a

Wielki słownik ortograficzny

A (= amper) ,
Å (= angstrem)
a (= ar; avancer – skrót na zegarkach oznaczający ‘posunąć naprzód’)
a (spójnik) , , ,
a. (= ana – po równo; skrót na receptach) a. a.a.
a. (= albo; anno – w roku)
à (używane przy określaniu miary lub ceny, np. à 10 zł = po 10 zł)
a.a. (= ana – po równo; skrót na receptach) a. a.
a.a.C. (= anno ante Christum – w roku przed Chrystusem) a. A.A.C., a. a.a.Ch.
a.a.Ch. (= anno ante Christum – w roku przed Chrystusem) a. A.A.C., a. a.a.C.
a by (= a po to, żeby, np. W końcu wyszedł, a by się nie spóźnić, wziął taksówkę.)
a.C. (= ante Christum) a. a.Ch.
a.c. (= a conto; anno currente)
a capite (skrót: ac)
a.Ch. (=ante Christum) a. a.C.
a.Ch.n. (= ante Christum natum – w roku przed narodzeniem Chrystusa) a. a.C.n.
a.C.n. (= ante Christum natum – w roku przed narodzeniem Chrystusa) a. a.Ch.n.
a con•to (skrót: a.c.)
A.D. (= Anno Domini)
A-dur ndm
a.f. (= anni futuri)
a.h. (= ad honores)
a-ha (zespół muz.) ndm
A/H1N1: wirus A/H1N1
a.i. (= ad interim – tymczasowo, zastępczo) a. ad int.
A-klasa (sport.) A-klasie, A-klasę
A-klasowy (sport. dotyczący A-klasy; należący do klasy jakości A); -wi
à la (w rodzaju, na sposób, jak): śpiewa à la Édith Piaf
a linea (skrót: al.)
a.m. (= ante meridiem)
a-moll (muz.) ndm
a.n.C. (= ante nativitatem Christi) a. a.n.Ch., a. a.n.Chr.
a.n.Ch. (= ante nativitatem Christi) a. a.n.C., a. a.n.Chr.
a.n.Chr. (= ante nativitatem Christi) a. a.n.C., a. a.n.Ch.
a nuż, widelec (żart językowy)
a.p.C. (= anno post Christum – w roku po narodzeniu Chrystusa) a. a.p.Ch.
a priori; przym.: aprioryczny
a.s.c. (= akta stanu cywilnego)
a.t. (= a tergo)
a ter•go (skrót: a.t.)
A To Pol•ska Właśnie (seria wydawnicza) ndm
a.u.c. (= ab urbe condita)
a vista (bank.) ndm a. awista
a vista (muz.)
a żeby (i aby, np. Poszedł pozwiedzać, a żeby się nie zgubić, wziął mapę.)
b.a. (= bez autora)
Blend-a-Med (marka) ndm: pasta do zębów Blend-a-Med
boeuf à la mode (= sztufada) ndm
e.a. (= et alteri)
fil à fil fil à filu a. fil-à-fil
fil-à-fil fil-à-filu a. fil à fil
h.a. (= hoc anno)
i.a. (= inter alia – między innymi)
koen•zym A koen•zymu A, koen•zymie A; koen•zymów A (symbol: CoA)
k.p.a. (= Kodeks postępowania administracyjnego)

Słownik języka polskiego

A «symbol jednostki prądu elektrycznego amper»
à «po – używane przy określaniu miary lub ceny, np. 10 sztuk à 5 zł»
a-, an- «pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na zaprzeczenie lub brak jakiejś cechy»
a I
1. «pierwsza litera alfabetu»
2. «samogłoska ustna»
3. «litera oznaczająca w numeracji porządkowej: pierwszy»
4.  «kilkakrotnie powtórzona głoska, nucona przy usypianiu dziecka»
5. «szósty dźwięk podstawowej skali diatonicznej»
a II
1. «spójnik łączący zdania lub wyrażenia o przeciwstawnej treści, np. On gra, a ona tańczy. Nauka a zabawa.»
2. «spójnik przyłączający zdanie lub wyrażenie uzupełniające wcześniejszą informację, np. Kwitły kwiaty, a nad nimi uwijały się pszczoły.»
3. «spójnik przyłączający zdanie wyrażające konsekwencje tego, o czym była mowa wcześniej, np. Zastąpię cię w pracy, a ty odpoczniesz.»
4. «spójnik przyłączający zdanie lub inne wyrażenie o treści niezgodnej z tym, co można wnioskować na podstawie zdania poprzedzającego, np. Zjadł dużo, a ciągle był głodny.»
5. «spójnik łączący słowa o takiej samej postaci, powtórzone w celu podkreślenia tego, o czym mowa w zdaniu, np. Takie przykłady można mnożyć a mnożyć.»
6. «spójnik łączący powtórzone zaimki wskazujące, użyte w tym celu, by dane wyrażenie nie miało określonego odniesienia, np. Nazywał się tak a tak.»
a III «partykuła nawiązująca do kontekstu lub sytuacji i zarazem wprowadzająca wypowiedzenia o różnych odcieniach intonacyjnych, np. A nie mówiłam? A niech sobie śpiewa.»
a IV «wykrzyknik wyrażający różne stany uczuciowe»
a.C. «ante Christum»
a.c. I, ac, ac. «a conto»
a.c. II «anno currente»
a capite [wym. a kapite] «od nowego wiersza»
a cappella [wym. a kapella] «bez akompaniamentu instrumentów»
a conto [wym. a konto] «zaliczkowo»
a contrario [wym. a kontrario] «przeciwnie»
a cunabulis [wym. a kunabulis] «od dzieciństwa»
A.D., AD «Anno Domini»
à discrétion [wym. a diskresją] «według własnego uznania»
A-dur «gama lub tonacja durowa»
a fronte «ułożony w zwykłym porządku alfabetycznym»
à la [wym. a la] «wykonany tak, by przypominał kogoś lub coś, np. cielęcina à la flaczki»
à la carte [wym. a la kart] «potrawy z jadłospisu, do wyboru»
a linea «od nowego wiersza»
a-moll «gama lub tonacja molowa»
a posteriori
1. «na podstawie faktów»
2. «w średniowieczu: formuła oznaczająca wnioskowanie ze skutków o przyczynach; w filozofii nowożytnej: termin określający poznanie na podstawie uprzedniego doświadczenia»
a priori
1. «bez zapoznania się z faktami»
2. «w średniowieczu: formuła oznaczająca wnioskowanie z przyczyn o skutkach; w filozofii nowożytnej: termin określający poznanie niezależne od doświadczenia»
à propos [wym. a propo] «wyrażenie wprowadzające temat wypowiedzi»
à rebours [wym. a rebur] «na odwrót»
a tergo «ułożony w odwróconym porządku alfabetycznym»
a vista, awista «bez przygotowania, od razu»
bric-à-brac [wym. brikabrak] «zbiór przedmiotów o charakterze antykwarycznym»
fil-à-fil [wym. filafil] «wełniana tkanina ubraniowa z przędzy czesankowej»
ménage à trois [wym. menaż a trua] «trójkąt małżeński»
pièce à thèse [wym. pjesates] «dramat mieszczański o charakterze dydaktyczno-publicystycznym, popularny w drugiej połowie XIX w.»
pied-à-terre [wym. pjedater] «mieszkanie, z którego korzysta się od czasu do czasu»
poco a poco [wym. poko a poko] muz. «z wolna, stopniowo»
roman à clef [wym. romãnakle] zob. powieść z kluczem.
roman à thèse [wym. romãnatez] zob. powieść z tezą.
terminus a quo [wym. terminus a kwo] «moment przyjęty za początek czegoś»
tête-à-tête I [wym. tetatet] «sam na sam, zwłaszcza z osobą przeciwnej płci»
tête-à-tête II [wym. tetatet] «spotkanie sam na sam dwóch osób, zwłaszcza przeciwnej płci»
tout à fait [wym. tut a fe] «całkiem, w zupełności»
vis-à-vis I [wym. wizawi] «naprzeciwko»
vis-à-vis II [wym. wizawi] «osoba znajdująca się lub mieszkająca naprzeciwko»
witamina A «witamina odgrywająca podstawową rolę w procesie widzenia»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

