kolokwialny

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

kolokwializm
1. «wyraz lub wyrażenie niedbałe, używane w języku potocznym»
2. «niedbały styl wypowiedzi charakterystyczny dla języka potocznego»

• kolokwialny • kolokwialnie • kolokwialność
kolokwium
1. «sprawdzian wiedzy studentów»
2. «sympozjum naukowe, sesja poświęcone określonemu tematowi»

• kolokwialny

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

każdy jeden
13.12.2008
Szanowni Państwo,
chciałbym spytać, czy dość powszechny zwrot każdy jeden jest poprawny. Wydaje mi się, że nie – w takich np. zdaniach: „Zapewniam, że u nas każdy jeden będzie głosował za przyjęciem Euro” czy „Jak się postaram, to każdy jeden dąb zetnę”. Nie znalazłem na ten temat żadnych informacji w słownikach pod hasłami każdy i jeden.
Pozdrawiam.
W znaczeniu 'każdy', bez następującego po nim rzeczownika, zwrot ten jest raczej kolokwialny – przypuszczam, że dla wielu osób zbyt kolokwialny, aby go zaaprobować. W powieściach może występować jako element stylizacji językowej, np. „Nie bądź taki mądrala. Tu się każdy jeden złości o byle co i tyle” (Henryk Worcell, Zaklęte rewiry). Osoby mu nieprzychylne mogą tę stylizację posunąć do granic parodii, mówiąc każden jeden, a nawet kużden jeden.
Słów każdy jeden można też używać neutralnie w znaczeniu 'każdy pojedynczy', np. „Na każdy jeden kilogram spalonej tkanki tłuszczowej uwalnia się aż 3,5 kg wody w postaci pary wodnej, potu lub moczu” (Bożena Zambrzycka, I ty możesz schudnąć). Analogicznie można by powiedzieć: „Na każde dwa kilogramy spalonej tkanki tłuszczowej...” i nikt by w tym błędu nie dostrzegł.
Mirosław Bańko, PWN
kolor majtkowy i sraczkowaty
29.01.2007
Dzień dobry,
Wikipedia w haśle Lista kolorów w języku polskim wymienia kolor majtkowy i kolor sraczkowaty. Nie wzbudza to we mnie zachwytu, ponieważ wydaje mi się, że to raczej nazwy kolokwialne niż oficjalne i nie powinny figurować w encyklopedii. Co na to Poradnia?
Po pierwsze, słowa potoczne też należą do języka, po drugie, nazwy kolorów to temat bardziej słownikowy niż encyklopedyczny, po trzecie, Wikipedia to dość szczególna encyklopedia. Osobiście nic nie mam przeciwko wymienionym kolorom ani ich kolokwialnym nazwom, ani nawet ich obecności w Wikipedii. Ale wikipedyści mogą myśleć inaczej i mogą doprowadzić do zmiany odpowiedniego hasła – i to chyba w Wikipedii jest najważniejsze.
Mirosław Bańko, PWN
do jasnej cholery
5.06.2002
Co oznacza i jaka jest etymologia przymiotnika jasna w wyrażeniu do jasnej cholery?
Dziękuję.
Zaskakujące pytanie. Spróbuję na nie jasno odpowiedzieć:

Występujące w mowie potocznej (do niedawna uznawane jeszcze za wulgarne, a dziś już tylko za kolokwialne) zawołanie do cholery różni się od zawołania do jasnej cholery tylko siłą ekspresji; por. podobne:
do pioruna – do jasnego pioruna;
jak grom z nieba – jak grom z jasnego nieba;
niech to szlag trafi – niech to jasny szlag trafi;
niech to piorun trzaśnie – niech to jasny piorun trzaśnie.
We wszystkich wymienionych wyżej kolokwializmach przymiotnik jasny służy wzmocnieniu emocjonalnych konstatacji. Jego etymologia jest następująca: jasny kontynuuje prasłowiańskie *ěs(k)-n- oraz praindoeuropejskie *ai-sk-o || oi-sk-o. Z tegoż praindoeuropejskiego rdzenia wywodzą się m.in. wyrazy jaskra, jaskier, jaskrawy, jaskinia. A Bańkowski informuje, że prasłowiański przymiotnik był najpierw epitetem ognia. Natomiast A. Brückner dopuszczał możliwość związku prasłowiańskiego pnia z wyrazami dźwiękonaśladowczymi: jasny pierwotnie o 'głosie jasnym'; rozwój znaczenia byłby taki sam jak w łac. clarus 'jasny' – rdzeń ten sam co clamo 'krzyczę'.

Z jasnymi pozdrowieniami
Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... za którym stał autorytet szkoły i opinii literackiej#chropowata, często kolokwialna proza diariusza czy pamiętnika sensu stricto nie miała zbyt wielu...
  • ... wojennym.
    Dlaczego? Nasuwają się tu słowa bardzo rzadko używane w
    kolokwialnej polszczyźnie - zdrój mowy polskiej itd.
    Dla mnie to jest pomnik...
  • ... danej linii. Ze względu na to, że zapiski te zachowują kolokwialny
    styl, przypominają 'spisane nauki' (chiń. yulu; jap. goroku) chińskich
    mistrzów...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego