deszcz

Wielki słownik ortograficzny

deszcz -czu (a. dżdżu); -cze (a. dżdże), -czów a. -czy
dżdżu (daw. D. od: deszcz): jak kania dżdżu

Słownik języka polskiego

deszcz
1. «opad atmosferyczny w postaci kropel wody spadających z chmury»
2. przen. «bardzo duża ilość czegoś»

• deszczowy • deszczowo • deszczyk
kwaśne deszcze «deszcze powstałe z wyemitowanych do atmosfery zanieczyszczeń przemysłowych, zawierające rozcieńczony kwas siarkowy i azotowy»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

śnieg z deszczem, deszcz ze śniegiem
8.11.2006
Zastanawiam się (ot takie nieco rozdymane rozmyślanie), być może niepotrzebnie, ale od ostatnich opadów śniegu w komunikatach meteorologicznych słyszę stosowane zamiennie zwroty dotyczące opadów deszczu ze śniegiem bądź śniegu z deszczem. Pytanie: czy każdy z tych zwrotów oznacza to samo, czy może któryś z elementów tego zwrotu wskazuje, że zasadniczym opadem będzie deszcz, a śnieg tylko dodatkiem lub odwrotnie?
Sądzę, że czym innym jest śnieg z deszczem niż deszcz ze śniegiem – podobnie jak czym innym jest kawa z mlekiem niż mleko z kawą. W praktyce pijemy raczej to pierwsze niż to drugie. Z Korpusu Języka Polskiego PWN wynika natomiast, że deszcz ze śniegiem jest u nas zjawiskiem częstszym niż śnieg z deszczem, częściej bowiem występuje we współczesnych tekstach.
Mirosław Bańko, PWN
dżdżu
10.10.2002
Czy istnieje mianownik liczby pojedynczej słowa, które w dopełniaczu brzmi: dżdżu (np. „Byliśmy mokrzy od dżdżu”)?
Dżdżu to dawna forma rzeczownika deszcz, który jeszcze w XV wieku miał postać deżdż. Z biegiem czasu formy deszczu i dżdżu zróżnicowały się znaczeniowo – ta ostatnia odnosi się dziś tylko do mżawki.
Mirosław Bańko
dżdżu
6.12.2004
Jak odmienić przez przypadki słowo dżdżu?
Deszcz kiedyś miał formę deżdż i odmieniał się: dżdżu, dżdżem, dżdże itp. Dziś z tych starych form odmiany pozostał nam tylko dopełniacz dżdżu. Można by go uważać za wariant formy deszczu, gdyby nie to, że oznacza on tylko drobny deszcz, a nie jakikolwiek.
Mirosław Bańko, PWN

Ciekawostki

DESZCZ
Laicy czasem pytają językoznawców, jaki jest mianownik od dżdżu, być może w oczekiwaniu, że usłyszą dżdż.
Mówimy „Z dużej (wielkiej) chmury mały deszcz”, jeśli jakieś wydarzenie nie spowodowało tak poważnych konsekwencji, jakich się spodziewaliśmy.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... niedzielę lekka, bowiem Pan wziął udział w święceniu, zsyłając obfity deszcz. Starosta Andrzej Gąsienica Makowski, wicestarosta Andrzej Skupień i przewodniczący Rady...
  • ... przez potoki narastały przy podniesionym stanie wody, zwłaszcza po ulewnym deszczu. Nie było mostów. Ponad potoki można było przejść przez chybotliwe...
  • ... z przelotnymi opadami deszczu, w ciągu dnia przechodzącymi w opady deszczu ze śniegiem. Temperatura maksymalna od 0 do 2° C. Wiatr...

Encyklopedia

rodzaj opadu atmosferycznego w postaci kropel wody o średnicy ponad 0,5 mm;
astr. zjawisko okresowego nasilenia widocznych na niebie śladów świetlnych („spadających gwiazd”) związane z rozżarzaniem się większej liczby meteoroidów dostających się do atmosfery ziemskiej.
bot. roślina krzewiasta, → forsycja, także → złotokap.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego