rodzina

Wielki słownik ortograficzny

rodzina -inie, -inę; -in
Towarzystwo Planowania Rodziny Towarzystwie Planowania Rodziny (skrót: TPR)

Słownik języka polskiego

rodzina
1. «małżonkowie i ich dzieci; ogólniej też: osoby związane pokrewieństwem i powinowactwem»
2. zob. ród w zn. 2.
3. «grupa przedmiotów lub zjawisk tego samego rodzaju»
4. «jednostka w systematyce roślin i zwierząt niższa od rzędu, obejmująca najbliżej ze sobą spokrewnione rodzaje»

• rodzinka
rodzina językowa, rodzina języków «grupa języków pokrewnych»
najbliższa rodzina «rodzice, dzieci, rodzeństwo»
rodzina niepełna «rodzina, w której brak jednego z rodziców»
rodzina pełna «rodzina składająca się z męża, żony i dzieci»
rodzina wyrazów «grupa wyrazów zawierających ten sam rdzeń»
rodzina zastępcza «rodzina z mocy prawa opiekująca się cudzym dzieckiem»
Święta Rodzina «święty Józef, święta Maria i Jezus»
matrylokalny typ rodziny «typ rodziny, w której mąż jest włączany do lokalnej grupy żony»
patrylokalny typ rodziny «typ rodziny, w której żona jest włączana do lokalnej grupy męża»
terapia rodzinna, terapia rodzin «podejmowanie prób modyfikacji układu rodzinnego w taki sposób, by nie wyzwalał on zaburzeń psychicznych u swych członków»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

rodzina nuklearna
18.03.2013
Czy określenie rodzina nuklearna (ang. nuclear family) jest z punktu widzenia językoznawcy potrzebne i przyczynia się do wzbogacenia zasobu leksykalnego polszczyzny? A może przeciwnie – jest jedynie kalką językową, która być może wyeliminuje z użycia nasze rodzime określenie rodzina dwupokoleniowa?
Mnie rodzina nuklearna nie jest do niczego potrzebna i nie przypuszczam, żeby potrzebowali jej inni lingwiści. Socjologom jednak ta nazwa się przydaje, skoro jej używają. Kryterium użyteczności nie powinno być używane restryktywnie: to, że ktoś z czegoś nie korzysta, nie znaczy jeszcze, że powinien innym zakazać. Rozumiem, że pyta Pani o rodzinę nuklearną w trosce o „czystość języka”, chciałbym jednak Panią zapewnić, że wynarodowienie nam na skutek użycia wyrazów obcych nie grozi (w każdym razie nie teraz), a język na przyswajaniu obcych zwrotów – przede wszystkim zapożyczeń właściwych, ale także kalk – więcej korzysta niż traci.
Jeśli mogę na koniec podzielić się wrażeniem osobistym, to powiem, że w rodzinie nuklearnej niepokoi mnie jej związek – formalny, bo przecież nie semantyczny – z ładunkiem nuklearnym, wojną jądrową, Hiroszimą, Fukushimą, Czarnobylem itd. Być może w naturalnym odruchu ucieczki przed tymi skojarzeniami wyodrębnimy z rodziny nuklearnej znaczenie 'mały, podstawowy' (por. łac. nucleus 'jądro, np. orzecha'), które zwiążemy ze słowem nuklearny. Mam jednak nadzieję, że nie zaczniemy mówić np. o szkole nuklearnej (tzn. podstawowej).
Na razie Wielki słownik angielsko-polski PWN – Oxford oddaje nuclear family zwrotem rodzina dwupokoleniowa albo podstawowa komórka społeczna.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  1. 18.03.2013
    Zastanawiam się, czy nie byłaby już lepsza rodzina atomowa. Być może moje procesy poznawcze są spaczone matematyką i informatyką, ale atomowy kojarzy mi się z niepodzielny, a nuklearny z rozpadający się. Słysząc rodzina nuklearna, nie miałem wątpliwości, że to coś postapokaliptycznego lub co najmniej patologicznego, zaś rodzina atomowa brzmi – jak dla mnie – tak jak należy.
    Krzysztof Kołodziejczyk
rodzina i ród
29.01.2012
Dzień Dobry Poradnio!
Bardzo proszę o objaśnienie etymologii słowa rodzina (a więc i ród).Czy ma to coś wspólnego z angielskim root korzeń?
Etymologia wyrazu ród jest następująca: ród to wyraz rodzimy, ogólnosłowiański (por. czes. rod, słow. rod, ros. rod, ukr. rid, rodu, bułg rod, schorw. rôd, scs. rodъ), kontynuant prasłowiańskiego *rodъ ‘rodzenie’ oraz ‘to, co się urodziło’ i praindoeuropejskiego *ord- ‘przyrost, wzrastanie; powodzenie’ (por. pokrewne awest. rādaiti ‘przysposabia’, ind. rādhnoti ‘zyskuje’, irań. ard ‘wysoki, większy’, łac. adruus ‘wysoki, spadzisty, stromy’) lub praindoeuropejskiego *ųred- || *ųerd- ‘rosnąć, rozstać się’; por. lit. dial. rasmē ‘powodzenie’, grec. ortgós ‘wyprostowany, podniesiony’.
Rodzina jest wyrazem pochodnym od ród ‘ród, plemię’, utworzonym formantem -ina, w polszczyźnie obecnym od najdawniejszych czasów. Ma ogólnosłowiański zasięg występowania, por. czes. rodina, ros. rodina, chorw. radina, bułg. rodina. Są to kontynuanty prasłowiańskiego *rodina ‘pokrewieństwo, spokrewnione osoby; członkowie tego samego rodu; ziemia rodowa’.
W opracowaniach etymologicznych brak informacji o ewentualnych związkach genetycznych między wymienionymi wyrazami a angielskim root.
Krystyna Długosz-Kurczabowa, Uniwersytet Warszawski
Starszyzna rodu i rodzina przywoziły urny
20.03.2016
Szanowni Państwo,
która forma jest poprawna:
  1. Starszyzna rodu i rodzina przewoziły urny.
  2. czy
  3. Starszyzna rodu i rodzina przewozili urny?
Dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam

Żaden z elementów podmiotu – ani starszyzna, ani rodzina – nie jest rzeczownikiem męskoosobowym, a zatem poprawne jest zdanie pierwsze: Starszyzna rodu i rodzina przewoziły urny.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... z wyższą średnią wieku w tej grupie.

    Doświadczanie przemocy w
    rodzinie

    Ze względu na dużą widoczność kampanii społecznych poświęconych temu problemowi...
  • ... straciła zupełnie kontakt z rodziną. Niektórzy widzieli, jak mordowano ich rodziny.

    Biorąc pod uwagę krzywdy i upokorzenia, jakich ci ludzie doznali...
  • ... one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub jego najbliższej rodziny.
    Art. 135. § 1. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb...

Encyklopedia

socjol. forma życia zbiorowego, występująca w zróżnicowanych historycznie i kulturowo formach; jednoznaczne zdefiniowanie rodziny jest sprawą trudną i budzącą kontrowersje.
rodzina, familia,
biol. w systematyce organizmów jednostka taksonomiczna niższa od rzędu, obejmująca blisko spokrewnione rodzaje;
religiozn.
fiz. cztery szeregi promieniotwórcze, rozpoczynające się występującymi w przyrodzie izotopami toru i uranu: 232Th (rodzina torowa), 235U (rodzina aktynowa) i 238U (rodzina uranowo-radowa), oraz wytworzonym sztucznie izotopem neptunu 237Np (rodzina neptunowa);
socjol. rodzina składająca się z 2 pokoleń, obejmująca rodziców i dzieci.

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego