jeść

Wielki słownik ortograficzny

jeść jem, jesz, jedzą; jedz, jedz•cie; jadł, jedli; jedzony , ,
jadło -dle
JE (= Jego Ekscelencja) ndm

Słownik języka polskiego

jeść I
1. «spożywać pokarmy, przeżuwając i połykając»
2. pot. «o owadach: kąsać»
jeść II «coś do jedzenia»
jadło daw. «pokarm»
jedzenie «to, co się je»
• jedzeniowy • jedzonko

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

Jedliśmy i pili
25.10.2013
W języku literackim w wypadku użycia w jednym zdaniu kilku czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej czasu przeszłego drugi i następne otrzymują końcówkę charakterystyczną dla trzeciej osoby, np. jedliśmy i pili. Bardziej dla mnie naturalne jest jednak użycie takich samych końcówek w wypadku wszystkich czasowników: jedliśmy i piliśmy. Jakie jest pochodzenie i nazwa tej formy? Czy sformułowanie: jedliśmy i piliśmy zawiera w każdym wypadku błąd gramatyczny (też w języku potocznym)?
Łukasz
Konstrukcja jedliśmy i piliśmy jest poprawna we wszystkich odmianach polszczyzny. Jest to także konstrukcja neutralna, w przeciwieństwie do nacechowanej jedliśmy i pili, którą słusznie określa Pan jako literacką. Geneza tej nacechowanej formy ma związek z budową polskiego czasu przeszłego, który dawniej miał wykładniki wielowyrazowe. Mówiło się więc jedli jeśmy i pili jeśmy, co łatwo ulegało skróceniu do jedli jeśmy i pili, a po zrośnięciu się członów tych dawnych form i pewnych uproszczeniach dało dzisiejszą postać. Świadectwem dawnej złożonej budowy form czasu przeszłego jest widoczna jeszcze ruchomość jego końcówek, por. hipotetyczny dialog:
– Myśmy już jedli.
– Szkoda, żeście już jedli, bobyśmy razem zjedli.
– Aleśmy jeszcze nie pili.
W sumie więc: „Myśmy już jedli, ale jeszcze nie pili” – co właściwie tylko pozycją końcówki -śmy różni się od Pana przykładu.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
je, nie go
16.03.2014
Dzień dobry!
Często spotykam się z tym, że rzeczowniki rodzaju nijakiego zastępuje się w bierniku liczby pojedynczej zaimkiem go. Proszę o odpowiedź na pytanie, która z podanych poniżej form jest prawidłowa:
– Otworzyłem wino = Otworzyłem go
czy
– Otworzyłem wino = Otworzyłem je?
Dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam serdecznie
Poprawne jest drugie zdanie. Zaimek ono w bierniku ma formę je, nie go, w każdym razie zgodnie z gramatyką i słownikiem. Tendencja do zastępowania je przez go jest dosyć wyraźna, ale głównie w języku mówionym, gdzie formę tę – jak sądzę – można by tolerować w tzw. normie użytkowej, podobnie do biernikowego . W piśmie, zwłaszcza w języku starannym, obowiązują je i , np. „Otwórz wino i wylej je”, „Wyrzuć tę butelkę”.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
je - go
16.05.2001
Czy możecie wszystkim powiedzieć, że jak dziecku chce się pić, to trzeba JE a nie GO napoić? W takim mówieniu króluje Warszawa, a szczególnie radiowcy i telewizjacy z Warszawy. Niedawno słyszałem o pieniądzach, "których trzeba wydać". Zgroza!

Andrzej Kurowski, Poznańczyk (czy Poznaniak?).
Oczywiście, Panie Andrzeju, że zgroza. Rodzaj nijaki jest słaby i powinniśmy go bronić. Nie mamy już rozróżnienia "dobrem słowem" i "dobrym czynem", ale ten zaimkowy biernik równy mianownikowi jest wciąż formą poprawną. Jeśli to dziecko, to poimy je, nie go. Pocieszmy sie, że przy innych nijakich ten błąd pojawia sie rzadziej i nie słyszymy np. o morzu "widziałem go". W dziecku widzimy jednak człowieka i stad ta tendencja. Co do pieniędzy, "których trzeba wydać", miejmy nadzieję, że to przejezyczenie wzięło się stąd, ze chętniej mówimy o pieniądzach, których nie musimy wydawać.
Pozdrawiam
Jerzy Bralczyk

Ciekawostki

Mówimy „Gdzie kucharek sześć,tam nie ma co jeść”, mając na myśli to, że zbyt wiele osób wykonujących tę samą pracę przeszkadza sobie wzajemnie i nie wykonuje jej dobrze.
Mówimy „Apetyt rośnie w miarę jedzenia”, mając na myśli to, że w miarę, jak czyjaś sytuacja się poprawia, oczekiwania i wymagania tej osoby stają się coraz większe.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... orkiestrą - mówi Kanicki. - Przedtem miałem dobre pieniądze z Senatu. Dostawałem je jeszcze przez 3 miesiące po wygaśnięciu mandatu. Teraz zostały mi...
  • ... polskie słowo. Ileż wzruszeń, radosnych emocji. "Upiększać dusze polskie", uskrzydlić je można także i przez mozolny trud współpracy z niedawno powstałym...
  • ... która chodzi tu do szkoły, i zaległe pieniądze. Mam nadzieję je odzyskać.
    Wierzysz w to?
    - Wierzę. Postawiłem ultimatum, że do końca...

Encyklopedia

Je, Ye,
m. w południowo-wschodniej Mjanmie (Birmie), w pobliżu ujścia rz. Je do M. Andamańskiego;
je prends mon bien où je le trouve
[żö prã mą bję u żö lö truw; fr.],
biorę swoją własność, gdziekolwiek ją znajdę (odpowiedź Moliera na zarzut plagiatu).
chiń. działacz komunist., → Ye Jianying.
je m’en vais chercher un grand „peut-ětre”
[żö mã wẹ szerszẹ ę grã pötẹtr; fr.],
udaję się na poszukiwanie wielkiego „być może” (ostatnie słowa F. Rabelais’go wyrażające sceptyczny stosunek do życia pozagrobowego).
je veux que le dimanche chaque ait sa poule au pot
[żö wö kö lö dimạ̃sz szak e sa pul o pọ; fr.],
pragnę, aby w niedzielę każdy chłop miał kurę w garnku (słowa króla fr. Henryka IV).
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!