powiedz gdzie i kiedy

Porady językowe

czy i kiedy
18.05.2009
Czy dopuszczalne jest łączenie spójników w taki sposób: „Zastanawiam się, czy i kiedy się spotkamy”? Czy nie powinniśmy pisać: „Zastanawiam się, czy się spotkamy, a jeśli tak, to kiedy”? Czy w ogóle można łączyć kilka spójników, np. „Nie wiem, jak, kiedy i po co to zrobiłeś”? Takie zdania wydają mi się nieczytelne, a jednak pojawiają się w użyciu.
Pozdrawiam z Elbląga raz jeszcze! :)
Ł.M.
Łączenie zaimków pytajnych (nie spójników!) związkiem współrzędnym jest poprawne. Nie podzielam opinii, aby zdania powstałe w taki sposób były nieczytelne, przeciwnie – sądzę, że są łatwiejsze w odbiorze od wersji rozwiniętych, które Pan zilustrował przykładem. Nie ma żadnej teoretycznej granicy, poza którą nie można by wyjść, łącząc zaimki spójnikami lub przecinkami. „Nie wiem, kto, gdzie, kiedy i po co...”, „Nie wiem, skąd i dokąd, wbrew komu lub czemu...”, „Nie wiem, kto kogo gdzie widział i komu powiedział, ale...” – wszystko to są zdania dobrze zbudowane.
Mirosław Bańko, PWN
gdzie są Karaiby?
8.07.2003
Dziwna rzecz z tymi Karaibami. Nie ma takiego hasła w USJP ani w Polańskim, nie ma w Słowniku nazw własnych Jana Grzeni, starym ani nowym leksykonie PWN, nie ma w internetowych encyklopediach PWN-u i WIEM. Wszędzie są za to Karaibi (Karaibowie) jako plemię. I kiedy tak teraz sobie o tym myślę, to wymyśliłem, ze sformułowania typu perła Karaibów czy muzyka Karaibów mogą tworzyć dopełniacz od nazwy plemienia (Karaibowie), a niekoniecznie od nazwy regionu (Karaiby?). Nawet Federacja Wschodnich Karaibów, choć przyznam, że na siłę, też mogłaby obyć się bez mianownika Karaiby.
Słowo Karaiby – z tego, co udało mi się znaleźć – występuje wewnątrz kilku haseł na stronach encyklopedii PWN oraz na stronach Wielkiej internetowej encyklopedii multimedialnej WIEM. Z kontekstów wynika, że raczej nie ma wątpliwości, że chodzi o mianownik w postaci Karaiby i że jest to określenie regionu. Tylko gdzie ten region jest i dlaczego słowa – jako samodzielnego hasła – nie ma w słownikach? Czyżby coś z nim było nie tak?
Wyraz Karaiby oznacza wyspy leżące w rejonie Morza Karaibskiego, a ma charakter potoczny i z tej zapewne przyczyny nie znalazł się w encyklopediach (słusznie) i słownikach (raczej niesłusznie), ponieważ ich autorzy preferują formy oficjalne. Gwoli ścisłości należy powiedzieć, iż nazwę tę wymieniają autorzy Nowego słownika poprawnej polszczyzny PWN, którzy, zapewne niechcący, przysporzyli nam dodatkowej trudności, ponieważ w definicji, jako synonim Karaibów, umieszczają nazwę Małe Antyle. Tu Polacy bywali w świecie mogą zaprotestować, ponieważ wyjazd na Karaiby oznacza dla nich najczęściej wizytę na Dominikanie, znajdującej się w archipelagu Wielkich Antyli.
Jak widzimy, wyrazy potoczne mogą sprawiać niemały kłopot leksykografom. A to jeszcze nie wszystko, bo czy w takim razie Kuba i Jamajka to również Karaiby? Są to przecież wyspy leżące w rejonie Morza Karaibskiego (w Wielkich Antylach), choć u nas raczej nikt ich tak nie nazwie. W związku z tym, starając się ominąć trudności, możemy stwierdzić, iż wyrazem Karaiby nazywamy wyspy leżące w rejonie Morza Karaibskiego, których nie umiemy rozpoznać jako odrębnych. Ścisła definicja nie jest możliwa (ani nawet potrzebna) ze względu na potoczny charakter wyrazu, który nie tyle służy do ścisłego wyznaczania miejsca, ile do wywarcia określonego wrażenia.
Plemię, o którym była mowa, nazywamy słowem Karaibowie, nie Karaibi.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
Kiedy mówić koniami?
30.12.2010
Dzień dobry.
Czy poprawna jest odmiana koniami zamiast końmi? W jakim znaczeniu rzeczownika koń ewentualnie dopuszczalna jest taka odmiana?
Dziękuję i pozdrawiam.
Jeśli oceniać rzecz na podstawie słowników, to można uznać, że w żadnym znaczeniu słowa koń nie używa się (czy też: nie należy używać) formy koniami. Z obserwacji danych tekstowych wynika jednak, że ten skądinąd regularny narzędnik trafia się czasem w znaczeniu podstawowym (co wydaje się błędem wynikającym z niewiedzy lub nieuwagi), a także w znaczeniach przenośnych i związkach frazeologicznych (gdzie mniej razi albo wcale nie razi). O dorosłych mężczyznach można więc powiedzieć starymi koniami, o złośliwych programach komputerowych, a także o osobach wprowadzonych podstępnie do jakiegoś środowiska, aby je zniszczyć – koniami trojańskimi, o osobach, które moga odnieść niespodziewany sukces w wyborach – czarnymi koniami, o jednostce mocy, zwłaszcza silników samochodowych – koniami mechanicznymi.
O formie koniami już pisaliśmy w naszej poradni. Warto wyszukać tamtą odpowiedź w poradnianym archiwum, ponieważ wymienia ona kilka innych przykładów, pokazujących, że odchodzenie od form nieregularnych odbywa się najpierw na peryferiach systemu językowego, wśród znaczeń wtórnych i sfrazeologizowanych.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... życia towarzyskiego sławnych ludzi. Czy znajdzie dziś wzmiankę, która mu powie, gdzie i kiedy ma zamiar udać się Maria Konopnicka w kolejną podróż?... A...
  • ... Odpowiesz - 1 pole w przód
    Odmówisz - 1 pole w tył

    Powiedz, gdzie i kiedy twój partner/ka ma największe szanse przyłapać cię na masturbacji...
  • ... bardziej regularnie...
    - Czekaj - powiedziałam. - Postępujemy kretyńsko, to fakt. Jutro ci
    powiem, gdzie i kiedy on się powinien znaleźć, ale to będzie absolutna tajemnica. Nie...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego