tajemniczy

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

tajemniczy
1. «zagadkowy i trudny do zrozumienia»
2. «o człowieku: skryty»
3. zob. tajemny w zn. 2

• tajemniczo • tajemniczość

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

tajemniczy faśnik
4.12.2013
Dzień dobry,
chciałabym zapytać o znaczenie słowa faśnik. Spotkałam się z takim słowem w książce Edmunda Niziurskiego Księga urwisów, nigdzie jednak nie ma wytłumaczonego jego znaczenia. Jest to coś, z czym została jedna z postaci po śmierci ojca.
Pozdrawiam,
Maria Zagnińska.
Niestety, nie udało mi się znaleźć słowa faśnik (ani w tej, ani w innych hipotetycznych postaciach) w dostępnych mi źródłach gwarowych. Nie ma go poświadczonego w kartotece Słownika gwar polskich, nie notuje go Słownik gwar śląskich B. Wyderki, wydawany od kilkunastu lat, bardzo obszerny i – jak się wydaje – pełny, nie znalazł się też faśnik w mniejszych słownikach gwar śląskich, np. Mały słownik gwary Górnego Śląska B. Cząstki-Szymon, J. Ludwiga, H. Synowiec (Katowice 2000) czy Słownik gwary śląskiej A. Czajkowskiego, A. Klukowskiego (Katowice 1996). Być może to neologizm utworzony przez Niziurskiego. A może też tak zapamiętany, ale inaczej brzmiący w rzeczywistości, wyraz z czasów, kiedy Niziurski mieszkał w Katowicach, albo wyraz pochodzący z języka familijnego środowiska, z którym w Katowicach był związany.
Barbara Grabka, IJP PAN
  1. 4.12.2013
    Za drugim rozwiązaniem przemawia fakt, że Ilustrowany górniczy słownik encyklopedyczny Stanisława Gismana z 1955 r. – do którego dotarłam już po opublikowaniu poprzedniej odpowiedzi – ma hasło faszlik, z kwalifikatorami: górnictwo rudne, wyraz dawny i definicją: 'lżejszy młot górniczy przystosowany do pracowania nim jedną ręką (odpowiadający perlikowi), a służący do bicia w dłuto przy wierceniu otworów strzałowych'. Perlik zaś to w tym słowniku: 'młotek górniczy obustronnie o gładkich obuchach i łukowatym kształcie; perlik i żelazko skrzyżowane tworzą godło górnicze'. Być może gwarkowi z powieści Niziurskiego został właśnie tylko „bele jaki'' górniczy młotek, a autor zasłyszane kiedyś słowo faszlik, które mogło być wymawiane jako faślik, zapamiętał właśnie nieco inaczej.
    Barbara Grabka, Instytut Języka Polskiego PAN
tajny i tajemniczy
19.09.2013
Które określenie jest właściwe – tajny klient czy tajemniczy klient? Mam tutaj na myśli osobę, której celem jest zbadanie jakości obsługi i/lub produktu. W Internecie często spotykam się z pojęciem tajemniczy klient. W języku polskim przymiotnik tajemniczy oznacza kogoś zagadkowego i trudnego do zrozumienia lub kogoś skrytego. Tutaj jednak istotna jest tajność działania klienta, a nie jego cechy charakteru. Wydaje się więc, że przymiotnik tajny jest poprawny, czy Państwo się zgadzacie?
Jeśli taki klient jest podobny do tajnego agenta, to jest to tajny klient. Tajemniczy przy tym być nie musi, a nawet nie powinien, by niepotrzebnie by zwracał na siebie uwagę.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
tajemnicza WUWA
5.06.2013
Proszę o rozstrzygnięcie kwestii, z którą wrocławscy dziennikarze od dłuższego czasu nie mogą się uporać. Chodzi o modelowe osiedle wzniesione w 1929 r. na wystawę budowlaną Wohnung und Werkraum. Do dziś używa się nazwy skróconej, lecz o ile nikt nie wątpi, że w wymowie jest to ta [wuwa], o tyle nie bardzo wiadomo, jak to zapisać: WUWA, WuWA czy WuWa, a dalej – jak zapisywać formy przypadków zależnych, by nie powstało mylne wrażenie, iż mianownik brzmi [wuw]. Nie ma WUW-y, WuW-y, WuWy czy Wuwy?
Rozumiem, że jest to skrót środowiskowy, o nieznormalizowanej pisowni. Wiele zależy od tego, czy potraktujemy go jako skrótowiec (wówczas końcówkę fleksyjną trzeba oddzielać dywizem), czy jako nazwę już zleksykalizowaną (wtedy dywiz niepotrzebny). Jeśli zwyczaj nie wspiera żadnej z tych dwóch możliwości, to proponuję wybrać drugą, pisać po prostu Wuwa i odmieniać: Wuwy, Wuwie itd. (po końcówkach fleksyjnych widać, że mianownik nie może mieć wymowy [wuw]).
Jeśli względy graficzno-estetyczne przemawiają za pisownią WuWa, to formy odmienione zapiszemy z dywizem: WuW-y, WuW-ie itd. (na wzór SABENA, SABEN-y, SABEN-ie).
Nawiasem mówiąc, jeśli abstrahować od form przyjętych już w środowisku, to najprostszy polski skrótowiec od nazwy Wohnung und Werkraum brzmi WuW lub po prostu WW.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  1. 25.05.2013
    Witam!
    Chciałbym odnieść się do porady pt. tajemnicza WUWA (...). Autor pytania wspomniał o wystawie Wohnung und Werkraum. Pełna, niemiecka nazwa to Wohnung und Werkraum Ausstellung – stąd akronim WuWA. To powinno wyjaśnić większość wątpliwości.
    Jacek Kubiś
  2. 5.06.2013
    W haśle opracowanym przez Jadwigę Urbanik dla Encyklopedii Wrocławia (2006) czytamy, że wystawa istotnie nazywała się Wohnung und Werkraum Ausstellung, lecz jej akronim to WUWA. Podobną informację znajdziemy w obszernym albumie WUWA 1929-2009. Wrocławska wystawa Werkbundu tej samej autorki (2009). Dodajmy, iż polska Wikipedia, która nie jest źródłem miarodajnym, lecz niestety opiniotwórczym, jako pełną nazwę podaje Wohnungs- und Werkraumausstellung, a Wikipedia niemiecka – Werkbundausstellung Wohnung und Werkraum.
    Co do skrótowca, to funkcja i pisownia obu liter W nie ulega wątpliwości. Zgodnie z zasadami polskiej ortografii nazwę Wohnung und Werkraum powinniśmy skrócić do postaci WuW, ponieważ jeśli skrótowiec zawiera grafemy oznaczające przyimek lub spójnik, piszemy je małą literą. Przywołanej reguły nie traktowałbym jednak ortodoksyjnie, bo sam słownik czyni od niej wyjątek, zob. hasło WOS (= wiedza o społeczeństwie; sprawa ta była zresztą omawiana na łamach Poradni). Skoro się więc godzimy na WOS, to zgódźmy się i na WUW. Ale to nie koniec, pozostaje jeszcze wygłosowe [a]. Ostatni znak kłopotliwego skrótowca może pełnić różne funkcje, których kumulacja nie jest wykluczona, mianowicie: 1. semantyczną (jako pierwsza litera słowa Ausstellung), 2. morfologiczną (jako wykładnik rodzaju żeńskiego; podobnie NOW-a, czasem zapisywana jako NOWa = Niezależna Oficyna Wydawnicza), 3. estetyczną (skoro u jest małe, to dla równowagi małe jest też a; skoro duże U, to i duże A).
    Sądzę, że najwygodniej byłoby przystać na zleksykalizowaną postać Wuwa, która nie sprawia żadnych trudności fleksyjnych, albo – co by się zgadzało z regułą [229] – pozostawić tradycyjną, utrwaloną przez J. Urbanik formę WUWA. W tym drugim wypadku powinniśmy mówić o wystawie lub osiedlu WUWA bądź odmieniać wg wzoru: Wuwy, Wuwie. Do form z dywizem (WUWA, WUW-y, WUW-ie) odnoszę się sceptycznie, polegając tu na opinii prof. Jana Miodka: „Dopuszczone przez słowniki zapisy typu IKE-i, IKE-ę są niezbyt logiczne: wszak zmieniają pierwszą literę genetycznego, integralnego członu całego skrótowca – Agunnaryd – w przybierającą różne brzmienia (i, ę, ą) końcówkę fleksyjną, napisaną małą literą. Dlatego raz jeszcze polecam jako najlepsze w piśmie warianty Ikei, Ikeę, Ikeą'' (Słowo jest w człowieku. Poradnik językowy, Wrocław 2007, s. 164).
    Pisałem o rozwiązaniach. Obawiam się jednak, że w przypadku Wuwy mamy do czynienia z prawdziwym węzłem gordyjskim, węzłem, którego – jak wiadomo – rozwiązać nie sposób.
    Michał Kunik

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... przechwałką w głosie
    rzekł Wiewiórka. - Już my się weźmiemy za
    tajemniczego osobnika. Wkrótce przestanie być tajemniczy.
    Teraz Wilhelm Tell opowiedział, jak...
  • ... jakby niedopieczonej bułki, lub kolor świeżej, rozduszonej wiśni; to znów tajemniczy fiolet pokryty glazurą. Pouczony przez salę rycerską zacząłem doceniać starą...
  • ... Jeszcze jako Polai pojawiła się w poematach starożytnych Greków o tajemniczych Argonautach - 50 bohaterskich Grekach, którzy na statku "Argo" dotarli w...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


Walentynkowy e-book do pobrania

Chcesz wiedzieć, jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych? Ten e-book jest dla Ciebie.

Czułe słówka, czyli… Jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych?

Wyślij

POBIERZ DARMOWY WALENTYNKOWY E-BOOK!