narodowy

Wielki słownik ortograficzny

narodowy; -wi: park narodowy, ale: Kampinoski Park Narodowy; Narodowe Siły Zbrojne, Narodowy Bank Polski
Tatrzań•ski Park Narodowy Tatrzań•skiego Par•ku Narodowego, Tatrzań•skim Par•kiem Narodowym (skrót: TPN)
Tuszów Narodowy Tuszowa Narodowego, Tuszowie Narodowym; przym.: tuszowski
Padew Narodowa Padwi Narodowej, Padew Narodową; przym.: padewski
Tym•czasowy Rząd Jed•ności Narodowej Tym•czasowego Rządu Jed•ności Narodowej, Tym•czasowym Rządzie Jed•ności Narodowej (skrót: TRJN)

Słownik języka polskiego

naród
1. «ogół mieszkańców pewnego terytorium mówiących jednym językiem, związanych wspólną przeszłością oraz kulturą, mających wspólne interesy polityczne i gospodarcze»
2. daw. «duża grupa ludzi»

• narodowy • narodowo
dochód narodowy «wartość wszystkich dóbr ekonomicznych wytworzonych przez społeczeństwo, po odliczeniu kosztów poniesionych w toku produkcji»
majątek narodowy «zasób dóbr materialnych nagromadzonych w danym kraju»
narodowy socjalizm zob. nazizm
• narodowosocjalistyczny
park narodowy «duży obszar zachowany w stanie naturalnym, podlegający ścisłej ochronie ze względu na szczególne walory przyrodnicze i krajobrazowe»
barwy narodowe, państwowe «połączenie kolorów w ściśle określonym porządku, będące symbolem danego państwa, występujące na flagach i innych znakach państwowych»
biegi narodowe «masowe biegi terenowe»
energochłonność dochodu narodowego «stosunek zużycia energii do wartości dochodu narodowego»
gospodarka narodowa «całokształt zasobów oraz działalności prowadzonej w sferze produkcji, obiegu i konsumpcji w danym kraju»
kadra narodowa «zespół zawodników reprezentujący swój kraj w spotkaniach międzynarodowych»
• kadrowicz • kadrowiczka
klauzula narodowa «postanowienie w umowie międzynarodowej przewidujące, że obywatele danego państwa będą traktowani w innym państwie na równi z jego obywatelami»
rada narodowa «w Polsce Ludowej: terenowy organ władzy państwowej, działający we wszystkich jednostkach administracyjno-terytorialnych»
święto narodowe «święto upamiętniające wydarzenia ważne dla jakiegoś narodu»
żałoba narodowa «oficjalna żałoba, ogłaszana przez władze państwowe z powodu śmierci wybitnej osobistości lub wielkiej katastrofy»

Wielki słownik W. Doroszewskiego

Porady językowe

Dzień Edukacji Narodowej
21.11.2005
W związku z niedawnym nauczycielskim świętem spotykam w prasie takie jego nazwy: Święto Edukacji Narodowej oraz Święto KOMISJI Edukacji Narodowej. Właściwa wydaje mi się tylko pierwsza nazwa. Czy mam rację? Będę wdzięczna za odpowiedź.
Święto pracowników oświaty nosi oficjalną nazwę Dzień Edukacji Narodowej, a więc tylko taka forma powinna być zapisywana wielkimi literami (wyrażenie święto edukacji narodowej jest opisowe, w związku z tym właściwy jest zapis od małych liter).
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
spisy powszechne i banki danych
18.07.2003
Proszę o odpowiedź na pytanie, jakimi literami piszemy następujące rodzaje danych statystycznych:
1a. Narodowy Spis Powszechny 1988,
1b. ostatni narodowy spis powszechny,
2. Kartoteka podmiotów gospodarczych,
3. Bank Danych Lokalnych.
Serdecznie dziękuję za pomoc.
Wszystkie podane wyrażenia, jako składające się z wyrazów pospolitych, mogą być zapisywane małymi literami. Co więcej, zapisy narodowy spis powszechny, kartoteka podmiotów gospodarczych i bank danych lokalnych powinniśmy uznać za podstawowe, stosując wielkie litery tylko w odniesieniu do szczególnych przypadków.
Pisownia Narodowy Spis Powszechny może się pojawić, gdy mówimy o konkretnym spisie (toteż powinniśmy dodać datę), ponieważ wiadomo, że intencją organizatorów było nadanie temu wydarzeniu nazwy indywidualnej. Mimo to napiszemy ostatni narodowy spis powszechny, ponieważ nazwa własna nie musi być tu użyta.
Nie jest mi znany status wspomnianej kartoteki. Jeśli to tytuł publikacji, wówczas piszemy Kartoteka podmiotów gospodarczych; jeśli to nazwa własna zbierającego dane działu jakiejś instytucji, właściwa byłaby pisownia Kartoteka Podmiotów Gospodarczych.
Bank Danych Lokalnych jest zapewne instytucją lub jej działem, toteż w wypadkach, gdy naszą intencją jest użycie nazwy własnej (zwłaszcza w piśmie urzędowym), piszemy wielkimi literami. Gdy nam na tym nie zależy, możemy użyć małych liter, np. Mój brat pracuje w banku danych lokalnych.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
W służbie narodu
25.12.2011
Szanowni Państwo,
czy tytuł W służbie narodu jest zbudowany poprawnie? Wydaje mi się, że służy się komuś lub czemuś, a więc powinien on brzmieć raczej W służbie narodowi.
Z wyrazami szacunku,
Zbigniew
Służy się narodowi, ale pozostaje w służbie narodu, por. hasło służba w Innym słowniku języka polskiego PWN, zn. 8. „Miłość do ojczyzny wyraża się w służbie narodowi (...)” – czytamy w miesięczniku Wychowawca (za Narodowym Korpusem Języka Polskiego) i taka składnia też jest poprawna. Mamy więc dwie możliwości, a to znaczy, że tytułu, o który Pan pyta, nie trzeba zmieniać.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... szanować kraj, gdzie przyszło im żyć. Źle jest, gdy sprawy narodowe, związane raczej z postawą duchową łączone są życiem codziennym i...
  • ... zarazem jej nieodłącznym i ważnym składnikiem.
    Rozwijała się świadomość wspólnoty
    narodowej, coraz silniej zespalająca Polaków.
    Rozkwitała gospodarka - rolnictwo i handel, powodując...
  • ... włodarze zwykli byli opuszczać lekcje historii.
    Ich stosunek do mniejszości
    narodowych dowodzi, iż nie wyciągnięto żadnych konstruktywnych wniosków z walki, jaką...

Encyklopedia

centralny bank Słowacji, założony 1 I 1993, z siedzibą w Bratysławie;
Narodowy Front Wyzwolenia Angoli, portug. Frente Nacional de Libertação de Angola (FNLA),
partia polit. w Angoli;
ruch polit., zainicjowany 1960 przez opozycyjne wobec reżimu Ngo Dinh Diema partie polit. i organizacje społeczne;
Narodowy Balet Holenderski, niderl. Het Nationale Ballet,
powstał 1961 w Amsterdamie z połączenia zespołów S. Gaskell i M. Weerme;