polak

Wielki słownik ortograficzny

Polak (obywatel Polski) -aka, -akiem; -acy, -aków
polak (środ. lekcja języka polskiego) -aka, -akiem; -aki, -aków
ar•cy-Polak ar•cy-Polaka, o ar•cy-Polaku
eks-Polak eks-Polaka, eks-Polakiem; eks-Polacy, eks-Polaków
niby-Polak niby-Polakiem; niby-Polacy, niby-Polaków
nie-Polak nie-Polaka, nie-Polakiem; nie-Polacy, nie-Polaków ,
papież Polak papieża Polaka, papieżem Polakiem
pół-Polak pół-Polaka, pół-Polakiem; pół-Polacy, pół-Polaków (ale: pół Polak, pół Rosjanin)
pseu•do-Polak pseu•do-Polakiem; pseu•do-Polacy, pseu•do-Polaków
quasi-Polak quasi-Polakiem; quasi-Polacy, quasi-Polaków ,
super-Polak super-Polaka, super-Polakiem; super-Polacy

Słownik języka polskiego

polak pot. «język polski jako przedmiot w szkole; też: lekcja języka polskiego»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

pół+Polak
30.05.2006
W jakiej sytuacji powinniśmy pisać pół-Polak, a kiedy pół Polak?
Wyraz pół z rzeczownikiem piszemy razem, jeśli takie złożenie występuje samodzielnie, np. półprodukt, półinteligent, półjawa. Tak też napisalibyśmy wyraz pół-Polak, gdyby nie duża litera. To ona wymusza dywiz. Pół-Polak to ktoś, kto jest połowicznie Polakiem, i nie jest ważne, z jakiego powodu ani czym trąci druga jego połowa. Inaczej postąpimy w wypadku, gdy tę drugą połowę dookreślamy. Pół Polak, pół Francuz to ktoś, kto np. ma matkę Polkę i ojca Francuza albo pół życia spędził w Polsce, a pół we Francji i przyswoił sobie cechy obu narodowości.
Lidia Wiśniakowska, PWN
Ile słów zna przeciętny Polak?
3.01.2003
Jakim zasobem słów dysponuje przeciętny Polak? Ile (mniej więcej) zna ich uczony?
Należy odróżnić czynną i bierną znajomość słownictwa. Mówimy, że ktoś czynnie zna jakieś słowo, jeśli używa go w swoich wypowiedziach. Jeśli natomiast ktoś dane słowo zna, ale go nie używa, to należy ono do jego słownictwa biernego.
Zasób słów, które należą do słownictwa czynnego przeciętnego Polaka wynosi nie więcej kilkanaście tysięcy. Trzeba podkreślić, że mówimy tu o słowach, czyli ciągach liter, a nie o znaczeniach i związkach frazeologicznych. Uwzględnienie znaczeń i związków wyrazowych dałoby znacznie większą liczbę.
Słownictwo bierne osób wszechstronnie wykształconych i oczytanych może sięgać nawet stu tysięcy słów, ale są to rzadkie przykłady. Większość z nas zadowala się bierną znajomością ok. 30 tysięcy słów. Są to zresztą dane orientacyjne, gdyż wiele zależy od tego, czy uwzględniamy tylko słownictwo ogólne, czy też specjalistyczne, czy uwzględniamy nazwy własne, oraz od tego, jak dokładną znajomość słów zakładamy. Czy jeśli ktoś wie, że dzwonią, ale nie wiem w którym kościele – to zna słowo czy nie?
Osobliwą grupę ludzi o dużym słowniku biernym stanowią gracze w scrabble. Ale zarazem są oni przykładem na to, że bierna znajomość słowa może być bardzo ograniczona. Aby używać jakiegoś słowa w grze, nie trzeba wiedzieć, co ono znaczy – wystarczy wiedzieć, że należy do języka polskiego i spełnia warunki dopuszczalności w grze.
Mirosław Bańko
nietwórca i nie-Polak
22.04.2008
Szanowni Państwo,
chciałbym zapytać, jak poprawnie zapisać termin nie-twórca, będący przeciwstawnieniem logicznym (razem, oddzielnie czy z łącznikiem). Na przykład w zdaniu: „Nie-twórca przypisał sobie autorstwo cudzego utworu”. Słownik ortograficzny języka polskiego odnosi się jedynie do przeciwstawień logicznych, których drugi człon pisany jest wielką literą, np. nie-Polak.
Oczekując na Państwa odpowiedź, pozostaję z poważaniem,
Krzysztof Czub
Autorzy przepisów ortograficznych tylko dlatego kazali pisać nie-Polak, że nie znali jeszcze iPoda. Nie chcieli, aby wielka litera pojawiała się w środku słowa.
Gdy zaprzeczany rzeczownik nie zaczyna się wielką literą, razem z partykułą przeczącą piszemy go łącznie, np. niebyt, nieprawda i tak samo nietwórca.
Owszem, nietwórca to słowo rzadkie, używane doraźnie. Gdybym chciał podkreślić taki jego charakter, nie wahałbym się użyć dywizu. Odchodząc od zasad ortografii, nawet w dobrej wierze, musimy się jednak liczyć z tym, że jakiś pedantyczny czytelnik zarzuci nam błąd.
Przypomina mi się, jak pewien profesor językoznawca w tomie prac naukowych zapisał pewne słowo nieortograficznie i uzasadnił to w przypisie. Inny językoznawca zaś, redaktor naukowy tomu, przywrócił pisownię słownikową w tekście swojego kolegi i uzasadnił to w kolejnym przypisie (przypisie do przypisu!). Domyśla się Pan, że moim zdaniem ten drugi przekroczył swoje uprawnienia.
Mirosław Bańko, PWN

Ciekawostki

Mówimy ironicznie „Mądry Polak po szkodzie”, mając na myśli typową jakoby dla Polaków nieumiejętność przewidywania niebezpieczeństwa i zapobiegania mu.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... dwaj tu nie handlujemy... Aa, żeby nie zapomnieć. Jutro rano Polacy tu mszę swoją mają. Potem chór dziecięcy, pieśni wielkopostne... nastrój...
  • ... Hitlerowi. Obszar GG traktowano jako zaplecze ekonomiczne, służące gospodarce niemieckiej, Polaków zaś jako gromadę tanich robotników mających pracować dla dobra III...
  • ... niej dostęp za pomocą łącz stałych lub modemów. Duża część Polaków posiada komputer również w domu oraz dostęp do Internetu za...

Encyklopedia

emigr. tygodnik ogólnoinformacyjny,
miesięcznik polonijny, wyd. 1925–39 w Berlinie;
Polak Jakub,
lutnista i kompozytor, → Jakub Polak.
Polak Adolf, ur. 15 VI 1890, Lwów, zm. 22 IV 1967, Gdańsk,
inżynier mechanik;
Polak, Polack, Pollack, Polonus, Jan, ur. ok. 1435, Kraków(?), zm. 1519,
malarz;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego