czynić

Wielki słownik ortograficzny

czynić -nię, -nią; czyń•cie

Słownik języka polskiego

czynić
1. «robić coś, działać»
2. «postępować, zachowywać się»
3. «być przyczyną czegoś»
4. «stanowić, wynosić»
czynić się
1. «czynić kimś samego siebie»
2. «być czynionym»
3. «dokonywać się»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

zwycię-Z-ca, ale zwycię-Ż-czyni
16.07.2001
Szanowni Państwo!
Proszę o odpowiedź w następującej kwestii: zwyciężczyni czy zwycięzczyni?
Poprawna forma brzmi zwyciężczyni.
Mirosław Bańko
Jedna jaskółka...
10.02.2010
Który wariant przysłowia jest poprawny: „Jedna jaskółka wiosny nie czyni” czy „Jedna jaskółka nie czyni wiosny”? A może oba?
Przysłowia często występują w formach obocznych, co dobitnie ilustruje Nowa ksiąga przysłów i wyrażeń pprzysłowiowych polskich pod red. Juliana Krzyżanowskiego. Zazwyczaj w wypadku oboczności jest tak, że jedna forma zdecydowanie przeważa nad pozostałymi. W wypadku przytoczonego przez Panią przysłowia tak jednak nie jest, obie postaci są mniej więcej równie częste, co widać zarówno w Korpusie Języka Polskiego PWN, jak w Narodowym Korpusuie Języka Polskiego. Według wyszukiwarki Google postać o zakończeniu wiosny nie czyni jest wręcz kilkudziesięciokrotnie częstsza, ale ten wynik wydaje mi się podejrzany. Tak czy owak, obie postaci należy aprobować.
Szkoda, że w Narodowym Teście z Języka Polskiego, które wydawnictwo PWN zamieściło w internecie, pojawiło się pytanie dotyczące omawianego przysłowia i że tylko jedna odpowiedź jest tam akceptowana. Internautom rozwiązującym test może zaniżać to wynik. Wyniki testu jednak i bez tego są nienadzwyczajne – średnio 23 poprawne odpowiedzi na 40, czyli 58%. Nawet gdyby założyć, że z winy PWN wszyscy źle odpowiedzieli na pytanie o jaskółkę i gdyby wszystkim doliczyć do wyników jeden punkt, to średnia wzrosłaby do 60%, czyli – według szkolnej skali ocen – zaledwie do trójki. Jak widać, jedna jaskółka naprawdę wiosny nie czyni.
Mirosław Bańko, PWN
Nazwy ulic wraz z numeracją budynku i lokalu
6.10.2016
Szanowni Państwo,
mam wątpliwość w związku z tą poradą. Skoro m. odczytujemy jako numer mieszkania, to czy nie powinniśmy właśnie stawiać przed tym skrótem przecinka na mocy reguły [383] WSO? Wydaje mi się, że w sformułowaniu ul. Kwiatowa 20(,) m. 15 mamy do czynienia z dwoma okolicznikami, z których drugi jest określeniem pierwszego.
Z wyrazami szacunku
Czytelnik

Nazwy ulic i tym podobnych obiektów topograficznych to dość skomplikowane twory językowe. Zwykle składają się z nazwy gatunkowej (ulica, plac itd.) oraz właściwej nazwy własnej (np. Sławkowska, 3 Maja, Dwóch Mieczy, Świętego Jana). Kiedy nazwa ulicy staje się w zdaniu okolicznikiem miejsca, nazwa gatunkowa przyjmuje formę miejscownika, a nazwa własna – w zależności od typu – może przyjąć formę miejscownika (np. przy ulicy Marszałkowskiej – przydawka przymiotna, związek zgody) albo dopełniacza (np. przy ulicy Cyraneczki – przydawka dopełniaczowa, związek rządu).
Nazwom ulic towarzyszą często określenia, odnoszące się do numeru budynku i numeru lokalu w tymże budynku. Jeśli np. wyrażenie ma postać: ulica Marszałkowska 27 mieszkania 17, to mamy tu do czynienia ze zwyczajowym opuszczeniem (elipsą) elementów podanych w nawiasach: ulica Marszałkowska (budynek numer) 27 (numer) mieszkania 17. Określenie budynek występuje w mianowniku, mieszkanie – w dopełniaczu.
Przytoczona w pytaniu reguła [383], mówiąca o tym, że mamy do czynienia z dwoma okolicznikami, z których drugi jest określeniem pierwszego, nie ma tu zastosowania, ponieważ okoliczniki w ogóle tu nie występują. Mamy tu do czynienia z przydawką rozbudowaną, złożoną z elementów nierównorzędnych. A tego rodzaju grup składniowych na mocy innego fragmentu reguły [383] nie rozdzielamy przecinkami.

Adam Wolański

Ciekawostki

Mówimy „Nie czyń drugiemu, co tobie niemiło”, mając na myśli to, że nie należy komuś robić tego, czego sami nie chcielibyśmy doznać od innych.
Mówimy „Jedna jaskółka nie czyni wiosny”, mając na myśli to, że jeden przypadek pojawienia się czegoś nowego i oczekiwanego to za mało.
Mówimy „Nie wie lewica, co czyni prawica”, mając na myśli niezgodne, a czasem sprzeczne działania różnych ludzi, wynikające z braku porozumienia.
Mówimy „Okazja czyni złodzieja”, mając na myśli to, że sprzyjające warunki mogą nakłonić do przestępstwa nawet osobę skądinąd uczciwą.
Mówimy „Wiara góry przenosi” lub „Wiara czyni cuda”, mając na myśli to, że wszystko można osiągnąć, jeśli się tylko uwierzy, że jest to możliwe.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... za czymś lub unikać czegoś, coś czynić lub czegoś nie czynić, a czym innym jest przystępować do potwierdzenia lub zaprzeczenia podążania...
  • ... tych pretensji. Jak wiesz, że z takim człowiekiem masz do czynienia, to siadaj dalej, a jeśli nie zachowałeś bezpiecznej odległości, to...
  • ... było bodaj głównym tematem naszych ostatnich negocjacji.
    Rząd nie będzie
    czynił przeszkód w organizowaniu się tych związków, co oczywiście nie jest...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego