sam a

Porady językowe

a co za tym idzie
16.05.2008
Czy po wyrażeniu a co za tym idzie nigdy nie stawia się przecinka? Czy należałoby go postawić, gdyby po a co za tym idzie wystąpił np. zaimek względny który lub spójnik że?
Wyrażenie to pełni funkcję spójnika, a po spójnikach nie stawiamy przecinka, nawet przed zaimkiem względnym, por. który... i którego... Ponieważ jednak spójnik a co za tym idzie jest długi i w dodatku zawiera formę czasownika, więc postawienie po nim czegoś samo się nasuwa. Proponuję stawiać myślnik – to taki znak, który można postawić prawie zawsze, w związku z czym jest bezpieczny. Oto przykład: „Jak wiadomo, sport wymaga perfekcyjnej kontroli nad własnym ciałem, a co za tym idzie – perfekcyjnego ciała” (Cosmopolitan). Usunięcie z tego zdania myślnika jest możliwe, natomiast zastąpienie go przecinkiem uważałbym za gorsze rozwiązanie.
Mirosław Bańko, PWN
A jednak gotyk
13.02.2015
Szanowni Państwo!
Od kilku dni zastanawia mnie kwestia pisowni nazewnictwa styli architektonicznych, ze szczególnym uwzględnieniem gotyku. Dotąd, w żadnym opracowaniu naukowym, nie spotkałam się z pisownią tego słowa z użyciem wielkiej litery; nie proponuje tego także moje wydanie Słownika wyrazów obcych PWN, choć jest ono dosyć stare... Znajoma osoba jednakowoż bardzo upiera się przy pisowni Gotyk, powołując się na fakt, że słowo to jest pochodzenia obcego oraz na słownik (nie znam wydania).
Obce pochodzenie nie ma tu nic dorzeczy. Wprawdzie Polacy są podobno uprzejmi wobec obcych (albo tak lubią myśleć o sobie), ale nie posuwają się aż do tego, aby obce wyrazy pisać wielka literą. Słownik ortograficzny PWN informuje, że „wielką literą można zapisać nazwy okresów, epok, prądów kulturalno-filozoficznych”, co ilustruje przykładami „Średniowiecze, Odrodzenie, Romantyzm”, ale odradzam taką pisownię słowa gotyk. Z drugiej strony, jeśli ktoś bardzo chce, to może właściwie każde słowo zapisywać wielką literą, naciągając trochę inną regułę tego samego słownika, zilustrowaną przykładami „Ojczyzna, Kraj, Orzeł Biały, Naród, Państwo, Rząd”, a także „Powstanie Styczniowe, Powstanie Warszawskie, Unia Lubelska” (zasadniczo jednak i tutaj pierwszeństwo ma zapis małą literą).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
sam i samego
1.10.2014
Jaka jest różnica znaczeniowa w sformułowaniach: „Nie poznawał sam siebie” oraz „Nie poznawał samego siebie”? Czy obie formy są poprawne i wskazane?
Obie formy są poprawne i bodaj to samo znaczą. Różnią się strukturą składniową, a w szczególności funkcją zaimka sam.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Uczył Marcin Marcina (a sam głupi jak świnia)”, mając na myśli kogoś, kto poucza innych, mimo że sam nie posiada stosownej wiedzy lub umiejętności.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... tam lecą. Anita smuci się tylko, że będzie musiała lecieć sama. A to niezgodne z naturą. Kto poleci z Anitą?

    Ostateczne rozstanie...
  • ... najbardziej je można wspomagająco. Natomiast cudu na zasadzie jesz tak samo...
    A
    chudniesz, a nie tyjesz może.
    Czy jeszcze jeszcze chudniesz, po...
  • ... na mieście, ale nie mógł znaleźć kupca; potem obrzmienie ustąpiło samo, a on nadal chodził boso dla wygody. Czekał teraz na ich...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego