niedawno

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

niedawny
1. «taki, który zdarzył się w niedalekiej przeszłości»
2. «istniejący od krótkiego czasu»
3. «istniejący jeszcze nie tak dawno, prawie do chwili obecnej»

• niedawno

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

niedawno temu
12.02.2012
Wielu przedstawicieli starszego pokolenia konsekwentnie posługuje się wyrażeniem niedawno temu zamiast dominującego współcześnie niedawno (por. np. zdanie W. Szymborskiej z odczytu noblowskiego: „A jeszcze tak niedawno temu, w pierwszych dziesięcioleciach naszego wieku, poeci lubili szokować wymyślnym strojem i ekscentrycznym zachowaniem”). Czy Państwa zdaniem wspomniany zwyczaj językowy wart jest podtrzymania?
Ten zwyczaj jest ciągle żywy: przejrzałem wystąpienia ciągu niedawno temu w NKJP i znalazłem wiele wystąpień we współczesnej prasie. Owszem, samo niedawno jest pięćset razy (!) częstsze, ale w języku wyraz czy wyrażenie uważa się za żywe dopóty, dopóki pozostają w użyciu (niecytacyjnie), nawet jeśli ich frekwencja jest znikoma.
W przytoczonej przez Pana wypowiedzi noblistki coś innego zwróciło moją uwagę: względność owego niedawno.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
super
28.09.2012
Niedawno w Poradni pojawiła się opinia, że obowiązuje łączna pisownia przedrostka super niezależnie od znaczenia (superczłowiek 'superman' i 'świetny gość', supersamochód 'wyścigówka' i 'fajna bryka', superlaska 'szprycha' i 'git dziewucha'). Sam jestem zwolennikiem różnicowania pisowni, tak jak w przypadku płyty długogrającej. I w USJP takie zróżnicowanie nastąpiło, właśnie w haśle super (choć akurat słowo okazja chyba go nie wymaga...). Czy mogę prosić o skomentowanie tej rozbieżności?
„Niedawno” znaczy chyba 24 kwietnia 2011 roku, gdyż wtedy opowiadałem się za łączną pisownią słowa superczłowiek niezależnie od znaczenia, jakie chcemy przekazać. Półtora roku w naszej poradni to dużo, niemniej jednak podtrzymuję tamtą opinię. Przykład „To była naprawdę super okazja” w USJP jest odosobniony: w haśle nie widać próby uzależnienia pisowni od znaczenia, raczej już od funkcji składniowej, gdyż przykład ilustruje przymiotnikowe użycie słowa super. Jestem zdania, że taki przymiotnik istnieje, ale powinien być używany predykatywnie, np. „Okazja była naprawdę super”, natomiast w pozycji przed rzeczownkiem super powinno funkcjonować jako quasi-przedrostek (ewentualnie pierwszy człon wyrazu złożonego), jak w setkach podobnych przykładów, por. superkomputer, hipermarket, mikroświat, minireportaż (przykłady z WSO PWN). Wprawdzie WSO podaje też zapis top modelka (pewnie pod wpływem uzusu, czym wprowadza pewien zamęt), ale wyjątek nie uchyla reguły.
To wszystko nie znaczy, że jest przeciwny doraźnym zmianom w pisowni, motywowanym komunikacyjnie lub choćby ludycznie. Żyjemy w czasach, gdy modna stała się (w gruncie rzeczy dość infantylna) zabawa słowem, np. w nagłówkach gazet łatwo znaleźć zapisy typu „Polska (nie)rządem stoi”. Ten przykład – przyznaję, że przeze mnie na poczekaniu wymyślony – jest zresztą dość prosty, pomysłowość dziennikarzy bywa większa. Jeśli ktoś decyduje się na odejście od zasad ortografii, powinien pamiętać, aby jego zamiar został rozpoznany jako taki (a nie jako świadectwo nieznajomości reguł).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
sztuczne słowa
7.05.2014
Witam,
boli mnie, że rzeczywiście nie ma słowa, które nazywałoby sztuczne słowa. Długo coś pozostaje neologizmem, a potem już nie różni się od innych słów. Z ciekawości sprawdziłem, jak mogłoby takie słowo wyglądać. Jest wiele możliwości, m.in. artonim ('sztuczne imię') i celonim ('celowe imię'). Wydają się one mieć najwięcej sensu, mimo iż artonim jest łudząco podobny do antonimu. Jak Poradnia nazwałaby grupę tych słów i jak często takie neologizmy wchodzą w życie?
Nie jest dla mnie jasne, jak Pan rozumie „sztuczne słowa”. Kiedyś, gdy sztuczny znaczyło 'kunsztowny, zgodny z regułami sztuki', sztuczne słowa byłyby słowami wymagającymi kunsztu. Domyślam się jednak, że chodzi Panu o współczesne rozumienia słowa sztuczny, zgodnie z którym słowa „sztuczne” to te, które powstają „nienaturalnie”, „niespontanicznie”. Czy chodzi zatem o autorskie neologizmy, o które niedawno ktoś pytał w poradni i dla których rzeczywiście nie znalazłem dobrej nazwy?
Artonimy ani tym bardziej celonimy nie podobają mi się (one dopiero są sztuczne!), może jednak wystarczy mówić o autorskich indywidualizmach? Oczywiście gdy słowo takie się upowszechni, przestaje być indywidualizmem i przez ogół mówiących zwykle nie jest już kojarzone z jego autorem. Niektórzy jednak – nie tylko historycy języka – wiedzą, że nosorożca wymyślił w XVII w. Grzegorz Knapski (leksykograf), wszechnicę na przełomie XVIII i XIX w. – Jacek Idzi Przybylski (historyk i prawnik, namiętny purysta), równik, średnicę i wiele innych polskich terminów matematycznych i geograficznych – współczesny mu Jan Śniadecki (astronom, matematyk, geograf), a nastolatka całkiem niedawno – Władysław Kopaliński. Wszystkie te wyrazy powstały przez mniej lub bardziej dokładne przetłumaczenie nazw obcych.
Można założyć, że ogromna większość wyrazów ma swojego autora, bo rzadkie są sytuacje, gdy słowo zostało powołane do życia uchwałą jakiegoś gremium lub narodziło się niezależnie w wielu miejscach (np. w wyniku naśladowania dźwięków natury, jak onomatopeje). Przeważnie jednak mamy do czynienia z autorstwem niepewnym lub nieznanym (nie wiemy na przykład, kto wymyślił zapiątek, żartobliwy ekwiwalent weekendu).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Millera to przede wszystkim aktywny udział w naszych negocjacjach akcesyjnych. Niedawno podał się do dymisji po tym, jak tygodnik "Nie" ujawnił...
  • ... aż korci, żeby po prostu spytać u źródła; nawet miałem niedawno okazję, bo spotkaliśmy się przypadkowo w mieście - jest to już...
  • ... założył i prowadził Pitagoras - Jędruś Waksmundzki z Ostrowska, czyli zmarły niedawno wybitny uczony, wynalazca polskich światłowodów, profesor Andrzej Waksmundzki. W postać...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!