bóg

Wielki słownik ortograficzny

Bóg (w religiach monoteistycznych) Boga, CMs. Bogu, Bogiem, W. Boże!: Bóg Ojciec
bóg (w religiach politeistycznych) boga, C. bogu, bogiem, W. boże; ci bogowie, te bogi, bogów: za chińskiego boga
Bóg wie co (nie wiadomo co)
bóg wie co (iron. ktoś nadzwyczajny; coś nadzwyczajnego)
Pan Bóg Pana Boga, Panu Bogu, Panem Bogiem, Panie Boże
Boże Ciało (święto) Bożego Ciała, Bożym Ciele
boże drzew•ko bożego drzew•ka, bożym drzew•kiem; bożych drzewek
Boże Narodzenie Bożego Narodzenia: święta Bożego Narodzenia , ale: Wyspa Bożego Narodzenia
dary boże darów bożych
dla Boga (by oddał życie) ,

Słownik języka polskiego

bóg
1. Bóg «w religiach monoteistycznych: istota nadprzyrodzona, stworzyciel i pan wszechświata»
2. «w religiach politeistycznych: istota lub jej wyobrażenie będące przedmiotem kultu»
3. «człowiek lub przedmiot bezkrytycznie uwielbiany»

• boży
Bóg Ojciec «w religii chrześcijańskiej: pierwsza osoba Trójcy Świętej»
bogowie olimpijscy mit. gr. «bogowie zasiadający na Olimpie»
Boże Ciało rel. «w Kościele katolickim: święto obchodzone dla uczczenia Chrystusa w sakramencie Eucharystii»
boże drzewko «krzew, hodowany także jako roślina ozdobna»
Boże Narodzenie «święto obchodzone przez chrześcijan na pamiątkę narodzenia Chrystusa»
• bożonarodzeniowy
Królestwo Niebieskie, Boże «w chrześcijaństwie: miejsce, gdzie przebywają Bóg, aniołowie, święci oraz dusze zbawionych»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

bóg czy Bóg?
13.11.2007
Witam Szanownych Ekspertów!
Hasło bóg/Bóg w słowniku PWN obudziło we mnie pewne wątpliwości. Dość powiedzieć, że jest niekompletne; mówi tylko o pisowni rzeczownika bóg, gdy chodzi o bóstwa religii poli- i monoteistycznych. (1) Jaką zatem literą zapiszemy wyraz bóg w odniesieniu do bóstw religii henoteistycznych, czy mówiąc o bezosobowym bogu panteistów? (2) Jak napiszemy, jeśli nasze rozważania mają charakter bardziej ogólny, niezależny od podziałów na typy religii? (3) Wreszcie – jaka właściwie zasada nakazuje pisać wielką literą rzeczownik bóg w odniesieniu do religii monoteistycznych? Z pewnością wielką literą napisać można ze względów uczuciowych i grzecznościowych, ale ta zasada charakteru obligatoryjnego nie ma. Trudno się zgodzić również na logikę imion własnych bogów i jednostkowych istot mitologicznych; skoro religii jest tak wiele i tak wiele bóstw jest z nimi stowarzyszonych, jakże można monopol na wyraz bóg dawać tylko tym, o których sądzi się, że są jedyni? Taki zabieg wydaje się nie mieć uzasadnienia. Bogowie (także ci jedyni) mają zazwyczaj swoje imiona (Allach, Jehowa itp.), więc po co wprowadzać takie zamieszanie? Byłbym niezmiernie wdzięczny za rozwianie moich wątpliwości.
Pozdrawiam serdecznie.
Zasady pisowni nie mogą być kompletne, nie da się przecież przewidzieć wszystkich okoliczności użycia słów. W razie wątpliwości należy dokonać interpretacji przepisów, co też postaram się zrobić.
Wyraz bóg możemy pisać wielką literą zapewne z kilku powodów, być może ze względów znaczeniowych (dla podkreślenia opozycji jednostkowość – zbiorowość), na pewno ze względów uczuciowych, a najważniejszy chyba jest jednak mocno utrwalony zwyczaj. Wskazuje na to fakt, że regulacja ortograficzna, o której Pan wspomina, pojawia się w części hasłowej słownika, nie ma jej natomiast wśród zasad pisowni (zapis nazw bogów i istot mitologicznych ustalają zasady [60] i [123]). To odpowiedź na pytanie 3.
Analiza rozstrzygnięć słownikowych prowadzi do wniosku, że zapis małą literą należy uznać za podstawowy. Zapis literą wielką należy ograniczyć do wypadków, gdy mówimy o istocie najwyższej w religiach monoteistycznych, co w praktyce zwykle dotyczy judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Tym samym na pytanie 1.i 2. odpowiadam: piszmy małą literą, użycie wielkiej litery jest nacechowane, a więc nie należy go rozszerzać.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
Bóg-człowiek
9.02.2009
Czy określenie Bóg-Człowiek (w znaczeniu: Jezus Chrystus) jest poprawne pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym?
Wyrażenie Bóg-człowiek jest zestawieniem z dywizem łączącym, który ma w języku własne znaczenie. W przypadku połączonych dwóch rzeczowników stosuje się go wówczas, gdy oba człony są względem siebie równorzędne, oznaczają równoważne funkcje bądź status albo cechy osoby lub przedmiotu. Bóg-człowiek zatem to Bóg, a zarazem i jednocześnie człowiek. Takie zestawienie odnosi się do dogmatu chalcedońskiego o dwóch naturach Jezusa: boskiej i ludzkiej. Pod względem użycia dywizu konstrukcja wskazana w pytaniu jest więc poprawna, natomiast nie widzę powodu, dla którego człon człowiek w tym wyrażeniu należałoby pisać wielką literą – jest to bowiem nazwa gatunkowa i w przeciwieństwie do Boga (w tym znaczeniu) bez referencji jednostkowej.
Piotr Sobotka, Uniwersytet Mikołaja Kopernika
Bóg jej wysłuchał, czyli jak korzystać ze słowników
8.11.2004
Jak powinno brzmieć zdanie: „Bóg ją wysłuchał” czy też „Bóg jej wysłuchał”?
Gdyby chodziło o inne zaimki, np. mnie, ciebie (cię), was lub go, nie byłoby się czym kłopotać, gdyż ich dopełniacz i biernik, a więc te przypadki, między którymi chce Pani dokonać wyboru, brzmią tak samo. W rzeczywistości kłopotliwy jednak jest tu nie zaimek, lecz czasownik wysłuchać, gdyż możemy się wahać, czy łączy się on z dopełniaczem (jej), czy biernikiem (). Po pomoc udałem się do Innego słownika języka polskiego PWN. Znajdują się tu cztery definicje, których początki brzmią:
  • Jeśli wysłuchaliśmy czyjegoś wystąpienia, jakiejś audycji, relacji itp., to (...)
  • Jeśli ktoś wysłuchał nas lub naszej porośby, to (...)
  • Jeśli lekarz wysłuchał coś w narządach wewnętrznych pacjenta, to (...)
  • Jeśli wysłuchaliśmy jakąś informację, to (...)

  • Gdyby definicje (i przykłady użycia, które pominąłem) nie wystarczały, to słownik ma jeszcze podane wprost informacje gramatyczne. Wynika z nich, że w pierwszym i drugim znaczeniu wysłuchać łączy się z dopełniaczem, a w trzecim i czwartym z biernikiem.
    Odpowiedź na Pani pytanie brzmi zatem: „Bóg jej wysłuchał”. Pozwoliłem sobie odpowiedzieć tak obszernie, aby przypomnieć naszym czytelnikom, że istnieją różne słowniki, i pokazać, jak można z nich korzystać, aby samodzielnie znaleźć odpowiedź na różne kwestie językowe.
    Mirosław Bańko, PWN

    Ciekawostki

    BÓG
    Nie tylko pisownia, ale i odmiana wyrazu może zależeć od znaczenia – dobrze to widać po celowniku słowa Bóg (bóg). „Panu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek” – mówi przysłowie i dokumentuje użycie dziś rzadkiego celownika rzeczowników męskich na -u.
    Mówimy „Bóg dał, Bóg wziął”, pocieszając kogoś lub siebie po śmierci bliskiej osoby. Bóg dał, Bóg wziął, a ty przestań się trapić Janie.
    Mówimy „Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie”, mając na myśli to, że ludzie odwzajemniają zło, którego sami doznali.
    Mówimy „Człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi”, mając na myśli to, że rezultat naszych działań jest w rękach opatrzności.
    Mówimy „Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje”, mając na myśli to, że ludzie pracowici, wstający rano do pracy, łatwiej osiągają dobrobyt.
    Mówimy „Święty Boże nie pomoże”, mając na myśli sytuację kogoś, komu nikt i nic nie może już pomóc. Jeśli znowu dostanie pałę, to wtedy Święty Boże nie pomoże i czarne przepowiednie Alicji sprawdzą się jak amen w pacierzu.
    Mówimy „Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek”, mając na myśli postępowanie kogoś, kto chce pogodzić dwie sprzeczne racje moralne. Wyrażenie czasem używane z dezaprobatą.
    Mówimy „Jak trwoga, to do Boga”, mając na myśli to, że ludzie dopiero w nieszczęściu zwracają się do Boga.

    Korpus języka polskiego

    Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
    • ... Betel, religijnego ośrodka Izraela. Stanął tam przed sanktuarium, w którym Boga Mojżeszowego czczono pod postacią złotego cielca, i prorokował. Mieszkańcy miasta...
    • ... objawienia szuka on wśród posiadanych przez człowieka idei. O istnieniu Boga-Osoby może świadczyć przede wszystkim w osobie pojawiająca się idea...
    • ... stworzy,
      Chodźmy tam, gdzie nas ozioną mleczne rozstaje,
      A może
      Bóg wcieli i w nas
      Ludzką przestrzeń i czas,
      Z których...

    Encyklopedia

    Bóg, bóg,
    ponadziemska istota, będąca racją istnienia i funkcjonowania świata i człowieka.
    Bóg Ojciec, Ojciec,
    w chrześcijaństwie imię pierwszej Osoby Trójcy Świętej;
    boże drzewko, właśc. bylica boże drzewko, Artemisia abrotanum,
    bot. krzew z rodzaju bylica, gł. półkula północna;
    święto katol. obchodzone w czwartek po oktawie Zesłania Ducha Świętego (Zielone Święta) dla publicznego uczczenia Chrystusa w sakramencie Eucharystii;
    pol. pieśń rel.-patriotyczna (wyd. 1818 w 4-głosowym opracowaniu W. Gorączkiewicza);
    Przeglądaj słowniki
    Przeglądaj Słownik języka polskiego
    Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
    Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego