owieczka

Wielki słownik ortograficzny

owiecz•ka -cz•ce, -cz•kę; -czek

Słownik języka polskiego

owieczka
1. «mała owca»
2. pot. «wierny Kościoła katolickiego»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

rosyjskie je i jo
13.06.2008
Pytanie jest dość nietypowe. Czy wiedzą Państwo może, dlaczego w sporej części rosyjskiego internetu nie stosuje się litery Ё (jo)? Zamiast niej używa się E (je). Często muszę przełożyć cyrylicę na nasz alfabet i brak litery Ё jest bardzo mylący, np. gdy film Броненосец Потёмкин, czyli Potiomkin, pisany jest jako ПотемкинPotiemkin, a imię Alena (Алена) okazuje się Aloną (Алёна). Ten zwyczaj zauważyłem głównie na wielu stronach filmowych, które są przedmiotem moich zainteresowań.
Rosyjska głoska [ё] (czyt. jo) jest wariantem pobocznym fonemu /о/, podobnie głoska [е] (czyt. je) jest pobocznym wariantem fonemu /э/. Ich dystrybucja jest ograniczona – występują po miękkich spółgłoskach bądź z reguły po samogłoskach szeregu przedniego. Dodatkowo [ё] jest zawsze ośrodkiem sylaby akcentowanej, co oznacza się dwiema kropkami nad literą wskazującą tę głoskę. W praktyce (zarówno w Internecie, jak i w różnego typu drukach) powszechnie pomija się specjalne wyróżnianie dźwięku [ё]. Nie jest to błąd, gdyż nie ma potrzeby oznaczania go tylko ze względu na to, że pada na niego przycisk; użytkownik języka rosyjskiego nie przeczyta słowa елка ‘świerk’ jako [jełka], ale zawsze [jołka]. Pisownia jest wynikiem pewnej konwencji – nawet słowniki bardzo często łączą hasła rozpoczynające się na е i ё (nie jest to zabieg niezwykły, w starych słownikach języka polskiego łączono hasła rozpoczynające się na o i zaczynający się od litery ó, np. po słowie ówdzie pojawiał się wyraz owieczka).
W tekście transliterowanym z rosyjskiego, gdzie zamiast ё użyto е, posługujemy się polską literą e, z kolei w transkrypcji – w zależności od kontekstu – piszemy w tym miejscu jo (na początku wyrazu, po samogłoskach i po ъ, ь) bądź o (po л, ж, ш, ч, щ) albo io (po wszystkich innych spółgłoskach). Tak więc tytuł Броненосец Потемкин będziemy transliterować jako Bronenosec Potemkin (nie: Potiemkin!), ale transkrybować jako Bronienosiec Potiomkin. Mieszanie transliteracji z transkrypcją jest niepoprawne. Transkrypcja jest trudniejsza od transliteracji, gdyż wymaga znajomości języka, a przynajmniej sposobu wymawiania jego dźwięków, także – jak w przypadku głoski [ё] – akcentowania wyrażeń.
Piotr Sobotka, Uniwersytet Mikołaja Kopernika
stylizacja
10.05.2007
Na é ścieśnione można trafić w poezji i dzięki Poradni wiadomo, jak to czytać. Problem jest w drugą stronę: wierszoklecie pasuje użyć do rymu dajmy na to umiéra albo miéści. Gdyby to było nabłędniéj czy podrzędnéj – odgapia z poradni PWN. Ale umiéra? miéści? owiéczka? dyskiétce? Czy można sobie tak zawsze „zastylizować’’, czy przeciwnie – są jakieś granice przyzwoitości? Jeśli są, to skąd brać o nich wiedzę?
Zakres występowania samogłosek pochylonych nawet w języku staropolskim i dialektach nie był nieograniczony, były one bowiem kontynuantami dawnych samogłosek długich. Z tego też względu nie mogły występować w pozycji, którą dawniej, przed zanikiem iloczasu, zajmowała samogłoska krótka. Jeżeli współcześnie decydujemy się na zabieg stylizacyjny (w celach archaizacyjnych, a najczęściej żartobliwych) poprzez wprowadzenie którejś z samogłosek ścieśnionych, winniśmy pamiętać, że ich dystrybucją rządziły pewne zasady. Na przykład w podanych w pytaniu wyrażeniach (poza oczywiście nabłędniéj i podrzędnéj) żadne nie spełnia formalnych wymogów ku temu, aby w oznaczonych miejscach w normalnych warunkach mogła pojawić się samogłoska ścieśniona.
Oczywiście, można wysunąć argument, że autor takich form nie musi sugerować się zasadami wynikającym z historii języka. Nie istnieją bowiem żadne regulacje poprawnościowe odnośnie do granicy zabiegów stylizacyjnych, mogą one być objęte m.in. licentia poetica. Rządzą nimi jednak koherencja intencjonalna, poczucie zdrowego rozsądku i smaku.
Piotr Sobotka, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... lata temu na świecie pojawił się pierwszy sklonowany ssak. Słynna owieczka Dolly "stworzona" została przez znanego brytyjskiego naukowca, prof. Iana Wilmuta...
  • ... wielkich wytwórni fonograficznych usłyszeliśmy: "Panowie! Odwaliło wam?! Chcecie śpiewać o owieczkach?". Płytę "Golec uOrkiestra" wydaliśmy więc za własne pieniądze, zarobione na...
  • ... Idzie już krowa z pastwiska,

    wracają z pracy koniska

    i
    owieczki-bekuleczki,

    i białe gąseczki.


    A wszystko to woła:

    "Wody! Wody...

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego