tajny

Wielki słownik ortograficzny

taj•ny; -ni
Taj•na Or•ganiza•cja Woj•skowa Taj•nej Or•ganiza•cji Woj•skowej, Taj•ną Or•ganiza•cję Woj•skową (skrót: TOW)

Słownik języka polskiego

tajny
1. «utrzymywany w tajemnicy»
2. «nielegalny»
3. «o pewnych służbach lub ich funkcjonariuszach: działający niejawnie»
4. «głęboko ukryty, nikomu nieznany»
5. «bardzo osobisty, intymny»

• tajnie • tajność
tajny radca «wysoki urzędnik na dworze królewskim lub w dawnej administracji państwowej»
uniwersytet podziemny, tajny «nieoficjalny uniwersytet, który funkcjonował w czasie okupacji hitlerowskiej w Polsce»
tajne głosowanie «głosowanie przeprowadzone w sposób niepozwalający ustalić, kto jak głosował»
tajne komplety, nauczanie «w okresie zaborów przed I wojną światową i podczas okupacji hitlerowskiej: nielegalne lekcje lub wykłady organizowane dla mniejszych grup uczniów lub studentów»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

tajny i tajemniczy
19.09.2013
Które określenie jest właściwe – tajny klient czy tajemniczy klient? Mam tutaj na myśli osobę, której celem jest zbadanie jakości obsługi i/lub produktu. W Internecie często spotykam się z pojęciem tajemniczy klient. W języku polskim przymiotnik tajemniczy oznacza kogoś zagadkowego i trudnego do zrozumienia lub kogoś skrytego. Tutaj jednak istotna jest tajność działania klienta, a nie jego cechy charakteru. Wydaje się więc, że przymiotnik tajny jest poprawny, czy Państwo się zgadzacie?
Jeśli taki klient jest podobny do tajnego agenta, to jest to tajny klient. Tajemniczy przy tym być nie musi, a nawet nie powinien, by niepotrzebnie by zwracał na siebie uwagę.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Kminić, obczaić
13.03.2017
Szanowni Państwo,
intrygują mnie słowa kminić i obczaić. Skąd się właściwie wzięły? Pierwsze kojarzy mi się tylko z kminkiem. Drugie ma może coś wspólnego z czajeniem i takimi zwrotami jak czaić bazę. Czy można prosić o więcej informacji odnośnie tych słów, które pojawiły się nie wiadomo skąd i kiedy i naraz zaczęły obsługiwać wiele kontekstów polszczyzny potocznej?

Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Szanowny Panie,
wyraz kminić przeszedł do socjolektu młodzieżowego z gwary więziennej (tzw. grypsery), w której występuje również rzeczownik kmina, oznaczający ‘język tajny, gwarę złodziejską, rzadziej gwarę przestępczą’ (por. K. Stępniak: Słownik gwar środowisk dewiacyjnych. Warszawa 1986). Pierwotnie więc kminił ten, kto posługiwał się utajnioną warstwą języka złoczyńców.

W języku młodzieżowym zaś rozpowszechnił się derywat rozkminiać (oraz jego rzeczownikowe formy: rozkmina, rozkminka), który oznacza ‘rozumieć, myśleć, dociekać czegoś, odtajniać’ (por. E. Kołodziejek: „Rozkminianie” gwar tajemnych. „Język a kultura”, t. 21. Warszawa 2009), a także inne wyrazy pochodne: wykminić ‘wymyślić’ czy zakmninić ‘zrozumieć’. Wszystkie te słowa mają związek z rozumieniem (dekodowaniem tajnego języka) oraz myśleniem i zapewne z tego powodu podobnego znaczenia nabrał sam czasownik kminić, na co wskazują konteksty, w których stosowany jest on wymiennie z innym czasownikiem (podstawowym dla drugiego wyrazu, o który Pan pyta) – czaić, np. kminić/czaić bazę.

W Wypasionym słowniku najmłodszej polszczyzny Bartek Chaciński pisze, że czaić ma związek z wyrazem występującym w gwarze uczniowskiej lat siedemdziesiątych – czajnik, które oznaczało ‘głowę’, a to głowy właśnie używamy do czajenia, czyli rozumienia. Także i ten wyraz stał się podstawą kilku derywatów, takich jak: wyczaić ‘znaleźć, zauważyć’, obczaić, sczaić ‘sprawdzić; poznać’.
Mateusz Adamczyk, Uniwersytet Warszawski
Login - co to znaczy?
16.02.2001
Co znaczy slowo login?
Log in (także login) oznacza po angielsku procedurę identyfikacji użytkownika przed udostępnieniem mu określonych zasobów komputerowych (np. plików czy programów w sieci). Najczęściej polega ona na podaniu identyfikatora i/lub hasła. Identyfikator jest jawny, często narzucony przez administratora opiekującego się danym zasobem, podczas gdy hasło jest tajne i wybierane samodzielnie przez użytkownika.

W języku polskim na określenie powyższej czynności przyjął się termin logować się. Natomiast słowa login używa się w żargonie informatycznym właściwie tylko rzeczownikowo - jest to ów jawny identyfikator podawany w trakcie logowania (po angielsku login name lub username).

Mirosław Bańko

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Stanach Zjednoczonych w latach siedemdziesiątych. Do 1988 roku były ściśle tajne, podobnie jak kiedyś prace nad bombą atomową. W efekcie powstały...
  • ... np. podsłuch), do pomysłowego organizowania zadań i do systematycznego szkolenia. Tajny współpracownik składał raporty na piśmie, rzadko ustnie, i otrzymywał gratyfikację...
  • ... pączkujących kwiatów. Głęboka cisza tych pustych salonów pełna była tylko tajnych spojrzeń, które oddawały sobie zwierciadła, i popłochu arabesek, biegnących wysoko...

Encyklopedia

tajne nauczanie 1939–45,
działalność oświat. prowadzona w okupowanym kraju będąca formą oporu i samoobrony społ.;
etnol. organizacje o charakterze rytualno-kultowo-leczniczym, przeważnie męskie, zw. także tajnymi związkami lub bractwami, istniejące w wielu tzw. tradycyjnych społeczeństwach typu prostego, opartych na więzach rodowo-plemiennych;
konspiracyjna organizacja wojsk. utworzona XI 1939 w Warszawie;
Tajna historia Mongołów, mong. Monggol niucza tobcza’an, chiń. Yuanchao bishi,
anonimowa kronika mongolska prawdopodobnie z 1240;
organizacja konspiracyjna utworzona X 1939 przez działaczy ZNP;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego