deprecjonować

Wielki słownik ortograficzny

de•pre•cjonować -nuję, -nują

Słownik języka polskiego

deprecjacja
1. «obniżenie wartości czegoś»
2. «obniżenie siły nabywczej pieniądza»

• deprecjacyjny, deprecjatywny • deprecjonować
deprecjonować się «ulegać deprecjacji»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

deprecjonować
29.06.2014
W NSPP i WSPP pod hasłem deprecjacja odnotowano: „Deprecjacja kogoś, czegoś”, pod hasłem deprecjonować – że „ktoś deprecjonuje coś (nie: kogoś)”. Skąd taka niespójność i dlaczego nie można deprecjonować kogoś? W korpusie są nieliczne poświadczenia zwrotów deprecjonować kobiety i deprecjonować ludzi, w poradni PWN czytamy zaś, że „rodzaj żeński dodatkowo deprecjonuje mężczyznę”, a „użycie formy gwarowej nie deprecjonuje mówiącego”. Więc jak to właściwie jest?
Nie widzę nic złego w łączeniu słowa deprecjonować z nazwą osobową w pozycji dopełnienia. Redaktorom słowników poprawnej polszczyzny doradzałbym zawsze: „Jak najmniej zakazów”, zwłaszcza w sytuacjach nieoczywistych. Jest to dla nich jednak rada trudna do przyjęcia, skoro sama istota słowników poprawnościowych polega na tym, aby nakazywać i zakazywać.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Basy, tenory
15.11.2015
Czy zwracanie się do basów w chórze per basowie to duży błąd? Muszę przyznać, że końcówka -owie brzmi elegancko i dowartościowująco w stosunku do formy basy, jednak słownik podaje tylko tę ostatnią. Zastanawiam się też nad rozróżnieniem między formą tenory a tenorzy. Jak powinniśmy ich używać? Intuicja mówi mi, że tenorzy odnosi się do wielu solistów, podczas gdy w kontekście całego głosu w chórze powiemy raczej: Tenory powinny popracować nad swoją partią.
To prawda, końcówka -owie przez wielu ludzi jest uważana za dowartościowującą, kiedyś nawet była nazywana „godnościową”. Jednak formy M. lm z innymi końcówkami nie są wcale deprecjonujące. Forma (ci) premierzy nie jest przecież mniej „godna” niż ci ministrowie.
Nazwy: bas, tenor, baryton itp. mają takie same końcówki M. lm zarówno wówczas, gdy odnoszą się do osób, jak i wtedy, gdy dotyczą głosu (można zresztą mieć wątpliwości, czy w tym znaczeniu używa się liczby mnogiej; muszę uwierzyć słownikom, że tak jest). Tak więc o śpiewakach mówimy: basy, tenory, barytony, alty.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
chwalipięta i trusia
25.03.2007
Jakiego rodzaju są rzeczowniki ekspresywne takie jak chwalipięta, trusia, dupa używane w odniesieniu do mężczyzn? Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod hasłem chwalipięta podaje dwie formy: „Nieznośna z niego chwalipięta” oraz „Nieznośny z niego chwalipięta”. Czy zatem odmienia się: ten dupa, tego dupę, temu dupie, czy też: ta dupa, tej dupy, tej dupie? Czy obydwie formy są poprawne?
Przepraszam za brzydkie słowa i pozdrawiam.
Mirosław z Berlina
Wymienione rzeczowniki nie tworzą grupy jednorodnej. Chwalipięta, podobnie jak np. fajtłapa lub oferma, może być ta lub ten. Do kobiet rzeczowniki te odnosimy tylko w rodzaju żeńskim, do mężczyzn – w męskim lub żeńskim, przy czym rodzaj żeński dodatkowo deprecjonuje mężczyznę, i tak, jak widzimy, określonego niezbyt pochlebną nazwą.
Dwa pozostałe rzeczowniki wymienione w pytaniu są używane tylko w rodzaju żeńskim, zarówno w odniesieniu do kobiet, jak i mężczyzn.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... był głównie sporami wokół niewolnictwa. Johnson nie lubił niewolnictwa, ponieważ deprecjonowało ono wartość pracy biednego, białego człowieka. Ale uważał je za...
  • ... Na razie efektem wewnętrznych sporów w AWS jest więc głównie deprecjonowanie niewątpliwych osiągnięć własnego rządu.


    Rząd przyjął do wiadomości raport o...
  • ... należy niewątpliwie osiągnięty poziom wykształcenia - i w tym sensie nie deprecjonujemy jego znaczenia - ale nie tylko, i w stopniu zróżnicowanym w...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!