jak najbardziej

Wielki słownik ortograficzny

Porady językowe

jak
5.12.2015
Od dłuższego czasu zastanawia mnie pewna rzecz. Coraz częściej spotykam się z tym, że zamiast gdy używa się jak, np.
Jak szłam ulicą, zaczął padać deszcz
zamiast
Gdy szłam ulicą, zaczął padać deszcz itd.
Bardzo mnie to mierzi, jednak nie poprawiam nikogo, ponieważ nie wiem, czy jest to poprawne czy nie.
Bardzo prosiłabym o odpowiedź, ponieważ chciałabym wiedzieć, czy faktycznie jest to błąd, czy może jestem po prostu przewrażliwiona.
Pozdrawiam!
Spójnik jak wprowadza nie tylko zdanie podrzędne okolicznikowe warunku (Jak nie możesz do nas przyjechać, to chociaż zadzwoń), lecz także czasu (Jak będziesz w Warszawie, to wpadnij do mnie).
Są to użycia potoczne, ale poprawne (w wypowiedziach mniej starannych). A zatem nie radziłabym poprawiać znajomych, którzy mówią: Jak szłam ulicą, zaczął padać deszcz.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
jak psu buda
19.02.2008
Chciałbym poruszyć kwestię popularnego ostatnio zwrotu: coś się komuś należy jak psu zupa. W Internecie można nawet znaleźć poważny opis tegoż zwrotu. Niemniej jednak wydaje mi się, że ani zupa, ani tym bardziej kiełbasa psu się aż tak nie należy i że zwrot ten poprawnie powinien brzmieć: należy się jak psu buda. Proszę o rozwianie moich wątpliwości.
Pozdrawiam.
Psu należą się różne rzeczy, przede wszystkim – więcej szacunku ze strony ludzi. W cytowanych porównaniach ujawnia się niestety nasz lekceważący stosunek do psów. Jeśli coś się komuś należy jak psu zupa (albo buda), to znaczy, że zasłużył on sobie na to swoją wiernością. Ale psiej wierności człowiek nie ceni, psa z budy nie weźmie do domu, a miski zupy nie zamieni mu na kiełbasę (dlatego porównanie coś się należy jak psu kiełbasa jest nietrafne, mówimy przecież nie dla psa kiełbasa). Psich porównań jest zresztą więcej – np. czuć się jak zbity pies, głodny jak pies, potraktować kogoś jak psa, użyć jak pies w studni, zmarznąć jak pies, zabić kogoś jak psa – i nie najlepiej świadczą one o psiej doli.
Porównania charakteryzują się dużą wariancją, podatne są na modyfikacje, ale muszą oddawać pewien stereotyp (lub jeden ze stereotypów) związany z daną rzeczą. Patrząc na zachowanie mopsa, łatwo się zgodzić, że ktoś może nudzić się jak mops, ale czy można nudzić się jak husky? Takie porównanie byłoby oryginalne, ale mało zrozumiałe.
Mirosław Bańko, PWN
jak bonie dydy
10.04.2013
Jaka jest etymologia powiedzenia jak bonie dydy?
Jest to prawdopodobnie eufemistyczny zwrot używany zamiasy jak Boga kocham, mający zapewnić słuchacza, że nadawca mówi prawdę. Bronisław Wieczorkiewicz w książce Gwara warszawska dawniej i dziś wymienia dwadzieścia potocznych zwrotów o tej samej funkcji, m.in. jak babcię drypcię, jak bum-cyk trala, jak pragnę podskoczyć, jak pragnę zdrowia, niech ja skonam, a także bardziej wymyślne, np. jak pragnę porodzić konia z kokardą.
O ile bonie może być zniekształconą formą biernika Bozię (por. jak Bozię kocham), to dydy stanowi zagadkę. Być może jest zapożyczeniem z języka obcego, przekształconym tak, że źródło jest trudne do rozpoznania.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... pytania. Został
    pochwalony za rzetelne wykonanie misji. Jasiewicz nie ukrywał,
    jak bardzo jest zadowolony ze sprawnie funkcjonującego
    kanału przerzutowego Budapeszt-Kraków.
    - Myślę...
  • ... do chorego. Gerta nalewała kawę i udawała, że nie widzi, jak bardzo profesorowi smakują jajka na miękko, jak bawi go strącanie do...
  • ... dotknął końcami palców grubego metalu. Pancerz był jak skała, właśnie jak bardzo stara, wypróchniała powierzchnia skały, najeżona twardymi gruzełkami nierówności. Widział między...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego