arsenał

Wielki słownik ortograficzny

ar•senał -ału, -ale; -ałów: arsenał broni; ale: Arsenał (w Warszawie)

Słownik języka polskiego

arsenał
1. «budynek lub inne pomieszczenie, przeznaczone na skład broni»
2. «broń zgromadzona gdzieś lub przez kogoś»
3. «bogaty zasób czegoś»

• arsenałowy

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

nazwy stacji metra
29.09.2014
Szanowni Państwo,
jak wygląda kwestia wielkiej litery w pisowni nazw stacji: Metro Kabaty i skr. M. Kabaty (metro Kabaty i skr. m. Kabaty)? Szczególnie frapuje mnie przypadek Dworca Gdańskiego, placu Wilsona i Ratusza Arsenału (Ratusza Arsenał?). Czy oprócz wielkiej litery powinniśmy użyć cudzysłowu, a jeśli tak, to w jaki sposób? Wysiądę z pociągu na Metro/metro Wilanowska czy na Metrze/metrze Wilanowska? Czy skr. na Wilanowskiej jest poprawny?
Z wyrazami szacunku
Wdzięczny Czytelnik
Na stronie warszawskiego metra nazwy stacji są inne, niż Pan napisał, np. Stacja „Kabaty”, nie Metro Kabaty ani metro Kabaty. Na stronach Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie figurują zaś nazwy typu Metro Kabaty. Być może różnica wynika stąd, że miejski transport w Warszawie obejmuje różne środki komunikacji, więc słowo Metro w nazwie przystanku jest istotne, natomiast na stronie metra informacja niesiona przez to słowo byłaby zbyteczna.
W haśle Stacja Techniczno-Postojowa Kabaty w polskiej Wikipedii można znaleźć informację: „Do STP dojechać można autobusem linii 166 z przystanku Metro Kabaty”. Tu mowa o przystanku autobusu, który tak się nazywa. Jak widać, są powody, aby używać i jednej, i drugiej nazwy, zależnie od okoliczności.
Zamiast Metro Kabaty można napisać metro Kabaty: jest to wygodniejsze, bo krótsze niż stacja metra Kabaty. Gdy używamy małych liter, obie nazwy mają charakter raczej opisowy niż identyfikujący, inaczej niż na stronach spółki Metro Warszawskie i Zarządu Transportu Miejskiego.
Cudzysłów w nazwach takich i podobnych (np. Bar „Pod Jaskółką”) nie jest konieczny, ale bywa użyteczny, bo zwraca uwagę na dyferencjalną część nazwy, wyróżniając ją spośród innych o podobnej budowie.
Nazwa stacji Ratusz Arsenał pisana jest bez dywizu (co dyskusyjne) i gdy występuje w apozycji, nie podlega odmianie, np. stacja Ratusz Arsenał, na stacji Ratusz Arsenał, minąć stację Ratusz Arsenał. W języku potocznym można oczywiście powiedzieć np. „Spotkajmy się na Arsenale” (czyli na stacji o tej nazwie), ale jeśli ktoś tak mówi, to dla skrótu, a wtedy nie będzie dodawał słowa Ratusz i kłopotał się o odmianę obu członów. Gdyby mimo wszystko chciał albo musiał (na lekcji polskiego?), to powinien odmieniać oba człony: „Spotkajmy się na Ratuszu Arsenale”.
Pyta Pan na koniec, czy wysiąść „na Metro/metro Wilanowska, czy na Metrze/metrze Wilanowska”. Myślę, że ani tu, ani tam, tylko na stacji Wilanowska, ewentualnie na Wilanowskiej (co sam odnosiłbym raczej do pobliskiej ulicy niż stacji).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Apozycja w skodzie octavii
12.12.2015
Spotkałem się z hasłem reklamowym: Co cię zadziwia w Skodzie Octavia?. Czy nie powinno być: Octavii?
W poradni wiele razy pojawiło się sformułowanie „konstrukcja apozycyjna”. Czym właściwie są te konstrukcje i jakimi rządzą się prawami? Pytam, bo być może gdybym to wiedział, sam potrafiłbym odpowiedzieć sobie na zadane pytanie. Wyłowiłem dwa przykłady, które tak określono: na stacji Ratusz Arsenał, pacjenci z wirusem ebola. Jednakże Skoda Octavia wydaje mi się innego rodzaju sytuacją.
Są dwa rodzaje konstrukcji apozycyjnych. W jednych rzeczownik nadrzędny uzgadnia się składniowo z rzeczownikiem podrzędnym, tak że oba zgodnie odmieniają się przez przypadki, np. rzeka Wisła, rzeki Wisły, rzece Wiśle itd. W drugich pierwszy rzeczownik rządzi drugim, narzucając mu formę mianownika, np. stacja Koluszki, stacji Koluszki, stację Koluszki itd.
Nazwy samochodów zasadniczo reprezentują pierwszy typ, por. Mam volkswagena golfa (przecież nie Mam volkswagena golf), Jeżdżę oplem corsą, Sprzedałam swoją starą skodę fabię.
Octavia jest słowem odmiennym, więc sądzę, że powinna się zachowywać tak jak fabia w sfabrykowanym przeze mnie przykładzie. Jeśli sprzedawcy lub producentowi będzie zależeć na utrwaleniu nazwy w oczach odbiorców, to nic dziwnego, że będzie niechętny jej odmienianiu. Dobrze jednak, aby z jednakową troską zabiegał o względy poprawności językowej, a jedno z drugim daje się przecież pogodzić, por. Czym cię zadziwia Škoda Octavia?. Zostawiłem wielkie litery bez zmian, gdyż w zdaniu tym chodzi o markę, a nie egzemplarz. Z tego samego powodu zamieniłem S na Š (gdyby pisać małą literą, wystarczyłoby s).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

ARSENAŁ
Za pomocą słowa arsenał łatwo pokazać, jak powstają nowe znaczenia wyrazów. Dwa główne mechanizmy to metonimia – oparta na „przyległości” i metafora – oparta na podobieństwie.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... wystawy współczesnego malarstwa chińskiego. Od 7 lutego zaprasza Galeria Miejska Arsenał w Poznaniu.

    . 14 lutego wszystko jest możliwe. Samotni panowie mogą...
  • ... Taylor czy Sandel, używając wielu argumentów, które niegdyś należały do arsenału konserwatystów, muszą ubierać je dzisiaj w ten nowy językowy kostium...
  • ... 350 sztuk amunicji różnych rodzajów i kalibrów.
    Zatrzymano właściciela tego
    arsenału, dwudziestotrzyletniego Krzysztofa C. Rysopis podany przez poszkodowaną zgadzał się co...

Encyklopedia

arsenał
[wł. < arab.],
cekhauz, zbrojownia,
składnica broni, czasem połączona z warsztatami naprawczymi i wytwórczymi;
Arsenał, właśc. Ogólnopolska Wystawa Młodej Plastyki „Przeciw wojnie — przeciw faszyzmowi”,
potoczna nazwa jednej z imprez towarzyszących V Świat. Festiwalowi Młodzieży i Studentów w Warszawie, wystawy otwartej w budynku warsz. Arsenału VII 1955,
składnica broni, zbudowana 1638–43 za panowania Władysława IV Wazy;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!