a-

Zasady pisowni i interpunkcji

Aneks I – niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN
[214] 55.10. Skróty używane w matematyce i fizyce
[90] 18.33. Wielką literą piszemy niektóre skróty:
[366] 90.B.3. Dwa sąsiadujące spójniki, spójnik i zaimek względny
[209] 55.5. Skrót obcych nazw wielowyrazowych
[73] 18.16. Pierwszy wyraz w jedno- i wielowyrazowych tytułach
[355] 88.11. Po skrótowcach
[376] 90.G.1. Przecinek a spójniki: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni
[199] 54.3. Podzielność grup spółgłoskowych
[182] 46.13. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi
[72] 18.15. Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych
[229] 56.B.8. Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA, SABENA zapisujemy w dwojaki sposób:
[426] 96.3. Dwukropek a wyliczenie szczegółów
[428] 96.5. Dwukropek i zapowiedzi w postaci: jednym słowem, słowem, innymi słowy, inaczej mówiąc itp.
[17] 7.1. Funkcje litery i
[292] 74.1. Głoska -a kończąca wyraz
[377] 90.G.2. Przecinek przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz, tylko (...)
90.H. Przecinek a wyrażenia porównawcze
[79] 18.22. Jedno- i wielowyrazowe nazwy własne państw, regionów, prowincji, stanów, miast, osiedli, wsi, przysiółków itp.
[87] 18.30. Jednowyrazowe nazwy nagród
[338] 87.2. Kropka po inicjałach imienia i nazwiska
[218] 56.1. Kropka w pisowni skrótowców
[246] 66.4. Nazwiska zakończone na -a
[84] 18.27. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów, władz (...)
[78] 18.21. Nazwy obiektów astronomicznych
[235] 59.4. Pochodzenie nazwy własnej a sposób zapisu i odmiany
[180] 46.11. Przed rzeczownikami
[131] 20.32. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych, a nie jako jednostkowe nazwy
21.4. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi
[168] 45.3. Z imiesłowami przymiotnikowymi
[161] 43.4. Z większością spójników, a zwłaszcza z następującymi:

Porady językowe

a
8.11.2004
Czy poprawne jest zdanie: „On wcale nie miał zamiaru robić jej wymówek, a tylko delikatnie zwrócić jej uwagę na to, że źle postąpiła”? Chodzi mi konkretnie o spójnik a.
Konstrukcje nie X, a Y nie mają najlepszej opinii. Dawniej krytykowano je bardzo surowo i posądzano o rosyjski rodowód, dziś słowniki poprawnej polszczyzny uznają je za dopuszczalne w tzw. normie potocznej. Lepiej więc, zwłaszcza w starannych wypowiedziach, posłużyć się konstrukcją alternatywną: nie X, ale Y albo nie X, lecz Y, albo nie X, tylko Y, albo na odwrót – Y, a nie X. By wrócić do Pana przykładu, proponuję: „On wcale nie miał zamiaru robić jej wymówek, lecz tylko delikatnie zwrócić jej uwagę na to, że źle postąpiła”.
Mirosław Bańko, PWN
A tak w ogóle
31.12.2015
Czy w zwrotach typu A tak w ogóle, to [...], A tak w ogóle, gdzie [...], A tak na serio, [...] powinno się lub można stawiać przecinek?
Formalnie rzecz biorąc, nie ma konieczności stawiania przecinka we wskazanych miejscach. Wyrażenia: a tak w ogóle, a tak w ogóle to, a tak na serio służą wyrażeniu stosunku mówiącego do tematu rozmowy, zmianie tematu rozmowy, uściśleniu itd. (na te funkcje wskazują użycia odnotowane w Narodowym Korpusie Języka Polskiego). Można to wszystko robić mniej lub bardziej wyraziście – co się przekłada na rozstrzygnięcia interpunkcyjne. Na przykład zdanie: A tak w ogóle to nie lubię zimy, wypowiedziane bez pauz, jako jednolita fraza, jest słabsze pod względem modalności niż wypowiedziane z pauzą zdanie: A tak w ogóle, to nie lubię zimy lub A tak w ogóle – to nie lubię zimy, które można sparafrazować następująco: ‘chcę podkreślić, że nie lubię zimy’.

Podobnie będzie z parą zdań: A tak na serio co o tym myślisz? i A tak na serio: co o tym myślisz? W tym wypadku dodatkowo zmienia się odniesienie wyrażenia a tak na serio. W pierwszym zdaniu pytamy o to, co w istocie ktoś myśli o rzeczy, która jest przedmiotem ciągnącej się rozmowy, w drugim zaś zmieniamy czyjś kierunek myślenia i prosimy, by nasz rozmówca wypowiedział się na temat tego, co jest (powinno być) przedmiotem dyskusji (i przestał na przykład żartować na zupełnie inny temat). Pierwsze zdanie, wypowiedziane bez pauzy, sparafrazowalibyśmy: ‘a tak naprawdę co o tym myślisz?’, drugie zaś, z wyraźnym przystankiem w mówieniu i intonacją opadającą: ‘porozmawiajmy poważnie; powiedz, co o tym myślisz’.
Agata Hącia
a także
26.11.2011
Witam,
czy wyrażenia wprowadzane przez a także – poprzedzone przecinkiem – powinny być również zamknięte przecinkiem?
Dziękuję
AP. Lublin
W zasadzie nie, chyba że treść ujętą w przecinki traktuje Pani jako drugoplanową, por. „Zwycięzca dostanie w nagrodę samochód, a także medal i odjedzie do domu nowym volvo” (gdzie postawienie przecinka po słowie medal sugerowałoby, zresztą nie bez racji, że w porównaniu z samochodem medal jest tutaj rzeczą pomijalną).
Przecinek po wyrażeniu wprowadzonym przez a także może się pojawić również wtedy, gdy następuje po nim następny człon wyliczenia, o przykład jednak niełatwo, gdyż a także stawiamy zwykle przed ostatnim składnikiem wyliczenia, por. „Dostanie samochód, kwiaty, a także medal”, nie zaś „Dostanie samochód, a także kwiaty, medal” (co innego znów „Dostanie samochód, a także kwiaty i medal”, gdzie mamy szereg dwuczłonowy, z drugim i zarazem ostatnim członem kwiaty i medal).
Przecinek w pozycji, o którą Pani pyta, może się wreszcie pojawić wtedy, gdy wymaga go inny składnik zdaniowy, np. zdanie podrzędne: „Dostanie samochód, a także medal, jeśli odpowie na dwa pytania”.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Jak się powiedziało A, to trzeba powiedzieć B”, mając na myśli to, że zaczętych spraw nie powinno się zostawiać w połowie, lecz należy prowadzić je dalej.
Mówimy „Daj kurze grzędę, a ona: wyżej siędę”, mając na myśli eskalację czyichś roszczeń.
Mówimy potocznie „Obiecanki-cacanki (a głupiemu radość)”, mając na myśli to, że czyjeś obietnice są nieszczere i tylko osoba naiwna może w nie wierzyć.
Mówimy „Co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr”, mając na myśli to, że komuś, kto poprawił swoje postępowanie, nie można ciągle pamiętać dawnych win.
Mówimy „Uczył Marcin Marcina (a sam głupi jak świnia)”, mając na myśli kogoś, kto poucza innych, mimo że sam nie posiada stosownej wiedzy lub umiejętności.
Mówimy „Uderz w stół, a nożyce się odezwą”, mając na myśli to, że osoby, które czują się winne, reagują nawet wtedy, gdy to, o czym mowa, nie odnosi się do nich.
Mówimy „O wilku mowa (a wilk tu)”, gdy niespodziewanie przychodzi ktoś, o kim właśnie mówiono.
Mówimy „Zastaw się, a postaw się”, mając na myśli przypisywaną Polakom skłonność do imponowania innym, np. przez organizowanie wystawnych przyjęć, bez liczenia się z własną sytuacją finansową.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... sprawę, że znajomość języków obcych liczy się na rynku pracy, a szkoła z nauką języków sobie nie radzi, więc płacą za...
  • ... musi odpowiednio dostosować oprocentowanie rachunków walutowych.
    Wysokość oprocentowania rachunków walutowych "
    A" w PKO jest ogłaszana w wywieszanych w placówkach PKO specjalnych...
  • ... Głódź, złożył nam noworoczne życzenia po polsku i po łacinie, a następnie zakończył rozmowę.



    Premier przecina spekulacje
    Twardy mimo choroby

    Choć...

Encyklopedia

muz. pierwszy dźwięk (stopień) gamy A-dur (z trzema krzyżykami) i gamy a-moll (bez znaków chromatycznych przykluczowych);
pierwsza litera alfabetu polskiego (i łacińskiego),
oznaczenie jednostki powierzchni, → ar.
metrol. oznaczenie przedrostka → atto- (·10−18).
oznaczenie jednostki długości, → angstrem.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego