idee

Wielki słownik ortograficzny

idea -ei, -eę; -ee, -ei

Słownik języka polskiego

idée fixe [wym. ide fiks] «natrętna myśl»
idea
1. «myśl przewodnia wyznaczająca cel i kierunek działania, twórczości naukowej, artystycznej itp.»
2. «pogląd, wzór lub postawa typowe dla jakiejś epoki, kultury lub grupy ludzi»
3. «w platonizmie: samoistny byt idealny, wieczny i niezmienny»
4. «wrażenie, impresja umysłu ludzkiego, stanowiące przedmiot poznania»
5. «u I. Kanta: pojęcie metafizyczne, którego nie wspiera żadne doświadczenie zmysłowe»

• idejka

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

akcent
10.01.2003
Jak powinny być akcentowane wyrazy liceum i idea? Dziennikarze tvn akcentują trzecią sylabę od końca. Czy mają rację?
Powinniśmy akcentować liceum (z akcentem na przedostatniej sylabie) i do wyboru idea lub idea.
Mirosław Bańko
Zaszczepić
5.06.2016
Szanowna Redakcjo,
coś można zaszczepić komuś, nie czemuś, w znaczeniu ‘rozwinąć w kimś jakieś cechy lub zainteresowania’. Niepoprawnie więc będzie, jeśli napiszę, że: Politycy usiłują zaszczepić w świadomości narodu swoją burżuazyjną ideologię?

Z poważaniem
Basia S.
Na pewno nie można zaszczepić (czegoś) w świadomości narodu, gdyż czasownik zaszczepić wymaga celownika (co zresztą wskazała Pani, przywołując poprawne użycie tego słowa) lub wyrażenia wskazującego na miejsce czy okoliczności, w których „zaszczepianie” jakichś idei się odbywa (np. W domu rodzinnym zaszczepiano nam poczucie patriotyzmu – przykład z Multimedialnego słownika języka polskiego PWN).
Druga sprawa wiąże się z semantyką czasownika zaszczepić – oznacza on wpojenie komuś jakichś idei, cech, zainteresowań itp. lub rozwinięcie ich w tej osobie. Nie wpaja się idei w świadomość, lecz ludziom. Nie powiemy zatem zaszczepić w świadomości narodu, lecz zaszczepić narodowi.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
Dlaczego sierp i młot, ale Hammer und Siechel?
23.05.2016
Przy podawaniu nazwy charakterystycznego komunistycznego symbolu w językach germańskich najpierw wymienia się młot, zaś sierp jako drugi w kolejności (podobnie jest w języku greckim, tzn. młot i sierp). W językach romańskich, słowiańskich i należących do innych rodzin (m.in. litewskim, fińskim, węgierskim, albańskim, tureckim) pierwsze miejsce zajmuje sierp, drugie młot. Czy mogłabym poprosić o wyjaśnienie przyczyn tego zjawiska? Skąd u narodów germańskich ta odwrócona kolejność?
Z tego, co udało mi się ustalić (skonsultowałem to z przyjacielem mieszkającym od lat w Bonn), Niemcy rzeczywiście częściej posługują się wyrażeniem Hammer und Sichel (młot i sierp), ale to nie oznacza, że nie mówią też i nie piszą niekiedy Sichel und Hammer (sierp i młot).
Jak wiadomo, sierp i młot jest znakiem, który miał symbolizować ideę rządów chłopów (sierp) i robotników (młot). W języku niemieckim używa się określenia Arbeiter und Bauernstadt (państwo robotniczo-chłopskie) i dlatego upowszechniła się kolejność Hammer und Sichel (młot i sierp), będąc odbiciem kolejności używanych przez poszczególne grupy społeczne narzędzi potrzebnych do pracy.
Z Arbeiter – robotnikami – kojarzy się Hammer (młot), z Bauern – chłopami – Sichel (sierp) i z tym właśnie należy łączyć posługiwanie się przez Niemców odwróconym szykiem znanego nam wyrażenia sierp i młot (ros. cерп и молот), czyli młot i sierp (Hammer und Sichel).
Warto jednak jeszcze wspomnieć o tym, że symbole sierpa i młota znano i wykorzystywano na obszarach niemieckojęzycznych niekoniecznie w odniesieniu do symboliki związanej z ideami komunizmu. W czasach pierwszej republiki w Austrii sierp był symbolem chłopów, a młot – symbolem robotników.
Jak wiemy, po rozpadzie monarchii Austro-Węgier w 1918 roku zadecydowano, że orzeł (jednogłowy) w godle Austrii będzie trzymał w prawej ręce sierp (symbol chłopów), a w lewej młot (symbol robotników), na jego głowie zaś znajdzie się korona w kształcie muru (Mauerkrone), symbol mieszczaństwa.
Wprawdzie w latach 1934–38 powrócono (na krótko) do dwugłowego orła pozbawionego sierpa, młota i korony, ale w 1945 roku władze republiki Austrii przywróciły godło z 1919 roku (po II wojnie światowej dodano jeszcze rozerwane łańcuchy będące symbolem wyzwolenia spod dyktatury nazistów).
Do dzisiaj zatem w godle demokratycznego państwa (członka Unii Europejskiej) widnieją symbole łączone powszechnie z dyktaturą proletariatu (ludowładztwa).
Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Jego najbardziej politycznie niepoprawną - w realiach współczesnego Iranu - koncepcją jest idea trzech składników miejscowej kultury: przedislamskiego, muzułmańskiego i tego wyklętego - zachodniego...
  • ... Dziewicze, Santo Domingo i inne).
    Ekspansji amerykańskiej służyć miała również
    idea panamerykanizmu w wersji opracowanej przez Blaine'a.
    Prezydent Harrison zaprosił w...
  • ... zdefiniowania celu poznawczego.
    Należy dodać, że powyższe wywody nie wnoszą
    idei zasadniczo nowych. Stanowią raczej próbę scalenia i uczynienia bardziej jasnymi...

Encyklopedia

idea
[gr. idéa ‘to, co widoczne’, ‘kształt’, ‘wyobrażenie’, ‘postać’, ‘wzór’, ‘przedstawienie’, ‘przeżycie świadome’],
jedno z głównych pojęć filozofii wprowadzone przez Platona.
archeol. jeden z neolitycznych systemów wierzeniowych obligujący „wyznawców” do konstruowania budowli z ogromnych, niekiedy wielotonowych głazów (megality);
najogólniej synonim wszelkiej historii myśli; w węższym znaczeniu termin wprowadzony przez A.O. Lovejoya w pracy Wielki łańcuch bytu. Studium z dziejów idei (1936, wyd. pol. 1999) na oznaczenie odrębnej dyscypliny badającej hist. związki idei w procesach kulturowych.
Wielka Idea, gr. Meghali Idhea,
koncepcja i cel polityki zagr. Grecji 1844–1922;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!