na pewno

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

na pewno «bez wątpienia»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

na pewno
27.05.2008
Dzień dobry!
Mam pytanie dotyczące słowa na pewno. Dlaczego zapisujemy je osobno? Jakie jest jego źródło i jak wygląda rekonstrukcja prasłowiańska? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam.
Wyrażenie na pewno składa się z przyimka na i dawnej formy B. lp. rodzaju nijakiego przymiotnika pewno (stąd pisownia rozłączna, por. analogiczne na nowo, na okrągło, na prawo). Przymiotnik ten (utworzony od rzeczownika *pъva ‘pewność, ufność’ formantem *-ьnъ, *-ьna, *-ьno) miał postać r.m. *pъvьnъ ( stąd pol. pewien), r.ż. *pъvьna (stąd pol. pewna), w r.n. *pъvьno (stąd pol. pewno) i znaczenie ‘godny zaufania, niezawodny, niewzruszony’. Odmieniał się według deklinacji rzeczownikowej, tzn. r.m. pewien, -a… jak bochen, -a… ; r.ż. pewna, -y… jak panna, -y…; r.n. pewno, -a… jak: miasto, -a
Z tego modelu odmiany zachowało się niewiele form, por. pewien (M. lp. r.m.), pewno (M. = B. lp. r.n.), pewnie (Ms lp. r.m. i n.). Pozostałe wyszły z użycia.
Upowszechniła się natomiast nowsza odmiana przymiotników, tzw. zaimkowa, złożona, tzn. *pъvьnъ+, skąd pewny; *pъvьnъ+ja, skąd pewna; *pъvьnъ+je, skąd pewne. Występuje do dziś.
Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski
chyba na pewno
18.12.2009
Czym jest chyba na pewno? Czy to błąd językowy, czy raczej eufemizm, frazeologizm, ewentualnie oksymoron?
W Korpusie Języka Polskiego PWN zwrot ten jest używany dość często, nie tylko w partiach dialogowych powieści i nie tylko w tekstach autentycznie mówionych, ale także np. w publicystyce i esejach historycznych. Na przykład w Polsce Jagiellonów Pawła Jasienicy czytamy: „Ten domysł to chyba na pewno złośliwość”. Można by to zdanie skrócić, modulując stopień pewności wyrażanego w nim sądu: „Ten domysł to chyba złośliwość” albo „Ten domysł to na pewno złośliwość”. Myślę, że tekst Jasienicy by na tym zyskał.
Ponieważ słowem chyba zwykle poprzedzamy składnik, do którego to słowo się odnosi, członem nadrzędnym w wyrażeniu chyba na pewno jest na pewno, a chyba modyfikuje jego treść. Zamiast powiedzieć, że coś na pewno się zdarzy, mówimy, że zdarzy się chyba na pewno. Stąd już tylko krok do zapwenień, że coś się zdarzy na pewno na pewno. Wydaje mi się, że od takich zapewień pewności wcale nie przybywa, a zwykłemu „Pada deszcz” można wierzyć bardziej (jeśli zasadne jest, że mówiący te słowa nie kłamie, nie myli się i nie żartuje) niż na pozór pewniejszemu „Na pewno pada deszcz”.
Mirosław Bańko, PWN
raczej na pewno
21.04.2011
Czy wyrażenie raczej na pewno jest poprawne?
Zwyczaj je sankcjonuje, z logiką też chyba wyrażenie to nie jest na bakier. Stopień naszego przekonania o czymś może być bowiem różny, np. chyba wydaje się informować o słabszym przekonaniu niż na pewno, zatem ktoś, kto waha się, czy powiedzieć chyba, czy coś więcej, może się zdecydować na raczej na pewno.
Warto zauważyć, że zwykłe „Wiem, że...” daje większą pewność (o ile wierzymy nadawcy) niż najmocniejsze zapewnienia typu „Na pewno...” lub „Z całą pewnością...”. O ile więc nie widzę nielogiczności w „Raczej na pewno...”, to podejrzliwie patrzę na „Wiem na pewno...”. To ostatnie świadczy o tym, że ktoś nie wie, czy wie. Sytuacja takiej osoby jest nie do pozazdroszczenia, znaczenie gorsza niż Sokratesa, który wiedział przynajmniej, że nic nie wie.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

NA PEWNO
Czy na pewno naprawdę piszemy rozłącznie? Pewno istnieje samodzielnie, i do tego całkiem pewnie, jako przysłówek, tak jak gorąco, wesoło czy poważnie – a przecież gdy bierzemy coś na poważnie czy na wesoło, to od razu, na gorąco, wiemy, że powinniśmy to pisać rozłącznie.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... fatalnym i nieodwracalnym błędem politycznym, a tak głupi to oni na pewno nie są".
    W moim rozumieniu otwarty zamach nie wchodził w...
  • ... dobrze wiedzą, na czym polega ich działanie. Niektórzy z nich na pewno widzieli, jak w mieszczącej się w piwnicy domu kotłowni palacz...
  • ... do 80 kg. Prowadzona pod opieką lekarzy kuracja nie była na pewno przyjemna. Przez dwa lata pan Tomasz musiał przestrzegać diety i...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!