Nowy słownik poprawnej polszczyzny

Porady językowe

błąd w słowniku poprawnej polszczyzny?
1.03.2014
Zastanowił mnie ostatnio przypis 12 na stronie XLVII Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN: „Wybór wariantu grupy Xc dokonuje się na podstawie [...]”. Czy nie powinno być „Wyboru [...]”? Może redaktor albo korektor chciał się pozbyć spiętrzenia dopełniaczy, ale zapomniał zmienić dokonuje się na jest dokonywany?
Mam pod ręką tylko Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, starszy o kilka lat od Wielkiego. Nie ma w nim strony XLVII ani przypisu 12, choć tabela z grupami koniugacyjnymi jest, i prawdopodobnie ta sama. Jeśli jednak nie pomylił się Pan w cytowaniu, to znaczy, że w WSPP może być błąd. Napisałem ostrożnie „może być”, gdyż niewykluczone, że formy dokonuje się użyto w nim tak jak w zdaniu: „Zmiany w gramatyce dokonują się na naszych oczach”. Podmiotem zdania byłby wówczas wybór, który niejako sam stwarzałby się bez niczyjego udziału. Trochę to karkołomna interpretacja, na ogół lepiej szukać prostszych środków wyrazu.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Wielki słownik ortograficzny PWN
26.08.2002
Czy Wielki słownik ortograficzny PWN, który ukaże się pod koniec tego roku, normuje pisownię tytułów utworów muzycznych i filmów w języku angielskim? Która z poniższych form jest poprawna:
1. With A Little Help From My Friends
2. With a Little Help from My Friends
3. With a little help from my friends

PS Proszę o garść informacji na temat nowego słownika. Czy jego objętość zwiększy się do dwóch lub trzech tomów? Czy wszystkie zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe trzeba będzie pisać łącznie, czy „okres przejściowy”, o którym mowa w Nowym słowniku ortograficznym PWN, jeszcze nie minął? Umieram z ciekawości!

Pozdrawiam serdecznie
Daniel Bożyński, Racibórz
Słowniki ortograficzne polszczyzny nie normują pisowni angielskiej, a Wielki słownik ortograficzny nie będzie wyjątkiem. Zgodnie z angielskim zwyczajem pisania tytułów druga wersja cytowanego przez Pana tytułu wydaje mi się najbardziej odpowiednia. Ale dla pewności radziłbym zajrzeć do dyskografii Beatlesów.
A jakie nowości czekają nas w Wielkim słowniku ortograficznym PWN? Tysiące nowych wyrazów, w tym nazw własnych, również takich, których dotychczas w słownikach nie notowano (np. postaci literackie oraz bohaterowie popkultury). Nowy wykład zasad, uściślony i uzupełniony o kilka paragrafów wyjaśniających sprawy wątpliwe. Zaktualizowany aneks z wykazem ostatnich zmian w ortografii. Nowy aneks z wyrazami wymawianymi tak samo, ale pisanymi inaczej. Ponadto książeczka z tekstami Ogólnopolskiego Dyktanda.
Słownik na szczęście nie urośnie do dwóch ani trzech tomów, co najwyżej będzie miał trochę grubszy grzbiet. „Okres przejściowy”, o którym Pan wspomniał, ciągle obowiązuje, ale powoli przyzwyczajamy się do nowej pisowni zaprzeczonych imiesłowów, dlatego w nowym słowniku zostaną one zapisane łącznie i odesłane do odpowiedniej reguły ortograficznej.
Dziękujemy za zainteresowanie naszym słownikiem!
Mirosław Bańko
rozbieżności między słownikami
17.06.2002
Szanowni Państwo,
Chcielibyśmy się dowiedzieć, czy istnieje hierarchia norm podawanych przez różne słowniki. Jako przykład niech posłuży wyraz satysfakcja.
Słownik języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (Warszawa 1999, t. 3, s. 171) podaje, że wyraz ten nie ma liczby mnogiej (blm). Nowy słownik ortograficzny oprac. przez Edwarda Polańskiego (Warszawa 2002, s. 698) nie odnotowuje liczby mnogiej. Z kolei Inny słownik języka polskiego pod red. Mirosława Bańko (Warszawa 2000, t. 2, s. 551) podaje wprost: lm: M -cje, D -cji. Wątpliwości nie rozwiewa Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego (Warszawa 2002, s. 900), który pod hasłem satysfakcja zamieszcza skrót zwykle blm. Nadmienimy tylko, że wszystkie słownik zostały wydane przez PWN. Któremu więc słownikowi należy zaufać? I czy satysfakcja ma liczbę mnogą? Usatysfakcjonuje nas tylko pełna i jednoznaczna odpowiedź.

Pozdrawiamy.
Redakcja historii Gdańskiego Wydawnictwa Oświatowego
Jeśli chodzi o satysfakcję, to odpowiedź jest prosta: słowo to jest używane zarówno w formach liczby pojedynczej, jak i w formach liczby mnogiej, ale w liczbie mnogiej jest dziesięciokrotnie rzadsze. W związku z tym ma rację Inny słownik języka polskiego i ma rację Nowy słownik poprawnej polszczyzny. Nie da się ukryć, że moje opinie nie są bezstronne (redagowałem jeden z wymienionych przez Państwa słowników, a recenzowałem dwa inne). Jednak powołując się na dane liczbowe z Korpusu Języka Polskiego PWN, mam nadzieję zachować obiektywność.
W słownikach zdarzają się niezgodności dużo większe niż ta, o której tutaj mówimy. Przyczyn tego jest kilka. Po pierwsze, język się zmienia. Po drugie, mamy teraz dostęp do wiarygodniejszych danych źródłowych niż kiedyś, a nie możemy zmienić wszystkich słowników naraz, aby były zgodne z nowymi danymi. Po trzecie, o ocenie danej formy językowej decyduje nie tylko uzus, ale i inne kryteria, które zresztą u różnych użytkowników polszczyzny są różne (np. jedni bardziej cenią sobie tradycję, a inni funkcjonalność języka). Po czwarte, pewne formy, np. rzadkie lub środowiskowe, mogą być świadomie pomijane w niektórych słownikach, stosownie do ich przeznaczenia.
Rozbieżności między słownikami na ogół denerwują odbiorców, ale proszę pamiętać, że słowniki nie należą do ksiąg objawionych, opisujących prawdy wieczne. Są raczej sprawozdaniem z nie kończących się obserwacji czegoś, co stale się zmienia, prowadzonych przy pomocy narzędzi, które też się zmieniają, przez osoby, które różnią się między sobą oceną tego, co obserwują.
Mam nadzieję, że ta odpowiedź - na pewno niepełna i być może niejednoznaczna - powiększy rozliczne satysfakcje (sic!), które, mam nadzieję, daje Państwu praca wydawnicza.
Mirosław Bańko
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


Walentynkowy e-book do pobrania

Chcesz wiedzieć, jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych? Ten e-book jest dla Ciebie.

Czułe słówka, czyli… Jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych?

Wyślij

POBIERZ DARMOWY WALENTYNKOWY E-BOOK!