abyście

Wielki słownik ortograficzny

aby ,

Słownik języka polskiego

aby I
1. «spójnik wprowadzający zdanie podrzędne wskazujące na cel czynności, np. Wyciągnął rękę, aby zerwać kwiat.»
2. «spójnik łączący zdanie nadrzędne porównujące stopień, w jakim dana cecha komuś lub czemuś przysługuje, z zależnym od tej cechy rezultatem czynności, o którym mowa w zdaniu podrzędnym, np. Był zbyt dumny, aby przyjąć pomoc.»
3. «spójnik łączący ze zdaniem nadrzędnym takie zdanie podrzędne, które komunikuje o zdarzeniu nieoczekiwanym, np. Deszcz przestał siąpić, aby po chwili rozpadać się na dobre.»
4. «spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, używany zwykle po czasownikach i rzeczownikach wyrażających wolę, sąd, propozycję lub konieczność, np. Chcę, abyś przyszedł.»
5. pot. «spójnik przyłączający do zdania dodatkowy składnik, wyrażający życzenie lub warunek, np. Napisz coś, aby na temat.»
aby II
1. «partykuła wyrażająca życzenie mówiącego, np. Aby wam się dobrze działo!»
2. pot. «partykuła wyrażająca wątpliwość mówiącego co do prawdziwości sądu zawartego w pytaniu, np. Aby nie za późno na wizytę?»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

aby

Porady językowe

aby czy że?
15.09.2008
Szanowni Państwo!
Zastanawia mnie łączliwość czasownika uwierzyć z partykułą aby. Czy zdanie „Nie mogę uwierzyć, aby to było możliwe” nie oznacza 'Muszę nie wierzyć, aby to było możliwe'? Być może do określenia przedmiotu niewiary, zamiast pożądanych skutków niewiary, należałoby stosować partykułę że, czyli „Nie mogę uwierzyć, że to jest możliwe”?
Pozdrawiam serdecznie.
Nie zaprzeczone wierzyć nie toleruje spójnika aby, łączy się tylko ze spójnikiem że (proszę zauważyć, że oba te wyrazy to nie partykuły). Powiemy więc np. „Wierzę, że tak postąpiła”, ale nie powiemy: „Wierzę, aby tak postąpiła”. Ten sam czasownik, gdy znajdzie się w zasięgu negacji, ma jednak łączliwość wariantywną: „Nie wierzę, że tak postąpiła” albo „Nie wierzę, aby tak postąpiła”. W zasadzie konstrukcje te są równoznaczne, ponieważ jednak druga obsługuje tylko konteksty z negacją, wydaje się wyrażać silniejszą niewiarę.
Analogicznie zachowują się niektóre inne czasowniki mentalne, por. „Myślę, że dobrze zrobiła” i „Nie myślę, że/aby dobrze zrobiła”. Gdy stan rzeczy opisany w zdaniu podrzędnym istnieje, wybór spójnika może być znaczący, por. „Nie pomyślałem wtedy, aby dobrze zrobiła” (skąd nie wynika, że dobrze zrobiła) i „Nie pomyślałem wtedy, że dobrze zrobiła” (z silną sugestią, że zrobiła dobrze i że teraz mówiący już o tym wie).
W zdaniach wyrażających kontrast lepiej użyć spójnika że, np. „Nie pomyślałem, że dobrze zrobiła, tylko że zrobiła źle” (por. mniej fortunne: „Nie pomyślałem, aby dobrze zrobiła, tylko że zrobiła źle”).
Mirosław Bańko, PWN
aby być piękną
6.11.2010
Gdyby ktoś powiedział zdanie: „Polka ulega reklamom, inwestuje w cudowne specyfiki i urządzenia, aby być piękną”, to zapewne nie budziłoby ono niczyich wątpliwości. Ale to zdanie zostało niedawno wypowiedziane przez znanego psychologa w l. mn.: „Polki ulegają reklamom (...) aby być piękne”. Czy nie powinno ono kończyć się słowami aby być pięknymi? I skąd ta asymetria: po łączniku w formie czasownika być jest tendencja do używania w l. poj. przymiotnika w narzędniku, a w l. mn. w mianowniku?
Powinno być oczywiście: „Polki (...) inwestują w cudowne specyfiki (...) aby być pięknymi”. Albo naturalniej: „Polki (...) inwestują w cudowne specyfiki (...) ponieważ chcą być piękne”.
Mirosław Bańko, PWN
aby zwrócić uwagę na dany wyraz
8.02.2015
Witam.
Mam pytanie dotyczące poprawnej pisowni. Czy można stosować wielkie litery w całych słowach w celu zwrócenia uwagi na dany wyraz? Np. „Mam ochotę na TEN film”.
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam
W praktyce wydawniczej używa się rozstrzelenia, aby zwrócić uwagę na jakieś słowo. Wersaliki zanadto zwracają na siebie uwagę, ale w tekstach prywatnych, a także np. w grafice można je stosować.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Polsce. Zachód chce więc pomóc w takim funkcjonowaniu gospodarki polskiej aby zaczęła ona produkować i procentować. Zachód chce nadal pożyczać Polsce...
  • ... do precyzji zamknięta była przez ograniczone możliwości, nawet czysto fizyczne, aby wyrazić czytelnie zamiar, z konieczności musieli posłużyć się skrótem, deformacją...
  • ... ubezpieczeń
    ( doradzi jakie wybrać ubezpieczenie dla Was i Waszych najbliższych,
    abyście mogli żyć z poczuciem bezpieczeństwa i spokojnie patrzeć w przyszłość...

Encyklopedia

Warburg Aby, ur. 13 VI 1866, Hamburg, zm. 26 X 1929, tamże,
niem. historyk sztuki i kultury;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego