pod wezwaniem
  • święci w skrócie
    23.03.2015
    Jak zapisać skrótem nazwę kościoła pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła i pod wezwaniem Świętych Piotra i Pawła?
    Czy skrót św. św. stosuje się, kiedy towarzyszy kilku pojedynczym osobom, czy także kiedy towarzyszy jednemu rzeczownikowi w liczbie mnogiej, jak to się ma w przypadku apostołów?
    Czy mogę skracać wezwanie Krzyża Świętego i Ducha Świętego?
    Skrócenie św. św. wskazuje na liczbę mnogą, co oznacza, że powinno być kościół pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła i kościół pw. św. św. Piotra i Pawła. Mamy jeszcze jedną możliwość, ponieważ Jerzy Podracki w Słowniku skrótów i skrótowców podaje zwięzły skrót śś. (nieznany jednak Wielkiemu słownikowi ortograficznemu PWN), dzięki czemu można pisać kościół pw. śś. Apostołów Piotra i Pawła i kościół pw. śś. Piotra i Pawła.
    Nie jest jasne, o co chodzi w trzecim pytaniu. Wyrażenie pod wezwaniem skracamy do pw. Innych skrótów w nazwach własnych, np. kościół pw. Krzyża Św., również można używać.
    Jan Grzenia
  • parafie i zgromadzenia zakonne
    13.11.2001
    Czy każdy wyraz w pełnej nazwie określonej parafii powinno się pisać dużą literą (np. Parafia Rzymskokatolicka pod Wezwaniem św. Michała)? Jak zapisać słowo parafia w niepełnej nazwie (np. proboszcz parafii św. Michała)?
    I podobny problem: nazwy zgromadzeń zakonnych. Pełna nazwa - np. Zgromadzenie Sióstr Rodziny Betańskiej - pewnie wszystko dużymi literami, ale co z krótszą nazwą - niepełną - zgromadzeniem sióstr betanek?

    Dziękuję za odpowiedź.
    Słowo wezwanie na ogół pisane jest małą literą, a i skrót spotkałem: pw. św. Michała. Słowo parafia ma swój bardzo dawny skrót, niestety zbieżny ze skrótem słowa paragraf, mianowicie par. Siostry betanki mogą się w skrócie pisać jako np. ss. betanki, a o ich zgromadzeniu w nazwie niepełnej, więc nieoficjalnej, też bez wielkich liter pisać można, jako o zgromadzeniu ss. betanek.
    Pozdrawiam.
    Jerzy Bralczyk
  • parafia
    28.04.2006
    Szanowni Państwo!
    Czy w wyrażeniu parafia pod wezwaniem św. Marcina wyraz parafia powinien być napisany wielką czy też małą literą?
    W tego rodzaju nazwach, w których występują wyrazy pospolite, mamy zwykle możliwość dwojakiej pisowni: małą i wielką literą. Decyduje nasza intencja: jeśli chcemy wskazać, że jest to nazwa jednostkowa – piszemy od wielkiej litery (będzie to zwykle odpowiednie w pismach urzędowych); jeśli nie zależy nam na tym – stosujemy zapis od litery małej. W razie wątpliwości najlepiej pisać małą literą.
    Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
  • Pisownia nazw jednostkowych szkół
    29.12.2016
    Dzień dobry,
    zwracam się do Państwa z gorącą prośbą o pomoc. Powstaje nowy rodzaj placówek oświatowych, tj. branżowa szkoła I stopnia specjalna. Czy w nazwie własnej stopnia powinniśmy pisać od dużej, czy małej litery?

    Pozdrawiam
    Agata Opala

    Wyrażenia typu: pierwszego/drugiego stopnia itp. w nazwach indywidualnych (jednostkowych) placówek oświatowych należy potraktować na tych samych prawach, jak się traktuje w nazwach urzędów i instytucji człony typu: numer, imienia, pod wezwaniem, do spraw, na rzecz, które zarówno w postaci skróconej, jak i nieskróconej pisze się małymi literami.
    Powyższe zalecenie ma oparcie w praktyce stosowanej w odniesieniu do szkół muzycznych, por. np.
    Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia nr 5 im. Henryka Wieniawskiego
    Państwowa Szkoła Muzyczna I st. nr 4 im. Karola Kurpińskiego
    Zespół Państwowych Ogólnokształcących Szkół Muzycznych I i II st. nr 3 im. Grażyny Bacewicz
    Salezjańska Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna drugiego stopnia im. ks. Antoniego Chlondowskiego

    Adam Wolański
  • pisownia nazwy kościoła
    12.04.2010
    Witam,
    chciałabym zadać pytanie dotyczące słowa kościół na zaproszeniu ślubnym. Czy pisząc: „...uroczystość odbędzie się w Kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa”, stosuje się wielką literę w wyrazie kościół, czy też małą? Dodatkowo chciałam spytać, czy dobry byłby zwrot: „w kościele p.w. Najświętszego Serca...” i jaką literą należałoby napisać słowo kościół w tym zwrocie.
    Pozdrawiam serdecznie,
    Eliza Mielnicka
    Proszę ustalić, jaka jest właściwa nazwa kościoła i czy wyrażenie pod wezwaniem występuje w oficjalnej nazwie, czy też nie. Tak czy inaczej należy napisać „Uroczystość odbędzie się w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa” (kościele – małą literą) lub w „kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa” (proszę przyjrzeć się uważnie pisowni skrótu).
    Jan Grzenia
  • pw. i ww.
    19.03.2003
    Jak się pisze poprawnie skrót słów pod wezwaniem? Czy można napisać p.w., czy też PW.? Czy skrót ww. pisze się małymi, czy też dużymi literami?
    Jak informuje Słownik polskich skrótów i skrótowców prof. Jerzego Podrackiego, piszemy pw. (z jedną kropką), rzadziej p.w. (z dwiema), i tylko ww. (zawsze z jedną kropką).
    Mirosław Bańko
  • roki
    16.10.2006
    Kiedy poprawna jest forma liczby mnogiej roki (od rok)?
    Forma roki nie jest poprawną i właściwą formą mianownika liczby mnogiej rzeczownika rok. W funkcji tej występuje forma lata.
    Formę roki – jeśli nie tworzymy jej ze względu na logikę i analogię, jak robią to sześcioletnie dzieci – możemy mieć w świadomości dzięki znajomości tekstów archaicznych, archaizowanych („to ją może i wskrzesi jako Piotrowina, któren wstawszy z grobu, długie potem roki gospodarzył’’, Krzyżacy) i stylizowanych na gwary ludowe („A będzie ze dwa roki, jak my się tutaj przenieśli na swoje zatracenie’’, Ziemia obiecana), wreszcie i współczesnych gwarowych („To jo tele roki gonie, zdajom, buduje, uklepuje, dokładom i co mom?’’, W. Czubernatowa w Wieściach ze słuchanicy).
    W tekstach właściwie stylizowanych uznajemy więc roki za formę adekwatną, ale w neutralnych współczesnych tekstach polskich powinniśmy używać wyłącznie formy lata.
    — Artur Czesak, IJP PAN, Kraków

    W poradzie Artura Czesaka w Poradni (dotyczącej pytania: „Kiedy poprawna jest forma liczby mnogiej roki (od rok?”) brakuje zdecydowanie pewnej informacji. Najprostsza odpowiedź powinna brzmieć: wtedy, kiedy mamy na myśli pojęcie historyczne – rok jako posiedzenie sądowe (używany właśnie w l. mn. najczęściej: roki), termin stawienia się stron w sądzie, czy pozew sądowy. W takim znaczeniu słowo rok notuje wciąż WSO PWN 2006.
    Pozdrawiam

    Najprostsza odpowiedź jest słuszna tylko z punktu widzenia budowy wyrazu i historii języka.
    Oczywiście jest mi znane słowo roki, ujęte w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego pod hasłem rok jako zn. „2., lm hist. a) zwykle w lm «w dawnej Polsce: posiedzenia sądowe, kadencje sądowe; sądy», b) «termin stawiania się stron w sądzie», c) «pozew sądowy, słowne wezwanie do sądu»”. Nie ująłem tego wyrazu w odpowiedzi, bo odpowiadałem z punktu widzenia „synchronicznego” – a współcześnie wyraz rok w podznaczeniu a) raczej nie jest formą mianownika liczby mnogiej od rok. Jeśli jest używany (w odniesieniu do przeszłości: „odbywanie roków”, „książę przyjechał na roki”, współcześnie roki sądowe, czyli 'stałe sesje sądowe odbywające się poza siedzibą danego sądu'), to funkcjonuje raczej jako rzeczownik nie posiadający liczby pojedynczej. Dlatego też nie pisałem o rokach jako liczbie mnogiej rzeczownika rok.
    Podznaczenia b) i c), które występowały w liczbie pojedynczej i mnogiej, współcześnie nie występują.
    Artur Czesak, IJP PAN, Kraków
  • Się w nazwie instytucji
    24.10.2016
    Mamy kłopot z nazwą instytucji Instrument na rzecz Przyczyniania Się do Stabilności i Pokoju. Nasze wątpliwości wzbudza pisownia się – czy należy pisać go wielką literą, czy też objęty jest poniższym wyjątkiem od reguły?
    Wielką literą piszemy nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów, [...]. Występujące w tych nazwach przyimki, spójniki, wyrażenia imienia, pod wezwaniem, na rzecz, do spraw, numer, przeciwko itp. piszemy małą literą.
    Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta – i nie pomaga w jej udzieleniu zaobserwowany zwyczaj ortograficzny dotyczący wskazanej nazwy (por. Instrument na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju , Unijny instrument na rzecz przyczyniania się do stabilności i pokoju. Jak piszą autorzy pytania, desygnatem nazwy jest instytucja, a zatem – zgodnie z zaleceniami ortograficznymi – zasadne jest zastosowanie wielkich liter. Pytanie brzmi, które człony nazwy podlegają wyjątkowi od tej ogólnej normy.
    Przywołane w liście przykłady, zaczerpnięte z zasady 18.27, nie pozwalają na rozstrzygnięcie, czy cząstka się powinna być zapisana małą – czy wielką literą.
    Za pierwszym rozwiązaniem przemawia to, że nie stanowi ona samodzielnego wyrazu, jest jedynie morfemem zapisywanym – tak się składa – po spacji. Tak bywa, choć jest to sprzeczne z potocznym rozumieniem „wyrazu” w znaczeniu ‘leksem’ – jako nierozłącznego ciągu znaków. Gdyby zatem chcieć zastosować zasadę, że wielką literą zapisujemy początek leksemu (czy szerzej: jednostki leksykalnej), stajemy przez koniecznością wyznaczania jej granic (co nie zawsze jest oczywiste). Gdybyśmy sobie na przykład wyobrazili INSTYTUT DO SPRAW UŚMIECHANIA SIĘ DO LUDZI albo INSTYTUT DO SPRAW WIERCENIA DZIURY W BRZUCHU UŚMIECHAJĄCYM SIĘ LUDZIOM, trzeba by zastosować pisownię: Instytut do spraw Uśmiechania się do Ludzi, Instytut do spraw Wiercenia dziury w brzuchu Uśmiechającym się Ludziom – przez co dystrybucja wielkich i małych liter sprawiałaby wrażenie przypadkowej. Byłaby jednak zgodna z zasadą, że w obrębie jednostki leksykalnej wielka litera stoi tylko na początku.

    Mało tego, stosowanie tej zasady wymagałoby rozróżniania kilku SIĘ, które mamy w języku polskim: się1 – zaimka zwrotnego (myję się = myję siebie, biją się = biją się nawzajem), się2 – zaimka nieokreślonego (tu się nie pali = tu nikt nie pali, tu nikomu nie wolno palić; jeśli się założy, że… = jeśli ktokolwiek założy, że…), się3 – morfemu czasownika (np. uśmiechać się, bać się, urodzić się, pytać się). Pisać trzeba by zatem: Instrument na rzecz Przyczyniania się do Stabilności i Pokoju, Instytut do spraw Uśmiechania się do Ludzi, ale: Instytut do spraw Mycia Się.

    Można jednak – i to jest druga propozycja – przyjąć, że się zapisujemy od wielkiej litery niezależnie od jego kwalifikacji gramatyczno-semantycznej, a wyłącznie z tego powodu, że nie figuruje na liście wyjątków podanych w przywołanej wcześniej regule ortograficznej. Wówczas pisalibyśmy:

    Instrument na rzecz Przyczyniania Się do Stabilności i Pokoju
    Instytut do spraw Uśmiechania Się do Ludzi
    Instytut do spraw Wiercenia Dziury w Brzuchu Uśmiechającym Się Ludziom
    Instytut do spraw Mycia Się


    Nie jest to rozwiązanie idealne, raczej, powiedziałabym, mechaniczne, ale ku niemu bym się skłaniała. Trudno bowiem założyć (nawet jeśliby się tego bardzo chciało), że ortografia będzie ściśle odzwierciedlała zależności semantyczno-gramatyczne w obrębie nazwy; nie jest, niestety, narzędziem doskonałym. Co jakiś czas można natknąć się na rafy, które – wydaje mi się to najrozsądniejsze – warto omijać, a nie próbować się przez nie przewiercać.
    Agata Hącia
  • Wielkie i małe litery w nazwach własnych
    23.05.2016
    Mam wątpliwości dotyczące wielkich/małych liter w dwóch nazwach:
    1. Rada ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji 2. Chopin i jego Europa (festiwal).
    Reguły wskazują, aby w takich przypadkach małymi literami pisać jedynie spójniki i przyimki oraz słowa takie, jak: imienia, pod wezwaniem, na rzecz, do spraw, numer, przeciwko. Mimo tego spotkałem się z pisownią, jaką przedstawiłem wyżej w przykładach. Jak być powinno?

    Z poważaniem
    R.M.
    Ad 1. Rzeczywiście – nazwa jednego z organów pomocniczych Rady Ministrów (powołanego 13 lutego 2013 r. przez premiera Donalda Tuska i zniesionego niedawno, 27 kwietnia br., przez prezesa Rady Ministrów Beatę Szydło) brzmiała bardzo niezręcznie: Rada ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji (na jej czele stał Michał Boni).
    Z pewnością kiedy ją wymyślano, konsultowano to z ekspertami językowymi, którzy być może zbyt pochopnie uznali, że określenie i związanej z nimi należy traktować jako coś mniej istotnego, a przez to zapisywać człony związanej i jego małymi literami.
    Tymczasem żeby być konsekwentnym, trzeba było się zdecydować na pisownię wszystkich członów (z wyjątkiem skrótu ds., spójnika i oraz przyimka z) wielkimi literami: Rada ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej z Nimi Nietolerancji (jakkolwiek to źle wygląda…).
    Jakimś rozwiązaniem mogło być ujęcie dyskusyjnego członu w nawias i napisanie: Rada ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i (związanej z nimi) Nietolerancji. Wówczas małe litery dałoby się jakoś uzasadnić i obronić…
    A tak w ogóle czy nie wystarczyło nazwać organu doradczego Rady Ministrów po prostu: Rada ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Nietolerancji?

    Ad 2. W tym roku (w dniach 15–30 sierpnia 2016 r.) odbędzie się w Warszawie12. Międzynarodowy Festiwal Muzyczny Chopin i jego Europa (jest tam jeszcze dopisek: Z ziemi włoskiej do Polski – od Mozarta do Belliniego), a zatem mowa o imprezie cyklicznej, której organizatorzy nadają od lat wyjątkowy tytuł i charakter.
    W nazwie można bez trudu dostrzec człon uszczegółowiający (Chopin i jego Europa), który gdyby go opatrzyć cudzysłowem, byłby jeszcze bardziej wyeksponowany (12. Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Chopin i jego Europa”). Dlaczego jednak forma zaimkowa jego została oddana małą literą?
    Jeżeli chciano ów fragment podciągnąć pod regułę o pisowni nazw utworów literackich czy muzycznych (że wyłącznie człon pierwszy wymaga wielkiej litery), to był to zamysł chybiony. Zgodnie z regułą [71] 18.14 Wielkiego słownika ortograficznego PWN) „nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych, którym organizatorzy chcą nadać specjalny tytuł” zapisuje się w całości wielkimi literami (pozostaje jeszcze kwestia stosunku uczuciowego, szacunku, uwielbienia do Szopena // Chopina, a w takiej sytuacji użycie wielkiej litery jest jak najbardziej uzasadnione).
    Nie mam wątpliwości, że powinno się pisać: 12. Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Chopin i Jego Europa”.
    Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego