Potop

Wielki słownik ortograficzny

potop -pu, -pie; -pów: potop szwedzki, ale: Potop (tytuł powieści)
potopić -pię, -pią; -p•cie

Słownik języka polskiego

potop
1. «według Biblii: ogromna powódź zesłana przez Boga jako kara za grzechy»
2. «powódź obejmująca duże obszary»
3. «duże ilości czegoś»
potop szwedzki «najazd Szwedów na Polskę w latach 1655–1660»
potopić
1. «utopić wiele osób, zwierząt»
2. «zatopić wiele rzeczy»
3. «rozpuścić, stopić wiele czegoś»
potopić się
1. «o wielu osobach lub zwierzętach: ponieść śmierć wskutek utonięcia»
2. «o wielu przedmiotach: zatonąć»
3. «poroztapiać się»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

potop szwedzki
17.09.2014
Szanowna Poradnio„
jak powinniśmy zapisywać wydarzenie zwane potopem szwedzkim? Słownik języka polskiego podaje pisownię małymi literami, ale zasady każą „przenośne, opisowe bądź poetyckie nazwy wydarzeń” zapisywać wielkimi literami.
Z poważaniem
A.B.
Zasady pisowni i interpunkcji WSO PWN we fragmencie przez Panią przytoczonym po prostu informują o istnieniu zwyczajowych wyjątków. Rzut oka do Narodowego Korpusu Języka Polskiego pozwala stwierdzić, że nie należy do nich potop szwedzki, dlatego nie powinniśmy tej nazwy pisać wielkimi literami (ani pierwszego członu, ani obydwu).
Gdyby wszystkie „przenośne, opisowe bądź poetyckie nazwy wydarzeń” miały być pisane wielkimi literami, to wielkim literom nie byłoby końca. Każdy z nas może utworzyć przenośną lub poetycką nazwę na przykład bitwy pod Cedynią, co więcej – możemy ją pisać wielkimi literami ze względów emocjonalnych, ale nie możemy tego wyboru narzucać innym.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
-by z partykułami
27.12.2014
Szanowni Państwo,
rozumiem, że chcąc trzymać się słownika ortograficznego, nie sposób oddać w pisowni różnic w użyciu partykuł z cząstką -by. Inaczej odczuwam takie połączenie w zdaniu „Samochodem chybabyś nie przyjechał” niż „[...] i wnuczkę moją [...] do posłuszeństwa [...] obowiązuję, chybaby pan chorąży orszański [...] sławę swą splamił [...]” (Potop). W drugim zdaniu chyba by znaczy chyba żeby i tu pisownia łączna pasuje mi bardziej niż w pierwszym.
Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Przepisy o łącznej lub rozdzielnej pisowni cząstki -by z partykułami i spójnikami należą do najgorzej opracowanych. Wyprowadzać z nich jakiekolwiek wnioski bardzo trudno. W tej sytuacji mogę tylko doradzać, aby unikać pisowni dziwacznej, do której przepisy te skłaniają, np. bobym, chybabyś, ponieważbyśmy, zatembyście. W praktyce oznacza to, że warto zmienić konstrukcję zdania, aby nie zastanawiać się, czy pisać zgodnie z regułą, czy zgodnie z oczekiwaniami czytelników.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
cztery zdania
10.09.2011
Szanowni Państwo,
uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie, które z poniższych zdań są poprawne pod względem interpunkcyjnym.
1) Dodatkowe informacje można znaleźć w rozdziale 4, To i owo na stronie 13.
2) Dodatkowe informacje można znaleźć w rozdziale 4 To i owo na stronie 13.
3) Dodatkowe informacje można znaleźć w rozdziale 4 To i owo, na stronie 13.
4) Dodatkowe informacje można znaleźć w rozdziale 4, To i owo, na stronie 13.
Z poważaniem
– Marcin Łakomski
W zasadzie każda z tych wersji poza pierwszą daje się obronić. Tytuł rozdziału jest członem podrzędnym (określającym) wobec słowa rozdziale, zatem może być albo do niego dostawiony jak w wersjach 2 i 3 (por. analogicznie w powieści «Potop»), albo potraktowany jako wtrącenie, czyli człon fakultatywny, jak w wersji 4. Różnica między wersją 2 i 3 jest taka, że ta druga wyodrębnia treść zawartą w słowach na stronie 13: czy w ten sposób ją marginalizuje, czy przeciwnie – eksponuje, można się spierać (przypuszczam, że niektórzy odbiorcy powiedzieliby tak, a inni inaczej).
Pierwszą wersję uważam za nieudaną, gdyż ciąg słów występujących tu po przecinku nie tworzy całostki składniowej.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... niemało.

    Saficka strofa, którą autor zapożyczył z Kochanowskiego Pieśni o
    potopie, jest formą o tradycji wzniosłej. Strofa i frazeologia antyczna zderzają...
  • ... inwazja wojsk Karola Gustawa znalazła najsilniejsze odbicie w pieśni ludowej. Potopowi wystawiono pomnik historyczny o wiele trwalszy od tych odlewanych z...
  • ... i Prusy.
    O wiele trwalsze okazały się jakże złowrogie skutki
    potopu szwedzkiego. Przekształcił on występującą już wcześniej, ale tylko sporadycznie, ksenofobię...

Encyklopedia

potop, potop szwedzki,
pot. nazwa najazdu Szwedów na Rzeczpospolitą 1655–60 (wojna północna 1655–60).
klęska powodzi zesłana przez Boga w celu wygubienia ludzkości;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego