obłuda

Wielki słownik ortograficzny

ob•łuda -udzie, -udę

Słownik języka polskiego

obłudnik «człowiek falszywy, dwulicowy»
• obłudny • obłudnie • obłudnica • obłuda

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

obłuda i cynizm
1.09.2014
W poradzie obłuda i cynizm zauważył Pan, że „nie można być jednocześnie obłudnikiem i cynikiem, przynajmniej nie w tej samej sprawie”. Przeszukanie stron WWW pod kątem wyrażeń cyniczny i obłudny oraz obłudny i cyniczny pokazuje jednak, że obłuda i cynizm idą w parze dosyć często, przynajmniej w tekstach. Nawet w ISJP (s.v. obłudny) znalazł się przykład: „Była cyniczna i obłudna”, a w Wielkim SJP wśród typowych połączeń obłudy jest obłuda i cynizm. O czym to może świadczyć?
Zainteresowało mnie to pytanie, więc wyszukałem poradę, o którą Pan pyta, i przytaczam ją tu w całości:
Obłudnik mówi co innego, niż myśli, cynik zaś otwarcie kwestionuje uznane wartości i autorytety. Rzeczywiście nie są to antonimy, ale bliskie są antonimom o tyle, że nie można być jednocześnie obłudnikiem i cynikiem, przynajmniej nie w tej samej sprawie.
Wydaje mi się, że nadal (po trzech latach) mógłbym się pod nią podpisać, a wymienione przez Pana przykłady mogą świadczyć jedynie o tym, że pewne postawy towarzyszą sobie, nawet jeśli – logicznie rzecz biorąc – wzajemnie się wykluczają. Ktoś może na przykład w jednej chwili być obłudnikiem, a w drugiej cynikiem (por. zdanie „Była cyniczna i obłudna” w ISJP), możemy też cynizm kojarzyć z obłudą jako postawy dość bliskie (por. obłuda i cynizm w WSJP).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
obłuda i cynizm
8.09.2011
Jakie relacje semantyczne występują między słowami obłuda i cynizm? Pytanie to zainteresowało mnie po lekturze artykułu prof. Henryka Markiewicza (http://www.przeglad-tygodnik.pl/pl/artykul/henryk-markiewicz-cynizm-rzeczpospolitej – por. ostatnie zdanie). Nigdy nie myślałem o tych słowach jako o antonimach, czy jest to jednak uzasadnione?
Obłudnik mówi co innego, niż myśli, cynik zaś otwarcie kwestionuje uznane wartości i autorytety. Rzeczywiście nie są to antonimy, ale bliskie są antonimom o tyle, że nie można być jednocześnie obłudnikiem i cynikiem, przynajmniej nie w tej samej sprawie.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
obłudność
6.04.2015
Droga poradnio,
ostatnio po raz pierwszy spotkałam się ze słowem obłudność, użytym w tym samym kontekście co obłuda (dokładnie w zestawieniu obłudność ludzka). Znalazłam tylko jedno słownikowe źródło, u Pana Doroszewskiego. Czy jest to słowo, które było po prostu częściej używane w starszej polszczyźnie, zastąpione obecnie obłudą? A może ma jednak inne znaczenie, inne zastosowanie? Będę wdzięczna za rozwianie moich wątpliwości.
W słowniku pod red. Doroszewskiego (lub Witolda Doroszewskiego, nie „Pana Doroszewskiego”) słowo to jest oznaczone jako rzadkie, nie jako przestarzałe. Można jednak je uznać za przestarzałe, skoro ma tam tylko jeden cytat z XIX w., a we współczesnych słownikach ani w NKJP jest nieobecne. Obłuda i obłudność mają równie starą historię w polszczyźnie, obie można znaleźć już w Słowniku staropolskim, później m.in. w Słowniku polszczyzny XVI wieku i w słowniku Lindego. Prawdopodobnie gdzieś na przełomie XIX i XX w. obłudność wyszła z użycia. Trzeba by dłuższych studiów, aby upewnić się, czy to przypuszczenie jest trafne.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... odszkodowania, choć zaprzecza to ideowości i działaniom opozycyjnym. Denerwuje mnie obłuda tej pani, gdy mówi, że nie przyjmie renty specjalnej od...
  • ... będziesz potrafił oszukać Boga.
    Dlatego, odwróć się od swego grzechu,
    obłudy i nieużytecznej religii. Popatrz na swoje grzechy tak jak Bóg...
  • ... bo tak mnie nauczyli w rodzinnym domu. Nienawidzę draństwa i obłudy. Od 16 lat jestem pierwszoligowym bramkarzem. W polskim futbolu widziałem...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!