jubilat

Wielki słownik ortograficzny

jubilat -acie; -aci, -atów

Słownik języka polskiego

jubilat
1. «osoba, która obchodzi swój jubileusz»
2. daw. «emeryt, zwłaszcza emerytowany duchowny»

• jubilatka

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

jubilat i solenizant
5.10.2013
Urodziny obchodzi solenizant – wg http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=3371 i chyba wszystkich słowników. Czemu zatem wśród moich znajomych, w tym ludzi obytych z językiem, pokutuje przekonanie, że urodziny obchodzi jubilat? Czy są jakieś dane mówiące o faktycznym stopniu użycia tych dwu nazw urodzinowicza? Przez wiele lat podobna sytuacja była z pasjonatem i spolegliwym. Te w http://sjp.pwn.pl/ mają dziś po dwa znaczenia. Czy jubilat też doczeka się znaczenia 'osoba obchodząca urodziny'?
O jubileuszu i jubilacie pisałem w artykule złożonym do księgi jubileuszowej (!) prof. Andrzeja Markowskiego (Polskie dźwięki, polskie słowa, polska gramatyka, red. B. Pędzich, D. Zdunkiewicz-Jedynak, 2011). Analiza potwierdziła m.in., że jubileuszami nazywa się czasem błahe, nieokrągłe rocznice czegoś, np. założenia sklepu, a jubilatami bywają zwane nawet paroletnie dzieci, świętujące w przedszkolu swoje urodziny. Dewaluacja jubileuszy i mania jubileuszowania nie są zjawiskiem nowym – zauważono je i krytykowano już w XIX w., pisał o nich m.in. Norwid. Mamy więc do czynienia z procesem, który od dawna narasta, ale jego rozwój jest stosunkowo wolny, więc w najbliższym czasie nie należy się spodziewać, aby słowniki zrównały jubileusz z rocznicą, a każdego solenizanta pozwalały nazywać jubilatem (dziś sankcjonują to tylko w wypadku znaczniejszych urodzin).
Z drugiej strony, jeśli spojrzeć dalej za siebie, to widać, że oba słowa – jubileusz i jubilat – przebyły znaczną drogę, a jej początków większość z nas nie jest świadoma. Jubileusz był najpierw cyklicznym świętem u Izraelitów, później u chrześcijan, co więcej, wymienione wyrazy wywodzą się z różnych źródeł, a do ich pomieszania w polszczyźnie doszło dopiero w XIX w. (w niektórych innych językach wcześniej). W świetle tych dawnych zmian, już zapomnianych, dzisiejsze wybryki językowe, np. „jubileusz dwulecia” czegoś lub „przedszkolaki – jubilaci”, wydają się niezbyt groźne.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
jubilat czy solenizant?
17.04.2003
Solenizant a jubilat – kiedy można którego użyć?
Solenizant to ktoś, kto ma danego dnia imieniny lub urodziny. Jubilat to ktoś, kto obchodzi jubileusz. Pięciolatek zdmuchujący świeczki na swoim torcie urodzinowym na pewno nie jest jubilatem. Nie są też jubilatami ani solenizantami górnicy w dniu 4 grudnia (Barbórka) ani nauczyciele w Dniu Edukacji Narodowej.
Mirosław Bańko
Jubileusz i jubilat
30.09.2016
Zastanawiam się, kogo można nazywać jubilatem. Powodem wątpliwości jest mało wyrazista definicja jubileuszu. Czy okrągła rocznica to taka, który wypada po całkowitej liczbie dekad – 20, 30 itd.? Chyba można zagęścić tę skalę do pięcioletnich odstępów, bo rocznicę typu 35 też obchodzi się czasem szczególnie.
Ale co, kiedy chodzi nie o rocznicę wydarzenia, tylko po prostu o urodziny? Parolatek nie jest jubilatem, a osiemnastolatek? To w końcu ważne urodziny. A jak z późniejszymi urodzinami?
Na pewno jubileuszem nazwiemy okrągłą rocznicę (np. 30, 40), ale także taką, która wypada po pięcioleciu (np. 35-lecie). Jubileusz bowiem to ważne święto. A zatem jubilat to ten, kto takie święto obchodzi – 50. urodziny, 35-lecie pracy zawodowej itp.
Od jakiegoś czasu (dłuższego, bo już Czesław Niemen śpiewał: W domu święto, Krzyś jest dzisiaj ośmioletnim jubilatem…) słowa jubilat używa się na oznaczenie osoby, która obchodzi którekolwiek urodziny. Wynika to zapewne z chęci odróżnienia tego, kto obchodzi urodziny, od tego, kto obchodzi imieniny (solenizanta). Tradycyjnie bowiem oba te pojęcia „obsługuje” jeden rzeczownik – solenizant. Przyznam, że mam tu mieszane uczucia – z jednej strony rozumiem potrzebę nazewniczą (skoro są dwa pojęcia: ‘urodziny’ i ‘imieniny’, to chciałoby się, żeby każde z nich miało swój odpowiednik w nazwie osoby świętującej ten dzień), z drugiej strony nazywanie jubilatem 3-latka obchodzącego urodziny jest dla mnie po prostu pretensjonalne.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... zakres działalności biura wchodzi sprawowanie nadzoru inwestorskiego.
    Podsumowując najogólniej osiągnięcia
    jubilata trzeba powiedzieć, że jego zadaniem jest opracowanie projektów specjalnych budownictwa...
  • ... nowotarski burmistrz Marek Fryźlewicz oraz wójt Jan Smarduch. Wręczyli oni jubilatom pamiątkowy medal oraz dyplom.
    Mimo podeszłego wieku, jubilatów nie opuszcza...
  • ... w ćwierćwiecze otrzymania sakry biskupiej. Życzenia od Ojca Świętego przekazał jubilatowi przybyły z Watykanu arcybiskup Stanisław Dziwisz. W wawelskiej katedrze modliło...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!