konował

Wielki słownik ortograficzny

konował -ała, -ale; te -ały, -ałów

Słownik języka polskiego

konował lekcew. «o złym lekarzu lub weterynarzu»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

konował
9.11.2008
Witam,
czy mogę prosić o przybliżenie etymologii określenia konował?
Pozdrawiam,
Natalia
Bez większych nadziei sięgnąłem do Etymologicznego słownika języka polskiego Andrzeja Bańkowskiego, obawiałem się bowiem, że tak wyraźnego kolokwializmu ten skądinąd obszerny słownik nie uwzględnia. Ku mojemu zdziwieniu okazało się, że konował tu jest: opisany jako wczesnosiedemnastowieczny rutenizm (tzn. zapożyczenie z ukraińskiego lub białoruskiego), pochodny od rosyjskiego słowa o znaczeniu 'kastrator koni'. W słowniku Bańkowskiego konował ma definicję 'weterynarz' i kwalifikator pogard., dobrze wiadomo jednak, że nazwa ta bywa odnoszona też do lekarzy, co nadaje jej jeszcze bardziej deprecjonujący charakter.
Mirosław Bańko, PWN
konował
10.06.2002
Czy neologizm koniował jest słowem na pograniczu inwektywy i wulgaryzmu, czy też nie? Potrzebuję ekspertyzy językoznawczej w tym zakresie, dlatego proszę o podanie danych eksperta, który by się tego podjął.
Z poważaniem

Prezes Rady Podkarpackiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej
Krzysztof Strawa
Słowo konował (nie koniował) jest znane u nas od kilku stuleci, dziś jednak rzadko je spotykamy. Jest zapożyczeniem z białoruskiego. Oznacza weterynarza, dawniej bez specjalnego nacechowania, później z odcieniem lekceważenia, nawet pogardy. W pogardliwym znaczeniu odnoszone następnie także do innych lekarzy - dziś, jeśli używane, to dla wyrażenia niechęci, pogardy i lekceważenia wobec lekarza (częściej: lekarza ludzi, nie weterynarza). W jednym z filmów z braćmi Marx w polskiej liście dialogowej użyto jednak niedawno wielokrotnie tego wyrazu w znaczeniu 'weterynarz' bez specjalnych odcieni negatywnych.
Zawsze liczy się intencja, z jaką słowo zostało użyte - tu jest wysoce prawdopodobna intencja nieżyczliwa, wtedy możemy mówić o inwektywie. Wulgaryzmem zaś słowo to z pewnością nie jest.
Pozdrawiam -
Jerzy Bralczyk, Uniwersytet Warszawski
konował i świniopas
27.02.2009
Proszę o skomentowanie pisowni wyrazów konowiąz, konowód, motowąz (wszystkie wzięte ze Słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego). Intryguje w nich brak i (jedynie konowód ma oboczny wariant koniowód). Czy konował również pochodzi od konia?
Konował – pogardliwa nazwa najpierw tylko weterynarza, a następnie także lekarza – jest w języku polskim rutenizmem (XVII–wiecznym zapożyczeniem ruskim, z konováł). Etymologicznie wyraz ten składa się z cząsteczki kon- (← koń), elementu łączącego -o- oraz -wał (od walić) i znaczy ‘ten, kto obala (na ziemię) konie (do kastracji)’.
Oboczność konowód – koniowód jest uwarunkowana chronologicznie. W dawnej polszczyźnie przed spójką -o- spółgłoski ulegały stwardnieniu, por. świn-o-pas (od świnia), bart-o-dziej (od barć), krw-o-tok (od krew, krwi). W wyrazach nowszych miękkość spółgłoski jest zachowywana, stąd np. świnopasświniopas, także świniobicie, konopłochkoniopłoch i koniokrad, koniogodzina. Dawne krwotok pozostaje bez zmian, ale nowsze: krwiobieg, krwiodawca, krwiopijca, krwiomocz już tylko z miękką spółgłoską przed -o-.
Natomiast oboczność wiąz : -wąz (koniowiąz, motowąz) jest uwarunkowana dziedzictwem prasłowiańskim, pierwszy morfem, z miękką spółgłoską w’, kontynuuje prasłowiański rdzeń z przednią samogłoską nosową (która miała zdolności palatalizujące), drugi – z tylną, niepalatalizującą samogłoską rdzenną, tzn. *vęź- : *vąz-.
Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... czyli.umysł

    Żadne matactwa. Tendencyjnie dobierasz przykłady. Każdy partacz i
    konował jest oszustem. Ale istnieją prawdziwe pozory i fałszywe pozory. Zły...
  • ... relacji.
    - Tak, jak pan radca kazał. Wypuściliśmy dwóch gliniarzy i
    konowała od czubków po dwóch godzinach, kiedy już było po wszystkim...
  • ... Dawno zabronili.
    - Uniosła brwi do pół czoła.
    - Kto zabronił? Warszawskie
    konowały? Doktor Gerhardt nic mnie o kawie nie mówił.
    Wniesiono kawę...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego