stół

Wielki słownik ortograficzny

stół stołu, stole; stołów: okrągły stół a. Okrągły Stół (polit.); rycerze Okrągłego Stołu (lit.) , ,
ława-stół ławy-stołu, ławie-stole; ławy-stoły, ław-stołów a. ławostół
o•krąg•ły stół (polit.): porozumienia okrągłego stołu a. Okrągłego Stołu
stół-ława stołu-ławy, stół-ławę; stołów-ław

Słownik języka polskiego

stół
1. «mebel składający się z blatu opartego na nogach, służący głównie do spożywania na nim posiłków»
2. «sposób odżywiania się lub rodzaj spożywanych posiłków»
3. «urządzenie składające się z blatu umocowanego na kilku nogach, zaopatrzone w różne przyrządy, używane w zakładach mechanicznych, laboratoriach, warsztatach itp.»

• stolik, stoliczek
stół montażowy «stół zawierający urządzenia do projekcji obrazu oraz do odtwarzania dźwięków»
stół szwedzki «sposób serwowania potraw, polegający na udostępnieniu ich w dużym wyborze do korzystania w dowolnej ilości»
szczyt stołu «każdy z krótszych boków prostokątnego stołu»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

O pisowni wielka wojna ojczyźniana, bitwa na Łuku Kurskim i okrągły stół/Okrągły Stół
28.12.2016
Szanowna Poradnio,
mam zawsze kłopot, jak zapisać w neutralnym artykule nazwy własne (niewłasne?) – absolutnie bez odnoszenia się do względów uczuciowych reguły [99] WSO – jak np.: WIELKA WOJNA OJCZYŹNIANA, BITWA NA ŁUKU KURSKIM, OKRĄGŁY STÓŁ .
Czy katalog nazw wydarzeń dziejowych wymienionych w WSO PWN, a opisanych jako „przenośne, opisowe bądź poetyckie” [105] przyjąć jako ustalony?

Aleksander Durkiewicz
Reguła [105] 20.6. zawarta w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod redakcją E. Polańskiego (Warszawa 2016, s. 56) mówi o tym, że; „nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych pisze się małymi literami, np. druga wojna światowa, wojna chocimska, wojna trojańska, wojna trzydziestoletnia, bitwa grunwaldzka, bitwa pod Grunwaldem, bitwa pod Płowcami, obrady okrągłego stołu”.
W myśl tego ustalenia normatywnego nie jest więc błędem napisanie wielka wojna ojczyźniana, bitwa na Łuku Kurskim (Łuk Kurski to nominum propium) czy okrągły stół.
Jeśli chodzi o to ostatnie wyrażenie, to ta sama zasada [105] dopuszcza (dwa akapity niżej) jednak pisownię Okrągły Stół, a więc kłopot ortograficzny znika (można pisać okrągły stół albo Okrągły Stół).
Niejakie wątpliwości może natomiast rodzić proponowany przeze mnie zapis wielka wojna ojczyźniana (a nie Wielka Wojna Ojczyźniana; szkoda, że nie rozstrzyga tego WSO ani żaden inny słownik ortograficzny), spotykany bardzo często. Zwolennicy używania liter wielkich (zwróćmy uwagę na pisownię oryginalną Великая Отечественная война, jedynie człony przymiotnikowe oddane wielką literą…) przywołają z pewnością hasło rewolucja w Wielkim słowniku ortograficznym PWN, s. 996), w którym podaje się pisownię rewolucja francuska, ale Wielka Rewolucja Francuska.
Warto jednak przypomnieć, że pisownia Wielka Rewolucja Francuska jest konsekwencją pewnej decyzji Komitetu Językoznawstwa PAN sprzed 60 lat, które to zacne grono profesorskie zatwierdziło w XI wydaniu Pisowni polskiej „zapisywanie wielkimi literami nazw aktów dziejowych o szczególnej doniosłości” (np. Rewolucja Październikowa, Wielka Rewolucja Francuska, mimo że Francuzi piszą Révolution française).
Jak wiemy z historii, wielka wojna ojczyźniana nie była na pewno tak wyjątkowym aktem dziejowym jak obalenie monarchii absolutnej pod koniec XVIII w. we Francji.
Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
teraz stoły, przedtem psy
1.05.2015
Dzień dobry.
Mam pytanie odnośnie do form wyrazów, które wchodzą w związek z liczebnikami. Interesuje mnie, dlaczego liczebniki główne od 1 do 4 łączą się z rzeczownikiem w mianowniku (jeden stół, dwa, trzy, cztery stoły), podczas gdy liczebniki od 5 wzwyż łączą się z dopełniaczem (pięć, sześć, siedem etc. – stołów). Czy istnieją wyjątki od takiego użycia?
Na to pytanie odpowiedziała już dr Monika Kresa pod nagłówkiem dwa psy, pięć psów 26 czerwca 2014 roku.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
„W szkole na stole...” raz jeszcze
11.02.2012
Witam,
Pytanie dotyczy specyficznych konstrukcji używanych np. w plikach pomocy. Są to zdania rozpoczynające się wieloma następującymi po sobie okolicznikami miejsca (styl i szyk tych zdań narzucają nam klienci, nie możemy tego zmienić), np.
W oknie Definiowanie brył, na karcie Efekty wizualne, w obszarze Efekty 3D, na liście Dodaj efekty specjalne kliknij opcję Głębia.
Wydaje mi się, że przecinki są tu niezbędne, jednak czy orzeczenie też trzeba oddzielić przecinkiem?
Pozdrawiam,

Na podobne pytanie odpowiadałem 26 stycznia pod nagłówkiem W szkole na stole... (odpowiedź jest dostępna w poradnianym archiwum). Sytuacja tu jest o tyle inna niż tam, że w Pani przykładzie jest wiele inicjalnych okoliczników w zdaniu. Mimo więc że nadal jestem zwolennikiem interpunkcji typu „W szkole na stole stał...”, a nie „W szkole, na stole stał...”, podany przez Panią przykład oceniam jako bardziej zrozumiały, gdy okoliczniki są rozdzielone przecinkami.
Nie ma jednak powodu, żeby przecinkiem oddzielać ciąg okoliczników od orzeczenia.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Uderz w stół, a nożyce się odezwą”, mając na myśli to, że osoby, które czują się winne, reagują nawet wtedy, gdy to, o czym mowa, nie odnosi się do nich.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... tam, i być tu na zawsze, cudowne te gladiolusy na stole, ale flakon okropny, ciemny fiolet ze złotymi wężykami, i włóczkowa...
  • ... oddawał się studiom, prowadził dysputy i biesiadował przy wykwintnie zastawionym stole. W arcybiskupim Dunajewie czas jakiś przebywał włoski humanista Filip Kallimach...
  • ... niejeden. Ech, Peterlin, Peterlin.
    - Weź naczynie. I chodźmy.
    *
    Towarzystwo za
    stołem podochociło sobie już tymczasem nieźle, na jedynych trzeźwych wyglądali Buko...

Encyklopedia

sprzęt składający się z płyty i podpory;
element obrabiarki — płyta z powierzchnią roboczą do ustawienia i zamocowania przedmiotów obrabianych;
blat dł. 1,5–4 m i szer. 1–2 m, o konstrukcji zapewniającej maks. sztywność, z otworami umożliwiającymi mocowanie elementów opt. na całej powierzchni;
formuła dyskusji i rokowań między przedstawicielami różnych ugrupowań, partii politycznych, krajów, zakładająca równe prawa uczestników i dobrą wolę stron w poszukiwaniu kompromisowych rozstrzygnięć.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!