byście

Wielki słownik ortograficzny

by ,
były; byli (skrót: b.)
winien (księg.) ndm
win•ny (od: wino)
win•no by się (pojechać)
a by (= a po to, żeby, np. W końcu wyszedł, a by się nie spóźnić, wziął taksówkę.)
ale by (ale aby)
bardzo by (np. mi się to podobało)
by night ndm
by-pass -s•sa a. -s•su, -s•sie; -s•sy, -s•sów a. bajpas
chęt•nie by (zrobił)
chociaż by (chociaż aby)
choć by (choć aby)
chyba że by (np. Zjemy w ogrodzie, chyba że by padało. Chyba że by zaspał, to wtedy nie przyjdzie.) ,
co by (np. zrobił)
czegoż by a. czegóż by
czegóż by a. czegoż by
dlaczegoż by a. dlaczegóż by
dlaczegóż by a. dlaczegoż by
gdzie by (= w którym miejscu – zaimek pytajny, np. Gdzie by tu usiąść?
gdzież by (zaimek pytajny: w którym miejscu, np. Gdzież by to mogło być?)
gotów by (np. jechać)
inaczej by (np. nie mówił)
in•ny by (np. tego nie zrobił)
ja bym (np. poszedł)
jak by (zaimek, np. Jak by to napisać? lub: Tak, jak by chciał. Jak by nie patrzeć, wychodzi na to samo. Jak by nie było, odwaliłeś kawał dobrej roboty.)
jak•kolwiek by (zaimek, np. Jakkolwiek by trzeba pojechać.)
jako że by (np. Nie zgodziłby się, jako że by musiał zostać po godzinach.)
jak•że by (w jaki sposób, np. Jakże by to opisać?)
jak•żeż by (w jakiż sposób, np. Jakżeż by to rozwiązać?)
jednak by (jednak aby)
jednakowoż by (jednakowoż aby)
jednak•że by (jednakże aby)
jegoż by a. jegóż by ,
jegóż by a. jegoż by ,
kogoż by a. kogóż by
kogóż by a. kogoż by

Słownik języka polskiego

były II pot. «były mąż lub narzeczony»
• była
powinien, powinna, powinno
1. «jest pożądane, konieczne, żeby ktoś coś zrobił, np. Powinien spłacić dług.»
2. «coś jest spodziewane, przewidywane, np. Powinien zaraz wrócić.»
3. «jest wskazane, żeby jakaś osoba, rzecz lub jakieś wydarzenie spełniały określone warunki, np. Zupa powinna być gorąca.»
winny III «osoba, na której ciąży wina za coś»
• winna
bajpas, by-pass, bypass [wym. bajpas] «fragment naczynia krwionośnego lub rurka z tworzywa sztucznego wszczepione pacjentowi w celu skierowania przez nie przepływu krwi z pominięciem niedrożnego fragmentu tętnicy; też: operacja chirurgiczna polegająca na takim wszczepieniu»
by I
2. «spójnik wprowadzający wtrącenie zawierające komentarz na temat użytego w zdaniu słowa lub wyrażenia, np. Był lekkomyślny, by nie powiedzieć, głupi.»
by II «wykładnik trybu przypuszczającego, w 1. i 2. osobie liczby pojedynczej i mnogiej rozszerzony o końcówki osobowe: bym, byś, byśmy, byście, np. Zrobiłbym to zaraz. Czyżby to już koniec?»
winien I, winna I, winno I
1. «mający do spłacenia należność, dług»
2. «mający jakieś zobowiązanie wobec kogoś lub zawdzięczający coś komuś, czemuś»
winien III, winna III, winno III
1. «jest pożądane, konieczne, żeby ktoś coś zrobił, np. Winieneś jej pomóc.»
2. «jest wskazane, żeby jakaś osoba, rzecz lub jakieś wydarzenie spełniały określone warunki, np. Formularze winny być wypełniane czytelnie.»
były I
1. «taki, który przestał pełnić jakąś funkcję»
2. «o państwie: taki, który przestał istnieć lub istnieje w innych granicach»
moszcz winny «młode, niskoalkoholowe wino»
winny I
1. «dotyczący wina»
2. «o smaku lub zapachu: słodki i kwaskowy zarazem; też o owocach: mający taki smak»
winny II «będący sprawcą lub przyczyną czegoś»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

by

Porady językowe

były
5.05.2006
Czy poprawne jest wyrażenie państwo byłego Układu Warszawskiego? Wątpliwości biorą się stąd, że zestawienia była żona (były mistrz, alkoholik, członek itp.) oznaczają osoby, które straciły jakąś cechę, ale wciąż istnieją. O zmarłym nikt nie powie były mąż, były papież. Podobnie nie istnieje nic, co można by nazwać byłym Układem Warszawskim (byłym ZSRR, byłą Jugosławią).
Jeśli ktoś mówi o byłym Układzie Warszawskim, to po to, aby podkreślić, że ów twór polityczno-wojskowy, do niedawna istniejący, już nie istnieje. Mniej prawdopodobne, abyśmy usłyszeli o byłym Trójprzymierzu lub byłej Entencie, ponieważ porozumienia tak nazwane należą wyraźnie do przeszłości i obawa, że ktoś pomyśli, iż wciąż istnieją, jest niewielka.
To samo chyba dotyczy chyba byłych mężów, byłych mistrzów itp. Powiedzieć o zmarłym jej były mąż to wykazać się nieznajomością ważnego faktu lub posądzić słuchaczy o jego nieznajomość. Poza tym o zmarłych mówi się zmarły, a nie były.
Mirosław Bańko, PWN
powinien
6.12.2012
Czy zdanie: „Powinniśmy to zrobić już godzinę temu” jest prawidłowe? Czy może brakuje tam cząstki byli? Czy w cudzysłowie powinna była się znaleźć kropka zamykająca zdanie?
Odmiana czasownika powinien przez czasy jest ułomna (brak odrębnego wykładnika czasu przyszłego) i niekonieczna. Forma powinien może być odniesiona do szeroko rozumianej teraźniejszości, przeszłości i przyszłości. Powinien był brzmi książkowo i jednoznacznie odsyła w przeszłość.
„Czy w cudzysłowie powinna była się znaleźć kropka zamykająca zdanie?”. Ani nie powinna, ani nie powinna była. Kropka w ogóle nie należy do zdania, służy raczej rozdzielaniu zdań, a gdy nie ma czego rozdzielać, nie trzeba też stawiać kropki. Częstym błędem jest np. umieszczanie jej po różnych napisach izolowanych, nie układających się w ciąg linearny, np. na plakatach, ulotkach, stronach redakcyjnych książek.
Znak zapytania, wykrzyknik i wielokropek pod tym względem różnią się od kropki, tzn. stanowią integralną część zdania i powinny razem z nim znaleźć się w cudzysłowie, w nawiasie, na plakacie, na stronie tytułowej itp. (por. pierwsze zdanie poprzedniego akapitu).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Powinieneś był...
9.06.2012
Czy poprawna jest forma powinieneś był, czy powinieneś, kiedy w obu przypadkach chcemy wyrazić powinność w czasie przeszłym, mówiąc w 2 os. l. poj.?
„Powinieneś zrobić to w zeszłym roku” jest równie dobre jak „Powinieneś był zrobić to w zeszłym roku”, ale zamiast „Powinieneś zrobić to jutro” nie można powiedzieć „Powinieneś był zrobić to jutro”. Forma powinieneś był jest wyspecjalizowana o tyle, że odnosi się do przeszłości, podczas gdy zwykłe powinieneś równie dobrze wskazuje chwilę obecną oraz bliższą lub dalszą przyszłość.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”, mając na myśli to, że każda sytuacja, nawet niekorzystna, może obrócić się na naszą korzyść.
Mówimy „Gdyby babcia miała wąsy, toby była dziadkiem”, komentując żartobliwie rozważania o możliwych następstwach sytuacji, która jest nierealna.
Mówimy „Zapomniał wół, jak cielęciem był”, mając na myśli kogoś, kto sam kiedyś popełniał błędy, za które teraz krytykuje innych.
Mówimy „Wstąpił do piekieł, po drodze mu było”, jeśli ktoś poszedł gdzieś drogą okrężną, mimo, że nie było to konieczne.
Mówimy „Co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr”, mając na myśli to, że komuś, kto poprawił swoje postępowanie, nie można ciągle pamiętać dawnych win.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... przepraszał, przepraszał serdecznie, gorąco, lękliwie, tak właśnie, jak gdyby tu był tylko po to, żeby przepraszać. Podczas snu borykał się nieraz...
  • ... tam powiadał...
    - Tak.
    - To tak, jak pan słusznie zauważył, to
    była kwestia tylko i wyłącznie demonizowania pornografii na swój własny użytek...
  • ... Jest dla mnie zaszczytem, że mogliśmy razem pracować i choć było to wiele lat temu miał duszę niesamowicie wrażliwą".


    Ferie w...

Encyklopedia

by night
[baı naıt; ang.],
w nocy, nocą.
by-pass
[bạıpa:s; ang.],
med. wytworzone chirurgicznie oboczne krążenie krwi, także popularna nazwa tego rodzaju operacji;
ekon. podział stron konta księgowego;
Winna Góra, Winnogóra,
w. w woj. wielkopol. (pow. średzki, gmina Środa Śląska);
a szczęście było możliwe, było tak blisko (A. Puszkin Eugeniusz Oniegin).
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego