiadała Panu odmianę przymiotnikową tej nazwy. Potem okazało się, że słownik podaje odmianę "warszawska". Tymczasem "Słownik poprawnej polszczyzny PWN" pod redakcja prof. dr. Witolda Doroszewskiego (wydanie osiemnaste, str. 875, słownik w eleganckiej skórzanej oprawie ze złotymi literami i wykończeniami) podaje wyłącznie odmianę przymiotnikową, wskazując na tę z Pańskiego słownika jako błędną. Wiwat intuicja! Ale co to za rozbieżność?! Proszę o wyjaśnienie.
  • Zgromadzenie Małych Braci
    5.04.2002
    Szanowni Profesorowie,
    Przy tłumaczeniu autobiografii Carlo Caretto, "Zakochany w Bogu", borykam się z pewną trudnością natury terminologicznej. Rozwiązałem ją samodzielnie, lecz zwracam się do Was, jako ekspertów w języku polskim, o przypieczętowanie Waszym autorytetem mych rozwiązań bądź też ich zakwestionowanie. Ostateczny wybór uzależniam od Waszego stanowiska. Moją i Waszą wypowiedź zamierzam umieścić we wstępie książki.

    Zgromadzenie Małych Braci, powstałe w roku 1933 z duchowej inspiracji Karola de Foucald, zatwierdzone przez Stolicę Apostolską w 1967, w Polsce istnieje od roku 1977. I dość wiele jest u nas publikacji na ich temat (mam przed sobą na biurku 10 książek), lecz jeszcze więcej terminologicznego bałaganu.
    W oficjalnym "Leksykonie Zakonów w Polsce", wydanym przez KAI, są oni objęci terminem zgromadzenie, tak jak wszystkie inne zgromadzenia, jednakże już w ich konstytucji, jak i w wielu innych polskich tekstach gromadzą się pod słowem Fraternité, zachowanym we francuskiej formie graficznej, np. "Rozprzestrzenianie Fraternité na całym świecie..." lub "Zwierzęta miały swoje miejsce we Fraternité...". Ci zakonnicy zdecydowanie różnią się od wszystkich innych występujących w "Leksykonie", mieszkają bowiem nie w klasztorach, ale po dwóch, trzech w blokach , pracują w fabrykach, w sklepach, ubierają się po cywilnemu, dlatego uzasadnione wydaje się to terminologiczne wyodrębnienie.
    Fraternité dosłownie znaczy 'braterstwo' i najlepszym polskim odpowiednikiem byłoby, moim zdaniem, wyciągnięte z lamusa słowo fraternia ('braterski stosunek, zbratanie, przyjaźń' – według słownika Doroszewskiego). Jestem bardzo wyczulony na ekspansję obcych wyrazów do polszczyzny, jednakże obecnie to przede wszystkim kupieckie words nas po chamsku atakują, zaśmiecają media, dlatego wobec eleganckiej francuszczyzny, sromotnie wypartej znad Wisły, byłbym tolerancyjny, a nawet przyjazny. Zwłaszcza, że to zgromadzenie jest jakoś szczególnie związanie nie tyle z samą Francją, co z językiem francuskim, traktowanym jako język misyjny wśród krajów arabskich. Przyjmuję zatem do mojego tłumaczenia termin Fraternité (zawsze z dużej litery), w znaczeniu Zgromadzenia Małych Braci (lub Sióstr).
    A jak nazywać poszczególne wspólnoty? Prócz neutralnego słowa wspólnota, używane są dwa inne, francuskie i jego dosłowne tłumaczenie: fraternité i braterstwo. "Kroniki poszczególnych fraternité, chociaż...", "Żadnemu Braterstwu [całkowicie nieuzasadniona duża litera – mój przypis] nie wolno..." . I tu się całkowicie nie zgadzam z tłumaczami, którzy mnie poprzedzili. Braterstwo w znaczeniu jakiejś konkretnej wspólnoty jest dość niezręczne, a fraternité trochę dziwaczne i aż się prosi, aby je spolszczyć na fraternię, co też czynię w mym przekładzie. Zdumiewające jest niezwykle częste traktowanie z dużej litery braterstwa czy fraternité, co niewątpliwie bierze swe źródło z oryginalnych tekstów. Mój Carlo Caretto pisze: "Questa Fraternità di Spello dovrebbe...", ale przecież nie napiszę w tłumaczeniu: "Ta Fraternia (czy Wspólnota) ze Spello powinna...", a tylko: "Ta fraternia (czy wspólnota) ze Spello...". Nie znajduję żadnego uzasadnienia, aby w języku polskim zastosować dużą literę (we włoskim również).
    Natomiast już nie tylko zdumiewają mnie, lecz wręcz gorszą bardzo nagminne w wielu publikacjach zdania, jak na przykład: "Żaden Mały Brat nie powinien..." czy "Idąc ulicą spotkałem dwie Małe Siostry, które...". Mały brat jest tu użyty w znaczeniu pospolitym, jak franciszkanin, czy jezuita i zgodnie z regułami powinien być mały, tym bardziej, że podstawową zasadą duchowości małych braci (tu mógłbym już chyba napisać Małych Braci, w znaczeniu Zgromadzenia, Fraternité, co kładzie nieco inny akcent) jest życie w ukryciu, na wzór Jezusa z Nazaretu. I faktycznie, w życiu, w bloku mieszkalnym czy w zakładzie pracy, sąsiedzi, koledzy często nawet nie wiedzą, że rozmawiają z małym bratem, z prawdziwym zakonnikiem. Czemuż więc chcą się wyróżnić w piśmie?

  • Szanowna Pani!
    4.04.2002
    Która forma jest poprawna:
    1. Szanowny Panie, (z przecinkiem na końcu), czy
    2. Szanowny Panie: (z dwukropkiem na końcu).

    Dziękuje,
    Izabela
  • najki
    4.04.2002
    W języku polskim nazw firm używa się w funkcji rzeczowników pospolitych oznaczających produkty tych firm, np. philipsy to produkty firmy Philips. Jest firma Nike. Jak napisać słowo, które brzmi "najki", a oznacza buty firmy Nike?
  • OKNO
    4.04.2002
    Uprzejmie proszę o odpowiedź, jak należy odmieniać skrót OKNO (Ośrodek Kształcenia na Odległość, działający na Politechnice Warszawskiej); nie znalazłam tej informacji w słowniku PWN z 1996 r., w odniesieniu do takiej końcówki. Czy forma OKN-a itd. jest dopuszczalna, czy niestety musi to pozostać nieodmieniane?
  • kochać się poprawnie
    4.04.2002
    Mąż pyta: "Czy mnie kochasz?"
    Mąż pyta: "Czy ty mnie kochasz?"
    Która z tych dwóch wersji jest poprawna?
  • daty
    4.04.2002
    Jak prawidłowo powinno pisać się datę? Po czym stawiać kropki (np. 4.04.2002), jak to jest, gdy piszemy nazwy miesięcy (4 kwiecień/ kwietnia 2002). Co w jakiej kolejności? Jak to jest z listami, dokumentami, pismami urzędowymi? A co z datami, które proponuje komputer (program tekstowy Word)?
    Proszę o szybką odpowiedź. Nie chciałabym błędnie napisać jednego bardzo powiażnego dokumentu. Z góry dziękuję.
  • słów kilkoro?
    4.04.2002
    Czy można na jakiś temat napisać słów kilkoro, czy tylko słów kilka?
  • okowa - okowy
    4.04.2002
    Przeczytałem w Poradni Językowej PWN pytanie dotyczące nazw używanych w meblarstwie. Pytający wspomniał o nietypowej, używanej w środowisku odmianie (?) ta zawiasa, tych zawiasów. Przypomniało mi to o innym przypadku, który chciałbym zrozumieć: dlaczego "Inny słownik języka polskiego PWN" podaje dopełniacz słowa okowy w podwójnym brzmieniu okowów, rzadziej oków. Przecież słowo to jeszcze w Doroszewskim miało liczbę pojedynczą okowa (i D.lm. oków), a w Polańskim ma tylko dopełniacz oków. Skąd ta forma okowów? Albo może inaczej: jak to się stało, że znalazła uznanie w oczach językoznawców?
    Dziękuję.
  • ę, ą przed spółgłoskami szczelinowymi i w wygłosie
    3.04.2002
    Jak wymawiać słowo szczęście (a śćiślej jak wymawiać głoskę "ę" - jaka jest zasada wymowy ę przed s i ś)?
    Jak należy poprawnie wymawiać nosówkę ą na końcu wyrazu, np. widzą, skaczą, z kobietą, z wiarą etc.?
    Dziękuję
    Życzę zdrowych i spokojnych świąt Wielkiej Nocy
  • O audycie raz jeszcze
    3.04.2002
    Jaka forma jest poprawna: audyt czy audit? W prasie częściej występuje audyt, ale w innych tekstach, np. w Polskich Normach, jest audit. Czy obie formy są prawidłowe? Osobiście przychylałabym się do formy audyt, powołując się (choć nie wiem, czy to poprawne) na analogię do formy kredyt. Proszę o wyjaśnienie, poniewaz słowniki milczą.

    Pozdrawiam całą Redakcję
    Iwona Lewandowska
  • S.A. czy SA?
    3.04.2002
    Czy po skrócie pisanym z dużej litery stawiamy kropki? Np.: Spółka Akcyjna.
  • Lenicjada
    3.04.2002
    W Poznaniu odbywał się festiwal rodziny Leniców. W gazecie pojawił się tytuł „Leniciada”. Czy nie powinien brzmieć „Lenicjada”? Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie sporu i uzasadnienie wyboru.

    Serdecznie pozdrawiam,
    Magda Leszczyńska
  • Beatlesi, beatlesi, bitelsi
    3.04.2002
    Szanowni Państwo,
    Chciałabym spytać o spolszczoną nazwę członka zespołu The Beatles, czyli formę "bitels". Przyznam, że mnie ona razi; robiłam także miniwywiad wśród znajomych i nikomu się nie podobała. Czy można stosować angielską pisownię, choć nie podaje jej słownik?
  • Puvis de Chavannes
    3.04.2002
    Jak odmieniać nazwisko francuskie Puvis de Chavannes: Puvis'a de Chavannes czy Puvis de Chavannes'a, czy może inaczej? Oba człony czy tylko jeden?
    Dziękuję bardzo za odpowiedź.
  • styl publicystyczny
    3.04.2002
    Jakie są charakterystyczne cechy stylu publicystycznego?
  • Jego Magnificencja...
    3.04.2002
    Mam problem: czy do Rektora zwracamy się Jego Magnificencjo czy Wasza Magnificencjo i dlaczego?
  • dyrektor generalna?
    3.04.2002
    Która forma jest poprawna w odniesieniu do kobiety: dyrektor generalna czy dyrektor generalny?

Zagraj z nami!

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego