semantyczny

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

semantyka
1. «dział językoznawstwa, którego przedmiotem jest analiza znaczeń wyrazów»
2. «dział semiotyki zajmujący się badaniem związków, jakie zachodzą między wyrażeniami języka a przedmiotami, do których się one odnoszą»

• semantyczny • semantycznie • semantyk
kategoria semantyczna, syntaktyczna log. «zbiór wyrażeń tak dobranych, że gdy w jakimś zdaniu lub zwrocie sensownym dane wyrażenie zastąpimy wyrażeniem należącym do tej samej kategorii semantycznej lub syntaktycznej, całość pozostanie sensowna»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

semantyczne nadużycie
25.12.2006
Czy mógłbym prosić o wyjaśnienie sformułowania użytego już jakiś czas temu przez Pana Prezydenta przy okazji korupcji w partii PiS? Chodzi o semantyczne nadużycie. Co to w ogóle znaczy?
Pan prezydent raczył użyć eufemizmu. Inny, znany eufemizm, którego mógłby użyć w tej samej sytuacji, brzmi rozmijać się z prawdą. Oczywiście ktoś, kto stawia innym taki zarzut, musi się liczyć z tym, że obwinieni odpowiedzą mu tym samym.
Mirosław Bańko, PWN
Krytyczny i dramatyczny – nowe kalki semantyczne
22.05.2016
Szanowni Państwo,
chciałabym zapytać o przymiotnik krytyczny w tłumaczeniu tekstów angielskich: mission-critical data, critical information itd. Zwykle tłumaczę to jako decydujący, o decydującym znaczeniu, niezwykle istotny itp., ale coraz częściej widzę w fachowych tekstach kalkę: o krytycznym znaczeniu, krytyczne decyzje, te informacje są krytyczne itd.
Czy to już się przyjęło na tyle, że można to już uznać nie za kalkę, ale za inne znaczenie słowa krytyczny? Podobnie z dramatyczny (zmiana).
Przymiotnik krytyczny ma w polszczyźnie kilka znaczeń, spośród których jedno jest bliskie temu, które Pani przywołuje jako powstałe w następstwie kalkowania angielskiego critical. Słownik (Multimedialny słownik szkolny PWN. Wersja 2.0) opisuje je następująco: Krytyczne sytuacje lub czasy to takie, w których decydują się czyjeś losy lub zachodzą jakieś ważne zmiany, co ilustruje przykładami: Nie był specjalnie czuły, ale w momentach krytycznych mogłem na nim bezwzględnie polegać… Nadeszły krytyczne chwile, ważyły się losy całego świata. Do tego znaczenia odnosi się również wyrażenie medyczne stan krytyczny.
Mimo że krytyczny może w naszym języku wskazywać na zjawiska, które są bardzo istotne, wręcz przełomowe, to nie zwykliśmy go łączyć z takimi rzeczownikami jak dane (ang. data) czy informacje (ang. information) – jego łączliwość, wskazana w przywołanej definicji znaczenia, ogranicza się do nazw jakichś sytuacji czy momentów. Mnie wyrażenia dane krytyczne, informacje krytyczne rażą (informacje krytyczne, a raczej krytyczne informacje, to ‘informacje, które zawierają krytykę’).
Także dramatyczny bywa używany, pod wpływem języka angielskiego, w błędnym znaczeniu ‘wielki’ (por. moje ulubione opisy widniejące na etykietach kosmetyków: dramatyczne wygładzenie skóry, dramatyczne nawilżenie). Dramatyczny po polsku to ‘taki, który ma związek z negatywnymi przeżyciami’.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
różności semantyczne
12.05.2003
Mili Państwo,
mam do Państwa dwa pytania. Pierwsze – czy można współpracować ze sobą?
Drugie – czy w sytuacjach, w których nie mamy przedstawionych możliwości do wyboru, jak np. w teleturnieju Milionerzy, użycie zaimka który zamiast jaki w pytaniach typu „Które miasto jest stolicą Estonii?” lub „Z którego kraju pochodzi...?” jest poprawne?
Serdecznie dziękuję i pozdrawiam.
Ola z Łodzi.
Czy chodzi Pani o to, że współpracować ze sobą to pleonazm? Teoretycznie tak, ale człon ze sobą jest użyteczny, jeśli chcemy zaznaczyć, że jakieś osoby współpracują ze sobą właśnie, a nie z kimś innym.
Pytanie „Jakie miasto jest stolicą Estonii?” mogłoby prowokować do jego opisu: pytający mógłby powiedzieć, że jest to miasto piękne, stare i niezbyt duże – albo coś podobnego. Być może po to, aby uniknąć takich nieporozumień, organizatorzy teleturnieju pytają: „Które miasto...?”. Wprawdzie nie dają listy możliwości, ale przecież wiadomo, że liczba miast, zwłaszcza tych, które mogą pretendować do rangi stolicy, jest ograniczona.
Mirosław Bańko

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... identyfikacji znaczenia na poziomie konkretnym, konieczne jest osiągnięcie przez odbiorcę semantycznego poziomu percepcji. Dotyczy to znaczeń kodowanych w poszczególnych elementach obrazu...
  • ... ekspozycji oraz tendencja do przetwarzania zapisu informacji na poziomie cech semantycznych podczas ekspozycji końcowych pozwala wnioskować o skuteczności zastosowania rodzaju kodów...
  • ... związane z tym samym pojęciem, przyspieszają przetwarzanie słów na poziomie semantycznym, przy założeniu, że nie dochodzi do interferencji semantycznej między znaczeniami...

Encyklopedia

log. odwzorowanie, czyli interpretacja danej teorii w postaci układu (dziedziny) przedmiotów opisywanego prawdziwie przez tę teorię.
w filozofii współczesnej nazwa koncepcji, wg których głównym (lub jedynym) przedmiotem badań filozoficznych powinien być język
kategorie semantyczne, kategorie syntaktyczne,
log. rodzaje wyrażeń językowych, wyodrębniane ze względu na ich rolę składniową (stąd zw. też kategoriami syntaktycznymi) w podziale służącym celom log. analizy języka;
log. w szerszym sensie — wszelkie funkcje, jakie w aktach komunikacji pełnią wyrażenia (znaki) językowe; w węższym sensie — funkcja denotowania i funkcja znaczenia, a także funkcja reprezentowania, pełniona przez zmienne w stosunku do przedmiotów, których nazwy można podstawiać za te zmienne.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!