blondynka

Wielki słownik ortograficzny

blon•dyn•ka -n•ce, -n•kę; -nek
blon•dynek -n•ka, -n•kiem; ci -n•kowie, te -n•ki, -n•ków

Słownik języka polskiego

blondyn «mężczyzna o blond włosach»
• blondynka, blondyna
blondynek «chłopiec o blond włosach»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

Dlaczego odchudzić, a nie odgrubić?
24.06.2009
Witam,
zastanawia mnie, jaka jest geneza słowa odchudzać się. Przecież dosłownie znaczy to 'przestawać być chudym', skąd więc jednak wzięło się w polszczyźnie takie wyrażenie?
I w związku z tym, jakie jest jego przeciwieństwo? Odgrubiać się? Jak powiedzieć o osobie, która stara się przybrać kilogramy, a nie je zrzucić?
Pozdrawiam,
Andrzej Prusinowski
Według Andrzeja Bańkowskiego (Etymologiczny słownik języka polskiego) od XV do XVII wieku funkcjonowało w polszczyźnie słowo chudzić, także z przedrostkami: schudzić, zachudzić, wychudzić. W 2. połowie XIX wieku pojawiło się odchudzić, które istotnie wydaje się mniej logiczne niż odłuścić, wówczas już też będące w użyciu. Odłuścić możemy jednak rzecz pokrytą tłuszczem, nie mówi się tak zaś o ludziach (chociaż np. słownik Doroszewskiego zanotował wyrażenie dieta, kuracja odtłuszczająca). Może dlatego odchudzić, urobione na wzór odłuścić, przyjęło się w polszczyźnie.
Antonimem do odchudzić się może być utyć, a nawet utuczyć się. Korpulentne sylwetki nie są teraz w modzie, więc ostatni czasownik współbrzmi z negatywnym nastawieniem, jakie dziś mamy wobec tuszy. Kto by chciał jednak wyrazić się oględniej, może powiedzieć przybrać na wadze. To ostatnie bywa eufemizmem, ale jeszcze wyraźniejsze przewartościowanie tuszy niesie przymiotnik puszysty: „Panna 39 lat, średniego wzrostu, blondynka, lekko puszysta” – czytamy w ogłoszeniu matrymonialnym.
Więcej synonimów i antonimów można znaleźć w Wielkim słowniku wyrazów bliskoznacznych PWN, zwłaszcza w hasłach tyć i chudnąć.
Mirosław Bańko, PWN
  1. 24.06.2009
    Odchudzić się nie znaczy przestać być chudym, tak jak odmłodzić się nie znaczy przestać być młodym. Odchudzić podobnie jak odmłodzić, odnowić, odczyścić to słowa utworzone od podstawy przymiotnikowej: chudy, młody, nowy, czysty – realizują one schemat znaczeniowy: 'sprawić, żeby X stał się jakiś' (chudy, młody itd.). Natomiast słowa takie jak: odtłuścić, odwodnić, odkurzyć, odchwaścić, oddłużyć, utworzone są od podstawy rzeczownikowej: tłuszcz, woda, kurz, chwast, dług i realizują schemat znaczeniowy: 'pozbawić X czegoś' (tłuszczu, wody itd.).
    Anna Garbacz
melepeta
1.07.2005
Dzień dobry!
Chciałabym zapytać, co znaczy słowo melepeta. Czasem słyszy się w odniesieniu do kogoś takie określenie, np. „Ty melepeto!’’.
Grażyna Gaczkowska
Słowa takie jak melepeta częściej wyrażają emocje, niż nazywają konkretne cechy, ale gdybyśmy budowali definicję słownikową, napisalibyśmy w niej, że jest to słowo nacechowane emocjonalnie, używane w stosunku do osoby uważanej za głupią, niezdarną, niezaradną. Podobnie jak niedołęga czy fajtłapa może być używane zarówno w stosunku do kobiet, jak i mężczyzn.
Troszkę o chronologii: wydaje mi się, że po raz pierwszy słowo to usłyszałem w połowie lat 80. w którymś z programów kabaretowych z udziałem Jacka Łapota. Notuje je już Słownik gwary uczniowskiej K. Czarneckiej i H. Zgółkowej z 1991 r., i to w 6 znaczeniach (być może są to odpowiedzi ankietowanych uczniów): 1. ocena niedostateczna; 2. uczeń, który szpieguje, śledzi i donosi; 3. chudy chłopak; 4. człowiek głupi; 5. jakaś osoba; 6. dziewczyna powolna w tańcu.
W Korpusie Językowym PWN mamy cytat z książki R. M. Grońskiego Nauka pływania dla topielców (1999): „W dowcipach – blondynki to melepety umysłowe. Do trzech zliczyć nie potrafią’’.
Warszawskie „Obserwatorium Językowe’’ IJP PAN wynotowało melepetę z tygodnika Polityka z r. 2000; w książce Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy z lat 1993–2000 (2004) znaczenie melepety opisano następująco: o kimś flegmatycznym, mało energicznym, niezaradnym.
Etymologii nie umiem objaśnić. Liczę na pomysły i skojarzenia Czytelników. Nie zapominajmy też, że w tego typu wyrazach wielką rolę gra „atrakcyjność’’ fonetyczna, a tu mamy z nią do czynienia.
Artur Czesak, IJP PAN, Kraków

Ciekawostki

BLONDYNKA
W łączliwości wyrazowej odzwierciedlają się stereotypy utrwalone w kulturze. Za pomocą wyszukiwarki naszego Korpusu lub wyszukiwarki Narodowego Korpusu Języka Polskiego, dostępnych w internecie, można znaleźć np. typowe konteksty słowa blondynka.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Czarny miękki kapelusz. Tytan. Głos ochrypły.
    Świntusia Macabrescu
    dziesięcioletnia dziewczynka,
    blondynka, ubrana biało
    z różowymi wstążkami. Piękna jak aniołek. Oczy czarne...
  • ... w ogóle przeciwko światu dorosłych. W dziesiątej klasie ze słodkiej blondynki, noszącej kolorowe bluzki i sweterki, Karla przeobraziła się, niemal w...
  • ... strony ci się trzyma
    lubisz?
    tak
    Ty i laski i
    blondynki
    jeśli lubisz laski toś ty już wiekowy
    wszystko lubisz
    zgadza...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego