po

Wielki słownik ortograficzny

PO (= Platforma Obywatelska) ndm
PO (= przysposobienie obronne) ndm a. p.o.
Po (= polon)
po (przyimek)
Fer•nan•do Po (wyspa) ndm
na po świętach a. na poświęta
na po wakacjach a. na powakacje
po co ,
po cóż , ,
po dwoje (po dwie osoby)
po dwóch a. po dwu
po dwu a. po dwóch
po głowie (np. drapać się)

Słownik języka polskiego

Po «symbol pierwiastka chemicznego polon»
po
1. «przyimek wraz z użytym po nim rzeczownikiem komunikujący, że to, o czym mowa, dzieje się w wielu miejscach jakiejś przestrzeni, np. Echo roznosi się po lesie., lub że czynność, o której mowa, jest wykonywana w różnych miejscach, np. Szeptali o tym po kawiarniach.»
2. «przyimek wprowadzający określenie czasu, wraz z którym komunikujący, że to samo zdarzenie powtarza się przez pewien czas, np. Po nocach grał w karty, a w dzień się uczył.»
3. «przyimek wprowadzający określenie powierzchni przedmiotu, na której lub wzdłuż której wykonuje się czynność lub ruch, np. Zimą dzieci ślizgały się po zamarzniętym jeziorze.»
4. «przyimek wprowadzający określenie strony, z której lub na której coś się dzieje lub znajduje, np. Pisz tylko po jednej stronie kartki., lub części jakiejś całości, zwykle części ciała, podlegającej działaniu, np. Całował babcię po rękach.»
5. «przyimek poprzedzający określenie górnej granicy czegoś, np. Nakryła się kołdrą po czubek nosa.»
6. «przyimek wprowadzający określenie stanu rzeczy lub punktu czasowego wcześniejszego w stosunku do zdarzenia, o którym mowa w zdaniu, np. Po doktoracie podjęła pracę w liceum.»
7. «przyimek wprowadzający określenie czasu dzielącego dwa zdarzenia, np. Spotkali się dopiero po dwudziestu latach.»
8. «przyimek wraz z użytą po nim nazwą wyznaczający osobę lub rzecz zajmującą w pewnej hierarchii miejsce wyróżnione w stosunku do innych osób lub rzeczy, o których jest mowa, np. W parafii uchodził za pierwszego człowieka po proboszczu.»
9. «przyimek wprowadzający nazwę rzeczy, użytą również bezpośrednio przed przyimkiem, i wraz z tymi nazwami komunikujący, że z każdą kolejną rzeczą objętą tą nazwą dzieje się to samo co z poprzednią, np. Nagrywał zdanie po zdaniu.»
10. «przyimek wprowadzający nazwę osoby, do której coś wcześniej należało lub która była wcześniej nosicielem danej cechy, np. Talent malarski miał po matce.»
11. «przyimek wprowadzający nazwę osoby, której działania wymagają innych działań charakteryzowanych w zdaniu, np. Przez cały tydzień sprzątała po murarzach.»
12. «przyimek wprowadzający nazwę rzeczy, którą było wcześniej wypełnione dane naczynie lub opakowanie, np. Butelka po mleku.»
13. «przyimek wprowadzający nazwę osoby, której odejście wywołało czyjąś rozpacz, np. Przez miesiąc rozpaczała po dziadku.»
14. «przyimek wraz z użytym po nim rzeczownikiem nazywającym zdarzenie lub osobę komunikujący o przewidywanym następstwie tego zdarzenia lub działania tej osoby, np. Po wizycie prezydenta miasta oczekiwano reaktywowania starej umowy.»
15. «przyimek wraz z użytym po nim rzeczownikiem komunikujący, na jakiej podstawie rozpoznawany jest przedmiot, o którym mowa w zdaniu, np. Potrafiła rozróżniać drzewa po liściach.»
16. «przyimek wprowadzający nazwę rzeczy lub osoby, którą ktoś zamierza zabrać z miejsca, do którego się w tym celu udaje, np. Poszedł do przedszkola po wnuka.»
17. «przyimek wraz z przyłączanym rzeczownikiem wprowadzający określenie celu charakteryzowanej w zdaniu czynności, np. Zatelefonowała do niego po radę i pomoc.»
18. «przyimek wraz z użytym po nim rzeczownikiem lub połączeniem liczebnika z rzeczownikiem komunikujący, ile rzeczy, osób lub zdarzeń przypada na kogoś lub na coś, np. Każde dziecko dostało po gruszce.»
19. «przyimek wprowadzajacy przysłówki określające sposób lub podobieństwo, np. Zachowywał się w stosunku do mnie po ojcowsku.»
po-
1. «przedrostek oznaczający powtarzanie czynności przez jeden podmiot względem wielu przedmiotów lub ich części, np. pogubić, powiązać, poprzedzielać, albo wykonywanie czynności przez różne podmioty, np. pobankrutować, posnąć, poprzyjeżdżać»
2. «przedrostek oznaczający wyczerpanie danej czynności w akcie jednorazowym, np. pochwalić, pocałować, pożegnać, lub trwanie czynności lub stanu przez pewien czas, np. poawanturować się, poboleć, pośpiewać»
3. «przedrostek oznaczający rozpoczęcie czynności, np. pobiec, pociec, pokochać, lub realizację danej czynności w małym zakresie, np. pobłyskiwać, pobolewać, popłakiwać»
4. «przedrostek tworzący czasowniki pochodne od innych wyrazów, np. podwoić, polepszyć, ponowić»
5. «część składowa niektórych wyrazów mających za podstawę połączenie przyimka po zwykle z rzeczownikiem, np. pogranicze, poranek, powierzchnia, lub powstałych wskutek łącznego pisania połączeń przyimka po z innymi wyrazami, np. pokrótce, pomału, potem»
po trochu
1. «w małej ilości»
2. «niewielkimi porcjami, co jakiś czas»
3. «w pewnym stopniu»

• po troszku, po troszeczku
po co, po cóż
1. «zaimek wprowadzający pytanie lub pytanie zależne dotyczące celu czynności lub celu posiadania czegoś, np. Po co tu przyszedłeś?, Ciekaw jestem, po co on to przyniósł.»
2. «zaimek wprowadzający pytanie retoryczne, które wyraża zwykle bezcelowość lub bezsensowność danej czynności, np. Po co się wtrącasz do nie swoich spraw?»
befsztyk po angielsku «befsztyk z wierzchu mocno przysmażony, wewnątrz krwisty»
befsztyk po tatarsku, befsztyk tatarski «surowe mięso wołowe, siekane albo mielone, odpowiednio przyprawione»
fasolka po bretońsku «gotowana fasola w sosie pomidorowym z dodatkiem mięsa»
jajko po wiedeńsku «jajko na miękko, wbijane do szklanki, podawane na gorąco z dodatkiem masła»
kawa po irlandzku «kawa z whisky i z bitą śmietaną»
kawa po turecku
1. «zmielona kawa zalana zimną wodą i parzona z cukrem w miedzianym naczyniu»
2. pot. «zmielona kawa zalana wrzątkiem»
kawa po wiedeńsku «kawa z bitą śmietanką»
po amatorsku «bez fachowego przygotowania, nieudolnie»
po aptekarsku «dokładnie, skrupulatnie»
po barbarzyńsku «okrutnie, nieludzko»
po bohatersku «mężnie, odważnie»
po bożemu «uczciwie, sprawiedliwie»
po bratersku «serdecznie, przyjaźnie»
po chamsku posp. «ordynarnie»
po cichu
1. «nie robiąc hałasu»
2. «bez nadawania czemuś rozgłosu»
3. «nielegalnie»
po ciemku «bez światła»
po cywilnemu «nie w mundurze»
po części «do pewnego stopnia, częściowo»
po dawnemu
1. «tak jak było kiedyś»
2. «bez zmian»
po desperacku «rozpaczliwie»
po dobremu «grzecznie, łagodnie»
po dobroci «dobrowolnie, łagodnie»
po domowemu «swobodnie, tak jak u siebie w domu»
po dragońsku «obcesowo, brutalnie»
po dyktatorsku «bezwzględnie, nakazująco»
po dyletancku «powierzchownie, niefachowo»
po dziadowsku «biednie»
po dziecinnemu «niepoważnie, naiwnie»
po dzisiejszemu «współcześnie»
po dżentelmeńsku «taktownie, grzecznie»
po epikurejsku «używając uciech i przyjemności życia»
po gałgańsku pot. «nikczemnie»
po gospodarsku «oszczędnie, zapobiegliwie»
po grubiańsku «ordynarnie»
po jakiemu pot. «w jakim języku»
po judaszowsku «fałszywie, zdradziecko»
po kawalersku
1. «w prowizorycznych warunkach»
2. «z fantazją, brawurowo»
po kobiecemu «delikatnie, z wrażliwością»
po kolei «w określonym porządku»
po koleżeńsku «życzliwie, przyjaźnie»
po królewsku «hojnie, bogato»
po kryjomu «w tajemnicy przed kimś»
po kumotersku
1. «faworyzując jakąś grupę ludzi»
2. «korzystając z jakichś znajomości»
po ludzku
1. «życzliwie»
2. «porządnie, przyzwoicie»
po łajdacku «nikczemnie»
po macierzyńsku «troskliwie jak matka»
po macoszemu
1. «niesprawiedliwie, źle»
2. «bez należytej uwagi»
po matczynemu «czule, serdecznie tak jak matka»
po męsku «w sposób zdecydowany, odważnie»
po miejsku «według zwyczajów panujących w mieście»
po mistrzowsku «doskonale»
po mojemu
1. pot. «moim zdaniem»
2. pot. «zgodnie z własnymi upodobaniami»
po nowatorsku «odkrywczo, nietradycyjnie»
po nowemu pot. «w nowy sposób»
po obywatelsku «jak przystało na dobrego obywatela»
po ojcowsku «opiekuńczo jak ojciec»
po omacku
1. «kierując się dotykiem»
2. «nie mając dostatecznego rozeznania w danym przedmiocie»
po pańsku «bogato, wystawnie»
po partacku pot. «niestarannie, byle jak»
po partnersku «traktując na równi»
po partyzancku «działając na własną rękę, w sposób niezorganizowany»
po pijaku pot.; zob. po pijanemu.
po pijanemu «w stanie nietrzeźwym»
po prostacku «ordynarnie»
po prostu
1. «bezpośrednio, szczerze, np. Powiedz po prostu, o co ci chodzi.»
2. «w sposób oczywisty, niewymagający uzasadnienia, np. To jest po prostu chamstwo.»
3. «tylko, jedynie, np. To po prostu wiatr huczy.»
po próżnicy daw. «niepotrzebnie»
po przyjacielsku «przyjaźnie, serdecznie»
po roboczemu «jak do pracy»
po rycersku
1. «walecznie»
2. «uprzejmie, kurtuazyjnie»
po sąsiedzku «tuż obok»
po siostrzanemu «przyjaźnie, serdecznie»
po spartańsku «surowo, skromnie»
po sportowemu
1. zob. na sportowo.
2. «honorowo, przestrzegając zasad uczciwej gry»
po staremu «tak jak dawniej, zgodnie ze starym zwyczajem»
po staropolsku «gościnnie, serdecznie»
po staroświecku «zgodnie ze starą modą, starymi zwyczajami»
po stoicku «niezachwianie, ze spokojem»
po swojemu «zgodnie ze swoimi upodobaniami, zwyczajami»
po szczeniacku pot. «niepoważnie, nieodpowiedzialnie»
po szelmowsku «figlarnie, kokieteryjnie»
po świńsku pot. «w sposób nieuczciwy, podle»
po tchórzowsku «bojaźliwie, tchórzliwie»
po wariacku pot. «pośpiesznie, chaotycznie»
po wiejsku «według zwyczajów panujących na wsi»
po wtóre «po drugie, ponadto»
ryba po grecku «ryba usmażona z duszonymi jarzynami w sosie pomidorowym»
ryba po żydowsku «ryba gotowana, przyrządzana na słodko»
sznycel wiedeński, po wiedeńsku «bity kotlet cielęcy podawany z jajkiem sadzonym i cytryną»
woda po goleniu «woda toaletowa używana przez mężczyzn dla złagodzenia podrażnień po goleniu»

Zasady pisowni i interpunkcji

[140] 27.4. Przyimki do, na, o, od, po, przez, przy, za z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie, np.
[363] 90.A.2. Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne
[316] 77.B.7. Jeśli po przetranskrybowaniu po spółgłosce pojawia się j
[340] 87.4. Kropka po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe
[36] 13.1.2. Pisownia przedrostka wz- (wz-, wez-, ws-, wes-)
[72] 18.15. Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych
[197] 54.1. Uwagi ogólne
Aneks I – niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN
[280] 72.B.7. Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp
[222] 56.B.1. Końcówka fleksyjna po spółgłoskach twardych
[223] 56.B.2. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami, np. mi, ni, fi (...)
[286] 72.B.13. Spółgłoska t przed i, po którym następuje samogłoska
[374] 90.E.3. Spójnik lub zaimek względny upodrzędniający powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym
[299] 74.8. Głoska y, gdy występuje po b, p, f (ph), g, l, m, n
[82] 18.25. Jedno- i wielowyrazowe nazwy dzielnic, ulic, placów, rynków, ogrodów, parków, bulwarów, budowli, zabytków, obiektów sportowych
[391] 90.J.7. Przecinek po wyrazach wyrażających okrzyk
[338] 87.2. Kropka po inicjałach imienia i nazwiska
[337] 87.1. Kropka po skrócie wyrazu
[343] 87.7. Kropka po tytule części dzieła, np. rozdziału, podrozdziału, ustępu
[342] 87.6. Kropkę po liczbach (arabskich lub rzymskich) oraz literach wprowadzających wyliczenia
[402] 93.6. Myślnik po bardziej rozbudowanych członach zdania
[433] 97.3. Nawias okrągły zamykający po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia
[248] 66.6. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce
[243] 66.1. Nazwiska zakończone w piśmie na spółgłoski lub -y po samogłosce
[200] 54.4. Oddzielanie przedrostka od rdzenia
[19] 7.3. Pisownia j, i po samogłoskach
[20] 7.4. Pisownia j, i po spółgłoskach
[146] 31. Pisownia wyrażeń typu ręka w rękę, sam na sam, od deski do deski
[353] 88.9. Po imieniu i nazwisku w podpisach, na wizytówkach i wywieszkach
[352] 88.8. Po liczebnikach głównych
[351] 88.7. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę
[349] 88.5. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi
[354] 88.10. Po napisach na afiszach, transparentach i szyldach, sloganach reklamowych
[163] 44.1. Po nieosobowych formach czasownika
[164] 44.2. Po rzeczownikach, przymiotnikach, imiesłowach przymiotnikowych, przysłówkach, liczebnikach, zaimkach innych niż przysłowne
[356] 88.12. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek pieniężnych
[355] 88.11. Po skrótowcach
[347] 88.3. Po tytułach artykułów w czasopismach
[346] 88.2. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów
[348] 88.4. Po żywej paginie
[191] 53.3. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części
[423] 95.7. Wykrzyknik po pytajniku
[298] 74.7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich (...)
[417] 95.1. Znak wykrzyknienia po wszelkich okrzykach, zawołaniach (...)

Porady językowe

po całości
18.05.2005
Czy poprawny jest zwrot po całości i kiedy można go użyć?
Zwrotu takiego słowniki nie notują, ja także go nie znałem. Poszukałem więc w Internecie.
Okazuje się, że w tekstach potocznych, często w wypowiedziach nacechowanych emocjonalnie po całości znaczy ‘w ogóle’, ‘całkowicie’, ‘na całego’. Na przykład: „Że on frajer, że ciemniak i po całości obs...ec’’; „spłukałeś się po całości’’; „narkotyki neguję po całości’’; „Polskę Rosjanie ol...li po całości’’ „to było rock-and-rollowe życie po całości’’, „pojedziemy z nimi po całości’’ (to już właściwie frazeologizm).
Nie ma potrzeby wprowadzania do języka polskiego takiej konstrukcji, skoro da się wyrazić potrzebne znaczenia za pomocą istniejących już słów i zwrotów. Z drugiej strony – język się odświeża...
Nie zalecam po całości w sytuacjach i wypowiedziach oficjalnych. Czy się ostoi i ustoi w języku potocznym – czas pokaże.
Są też oczywiście raczej niebudzące wątpliwości konteksty, gdzie występują obok siebie wyrazy po i całości, ale domyślam się, że nie o nie chodzi, np.: „przewodnik po całości piśmiennictwa...’’, choć i tu proponowałbym „po całym piśmiennictwie...’’.
Artur Czesak, IJP PAN, Kraków
po ile czy na ile?
28.11.2002
Czy dopuszczalne jest stosowanie oboczności składniowych dla pytania o cenę towaru? Często słyszymy na ile to pan ma?, po ile to pan ma? czy za ile to pan ma? Czy pomimo bazarowego obycia zwrotów można wszystkie z nich uznać za zgodne z normą? A które z nich są zgodne z zasadą kultury językowej (perfekcjonizmu lub puryzmu)?
Spośród podanych trzech form pytania o cenę towaru Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN uznaje za poprawną tylko jedną: Po ile...?. Można więc zapytać sprzedawcę Po ile te jabłka? czy Po ile ta cienka kiełbasa?, Po ile są te jabłka czy Po ile jest ta cienka kiełbasa? W kontakcie ze sprzedawcą na bazarze (kontakcie dopuszczającym formy mniej eleganckie) możliwa jest też forma Po ile to pan ma?; proszę jednak zauważyć, że zwrócenie się do ekspedientki w luksusowym sklepie (na przykład z futrami, szwajcarskimi zegarkami czy biżuterią) w formie Po ile to pani ma? byłoby niestosowne.
Pytanie w formie Na ile...? (np. Na ile te jabłka?, Na ile ta cienka kiełbasa?), jakkolwiek dość częste w potocznej odmianie polszczyzny, nie zasługuje na normatywną aprobatę.
Natomiast pytanie w formie Za ile...?, niepoprawne jako pytanie skierowane do sprzedawcy, może być stosowane wtedy, gdy chcemy się dowiedzieć, ile nasz znajomy zapłacił za jakiś towar. Na przykład pytanie w formie Za ile te buty?, będące skróconą formą pytania Za ile kupiłeś te buty?, może się pojawić w bliskich, koleżeńskich kontaktach, dopuszczających w ogóle pytania o cenę posiadanych przedmiotów. Pytania takie uchodzą bowiem w polskim obyczaju za niedyskretne, naruszające prywatną sferę człowieka.
Małgorzata Marcjanik, prof., Uniwersytet Warszawski
po imieniu czy po nazwisku?
7.02.2014
Czy do ucznia pełnoletniego nauczyciel powinien zwracać się po imieniu (panie Łukaszu), czy raczej po nazwisku (panie Kowalski)? Z kolei czy do ucznia niepełnoletniego lepiej mówić Łukaszu czy Kowalski?
Po nazwisku nieelegancko jest zwracać się do kogokolwiek. Tak więc zarówno do ucznia pełnoletniego, jak i niepełnoletniego nauczyciel nie powinien tak mówić, chyba że sprawdza listę czy wywołuje kogoś z grupy uczniów – wówczas jednak nazwisko lepiej jest łączyć z imieniem, np. „Łukasz Kowalski, proszę do tablicy”, „A teraz Asia Kowalska odczyta swoje zadanie”.
Problem adresowania do uczniów form pan/pani wraz z imieniem rozwiązywany jest w różnych szkołach różnie, w zależności od panujących tam zwyczajów. Wiem, że są szkoły średnie, w których używa się tych form od pierwszej klasy. Są takie, w których nauczyciele używają ich w klasie ostatniej, gdy większość uczniów jest już pełnoletnia. I są wreszcie takie, w których nauczyciele zwracają się do uczniów od pierwszej do ostatniej klasy przez ty (po imieniu). Najlepiej jest po prostu do zwyczaju się dostosować.
Małgorzata Marcjanik, prof., Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Nieszczęścia chodzą po ludziach” lub „Wypadki chodzą po ludziach”, mając na myśli to, że każdemu może się przydarzyć coś złego.
Mówimy „Co nagle, to po diable”, mając na myśli to, że decyzje podejmowane w pośpiechu są zwykle błędne.
Mówimy „Wstąpił do piekieł, po drodze mu było”, jeśli ktoś poszedł gdzieś drogą okrężną, mimo, że nie było to konieczne.
Dziesiąta woda po kisielu
Czyli: krewny, ale daleki. Ta woda może być dziesiąta, dziewiąta albo zgoła piąta. U Mickiewicza jest ona dziesiąta, ale nie po, lecz na kisielu.
keczup po frytkach
Definicja oryginalna: coś, co już się nie przyda, bo pojawia się za późno (=musztarda po obiedzie)
Mówimy ironicznie „Mądry Polak po szkodzie”, mając na myśli typową jakoby dla Polaków nieumiejętność przewidywania niebezpieczeństwa i zapobiegania mu.
Mówimy „Nieszczęścia chodzą po ludziach”, mając na myśli to, że każdemu może się przydarzyć coś złego.
Mówimy „Wypadki chodzą po ludziach”, mając na myśli to, że każdemu może przytrafić się coś złego.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... wałach? A w Bojarce - przyponunasz sobie tę noc, kiedyśmy spacerowali po rżysku? Wtedy pod oknem był Leonid. Spłoszyłeś nas... Tego dnia...
  • ... wyobraźni, by poczuć się jak sam nasz król, planujący atak. Po zwiedzaniu, czas na relaks. A gdzie go lepiej zaznać, jak...
  • ... Po dwudziestu kilku latach Kuskowscy rozwiedli się. - Najbardziej cenię lata po rozwodzie. Dopiero wtedy mogliśmy żyć w czystej przyjaźni - mówi dziś...

Encyklopedia

symbol pierwiastka chemicznego → polonu (od łacińskiej nazwy polonium).
rz. we Włoszech, → Pad.
czasopismo społ.-polit., wyd. 1947–57 w Warszawie;
poeta chiń. → Bo Juyi.

Synonimy

po (lata dwudzieste)
po (jakimś zdarzeniu)
po (kimś na liście)
po (strona po stronie)
po (polsku, naszemu, szlachecku)
po (jakieś miejsce)
po cichu (śpiewać)
po cichu (pobrać się)
po cichu (handlować) pot.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


Walentynkowy e-book do pobrania

Chcesz wiedzieć, jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych? Ten e-book jest dla Ciebie.

Czułe słówka, czyli… Jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych?

Wyślij

POBIERZ DARMOWY WALENTYNKOWY E-BOOK!