by

Wielki słownik ortograficzny

by ,
win•no by się (pojechać)
a by (= a po to, żeby, np. W końcu wyszedł, a by się nie spóźnić, wziął taksówkę.)
ale by (ale aby)
bardzo by (np. mi się to podobało)
by night ndm
by-pass -s•sa a. -s•su, -s•sie; -s•sy, -s•sów a. bajpas
chęt•nie by (zrobił)
chociaż by (chociaż aby)
choć by (choć aby)
chyba że by (np. Zjemy w ogrodzie, chyba że by padało. Chyba że by zaspał, to wtedy nie przyjdzie.) ,
co by (np. zrobił)
czegoż by a. czegóż by
czegóż by a. czegoż by
czyli by (czyli aby)
dlaczegoż by a. dlaczegóż by
dlaczegóż by a. dlaczegoż by
gdzie by (= w którym miejscu – zaimek pytajny, np. Gdzie by tu usiąść?)
gdzież by (zaimek pytajny: w którym miejscu, np. Gdzież by to mogło być?)
gotów by (np. jechać)
inaczej by (np. nie mówił)
in•ny by (np. tego nie zrobił)
jak by (zaimek, np. Jak by to napisać? lub: Tak, jak by chciał. Jak by nie patrzeć, wychodzi na to samo. Jak by nie było, odwaliłeś kawał dobrej roboty.)
jak•kolwiek by (zaimek, np. Jakkolwiek by trzeba pojechać.)
jako że by (np. Nie zgodziłby się, jako że by musiał zostać po godzinach.)
jak•że by (w jaki sposób, np. Jakże by to opisać?)
jak•żeż by (w jakiż sposób, np. Jakżeż by to rozwiązać?)
jednak by (jednak aby)
jednakowoż by (jednakowoż aby)
jednak•że by (jednakże aby)
jegoż by a. jegóż by ,
jegóż by a. jegoż by ,
kogoż by a. kogóż by
kogóż by a. kogoż by

Słownik języka polskiego

bajpas, by-pass, bypass [wym. bajpas] «fragment naczynia krwionośnego lub rurka z tworzywa sztucznego wszczepione pacjentowi w celu skierowania przez nie przepływu krwi z pominięciem niedrożnego fragmentu tętnicy; też: operacja chirurgiczna polegająca na takim wszczepieniu»
by I
2. «spójnik wprowadzający wtrącenie zawierające komentarz na temat użytego w zdaniu słowa lub wyrażenia, np. Był lekkomyślny, by nie powiedzieć, głupi.»
by II «wykładnik trybu przypuszczającego, w 1. i 2. osobie liczby pojedynczej i mnogiej rozszerzony o końcówki osobowe: bym, byś, byśmy, byście, np. Zrobiłbym to zaraz. Czyżby to już koniec?»
były II pot. «były mąż lub narzeczony»
• była
powinien, powinna, powinno
1. «jest pożądane, konieczne, żeby ktoś coś zrobił, np. Powinien spłacić dług.»
2. «coś jest spodziewane, przewidywane, np. Powinien zaraz wrócić.»
3. «jest wskazane, żeby jakaś osoba, rzecz lub jakieś wydarzenie spełniały określone warunki, np. Zupa powinna być gorąca.»
winny III «osoba, na której ciąży wina za coś»
• winna
winien I, winna I, winno I
1. «mający do spłacenia należność, dług»
2. «mający jakieś zobowiązanie wobec kogoś lub zawdzięczający coś komuś, czemuś»
winien III, winna III, winno III
1. «jest pożądane, konieczne, żeby ktoś coś zrobił, np. Winieneś jej pomóc.»
2. «jest wskazane, żeby jakaś osoba, rzecz lub jakieś wydarzenie spełniały określone warunki, np. Formularze winny być wypełniane czytelnie.»
były I
1. «taki, który przestał pełnić jakąś funkcję»
2. «o państwie: taki, który przestał istnieć lub istnieje w innych granicach»
moszcz winny «młode, niskoalkoholowe wino»
winny I
1. «dotyczący wina»
2. «o smaku lub zapachu: słodki i kwaskowy zarazem; też o owocach: mający taki smak»
winny II «będący sprawcą lub przyczyną czegoś»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

by

Porady językowe

by z formami osobowymi
19.03.2009
Szanowna redakcjo,
zafrapowało mnie takie oto zdanie, które zostało napisane w jednym ze znanych tygodników: „Ostatnio pojawił się pomysł stworzenia muzeum – drewnianej chaty, w której pokazane zostałoby życie tego germańskiego plemienia”. Zastanawia mnie łączny zapis -by z czasownikiem zostało. Jeśli dobrze zrozumiałem reguły zawarte w Waszej poradni językowej, owe cząstki z czasownikami nieosobowymi piszemy rozdzielnie. Bardzo proszę o odpowiedź.
Forma zostałoby należy do osobowych, mimo że w cytowanym zdaniu odnosi się do rzeczownika życie. Dlatego – jak wszystkie osobowe formy czasownika – jest łącznie pisana z morfemem by. Rozdzielnie piszemy by z formami bezosobowymi, np. pisano by, pisać by.
Mirosław Bańko, PWN
by-pass
18.02.2002
Proszę Państwa, w języku technicznym często używane jest słowo bypass (z języka angielskiego) i pisane jako bajpas. Czy poprawniej jest kanał obejściowy (obejście) - tak ja uważam, ale inżynierowie często stosują - nawet w oficjalnych tłumaczonych dokumentacjach - bajpas lub piszą bypass.
Co ciekawe, w tej chwili mam tekst niemiecki o kotle odzyskowym i jest w nim użyte słowo angielskie bypass, w pisowni niemieckiej bez spójnika, by-pass. Niemcy dawniej stosowali Umleitung, co jest polskim odpowiednikiem obejścia (przewód obejściowy), a w dużych kotłach kanał obejściowy.
Pytanie brzmi: czy wolno i jest elegancko używać słowa bypas i jak pisać? - Chyba przez jedno s?

Zbigniew Rataj
Politechnika Śląska - nauczyciel akademicki.
Angielskie słowo by-pass, tak własnie zapisywane, miało dawniej jako główne znaczenie 'szosa omijająca miasto' (z by - m.in. 'obok' i pass - m.in. 'przechodzić'). Jako słowo wygodne i krótkie, zaczęło być używane w innych odniesieniach, nie tylko zreszta ściśle technicznych (jak sądzę, większość Polaków kojarzy je z chirurgią). Pisownia oryginału wciąż, jak się zdaje, dominuje, choć nie da się wykluczyć, że z czasem spolszczone słowo będzie częściej zapisywane jako bajpas, co już sie zdarza. Na razie radzę zapisywać by-pass lub, co jeszcze lepsze, znaleźć polski odpowiednik. Jeśli słowo obejście nie jest zbyt wieloznaczne, byłoby najlepsze, ale i kanał obejściowy czy przewód obejściowy wydają się dobre.
Pozdrawiam -
Jerzy Bralczyk, Uniwersytet Warszawski
by, aby, żeby
27.02.2013
Witam,
czy słowa by, żeby, aby mają takie same znaczenie i można ich używać zamiennie?
Można ich używać zamiennie, gdy są spójnikami. By użyte w funkcji wykładnika trybu warunkowego („On by tego nie zrobił”) nie podlega wymianie, podobnie jak np. aby w wyrażeniu na aby-aby (por. wiersz Brzechwy Ryby, żaby i raki). W konstrukcjach współrzędnych, jeśli decydujemy się spójnik powtórzyć, to powtarzamy ten sam, a nie jego wariant czy synonim, por. „Chodzi mi o to, aby... i aby...”. Istnieją też preferencje w wyborze uzasadnione eufonią, rytmem i rymem, ale one są rzeczą indywidualną, więc ich tu analizować nie będę.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”, mając na myśli to, że każda sytuacja, nawet niekorzystna, może obrócić się na naszą korzyść.
Mówimy „Gdyby babcia miała wąsy, toby była dziadkiem”, komentując żartobliwie rozważania o możliwych następstwach sytuacji, która jest nierealna.
Mówimy „Zapomniał wół, jak cielęciem był”, mając na myśli kogoś, kto sam kiedyś popełniał błędy, za które teraz krytykuje innych.
Mówimy „Wstąpił do piekieł, po drodze mu było”, jeśli ktoś poszedł gdzieś drogą okrężną, mimo, że nie było to konieczne.
Mówimy „Co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr”, mając na myśli to, że komuś, kto poprawił swoje postępowanie, nie można ciągle pamiętać dawnych win.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... przepraszał, przepraszał serdecznie, gorąco, lękliwie, tak właśnie, jak gdyby tu był tylko po to, żeby przepraszać. Podczas snu borykał się nieraz...
  • ... tam powiadał...
    - Tak.
    - To tak, jak pan słusznie zauważył, to
    była kwestia tylko i wyłącznie demonizowania pornografii na swój własny użytek...
  • ... Jest dla mnie zaszczytem, że mogliśmy razem pracować i choć było to wiele lat temu miał duszę niesamowicie wrażliwą".


    Ferie w...

Encyklopedia

by night
[baı naıt; ang.],
w nocy, nocą.
by-pass
[bạıpa:s; ang.],
med. wytworzone chirurgicznie oboczne krążenie krwi, także popularna nazwa tego rodzaju operacji;
never in the field of human conflict was so much owed by so many to so few
[nẹwər ın đə fi:ld əw hjụ:mən kọnflıkt uəz səu macz əud baı səu mẹni tu səu fju:; ang.],
nigdy na polach bitew tak liczni nie zawdzięczali tak wiele, tak nielicznym;
ekon. podział stron konta księgowego;
Winna Góra, Winnogóra,
w. w woj. wielkopol. (pow. średzki, gmina Środa Śląska);
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego