taxi

Wielki słownik ortograficzny

taxi ndm a. taksi

Słownik języka polskiego

taxi pot. «taksówka»
radio taxi
1. «korporacja taksówkowa przyjmująca zlecenia telefoniczne»
2. «taksówka wyposażona w radiotelefon»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

seks czy sex?
23.11.2007
Słowniki ortograficzne i języka polskiego podają sex jako oboczną formę słowa seks. Mamy także sex appeal, sex shop i sexy. Pisanie x zamiast ks jest częstym zabiegiem marketingowym, ostatnio pojawiły się bowiem filmy Sex w Brnie i Śmiertelnie sexowna. Czy pisownia przez x jest tutaj uzasadniona? Jest też hasło promujące jeden z filmów: „Zemsta jest sexi”, a co rusz można w rozmaitych sloganach przeczytać o textach i że coś jest robione na maxa. Co Państwo o tym sądzą?
Słowo sex wcale nie jest używane na równi ze słowem seks, trudno nawet nazwać je rzadszym wariantem. Pojawia się, owszem, w reklamach i na szyldach, tu może nawet częściej niż seks, ale w tekstach, gdzie dominuje funkcja komunikatywna, jest właściwie nieobecne.
Tytuł Sex w Brnie wydaje mi się pretensjonalny, ale może dystrybutorowi właśnie o to chodzi, aby zwracał uwagę. Tytuł Śmiertelnie sexowna jest zapisany z błędem – powinno być seksowna, gdyż wyrazy pochodne silniej się adaptują do polszczyzny niż ich podstawy słowotwórcze, por. taxi lub taksi, ale tylko taksówka. Warto też zwrócić uwagę na miejscownik: mamy sex i seks, ale rozmawiamy o seksie, nie o sexie (nawet w Brnie).
Zemsta nie jest sexi, tylko sexy, tak jak po angielsku. Może sexi nasunęło się komuś przez analogię do taxi?
Na maksa to zwrot potoczny, w języku potocznym ważna jest ekspresja, więc jeśli ktoś sądzi, że na maxa brzmi dobitniej albo bardziej stylowo, niech tak pisze – potocznie wolno. Texty jednak to już licentia poetica.
Mirosław Bańko, PWN
pleksi
11.06.2014
Zastanawiam się, jakiego rodzaju jest rzeczownik pleksi. Niepoprawna forma pleksa sprawia, że zazwyczaj kojarzy się on z rodzajem żeńskim, ale z drugiej strony właściwie użyty synonim szkła akrylowego pochodzi od słowa pleksiglas, a więc może jednak rodzaj męski (na co wskazywałaby końcówka) lub nijaki (jak szkło)?
Pleksi – jak taksi – jest rodzaju nijakiego. Jest to zgodne z zakończeniem tego słowa i rodzajem gramatycznym pojęcia nadrzędnego, tzn. szkła.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  1. 11.06.2014
    Odpowiedź na temat pleksi jest oczywiście statystycznie słuszna, jednak pytania naszych Czytelników zwykle rodzą się z zetknięcia z formą budzącą uzasadnione wątpliwości, ale realną. Poszukałem co nieco i wątpliwość się potwierdziła, bo rzeczywiście mamy do czynienia z wariantywnością rodzaju gramatycznego i samej nazwy szkła akrylowego, zwanego na dodatek metapleksem.
    Pleksiglas bywa bowiem nazywany także, i to przez fachowców, pleksą: „PET jest materiałem podobnym z wyglądu do cienkiej pleksy, jednak zdecydowanie bardziej odporny[m] na pęknięcia i złamania’’ (1); „(...) są dwa rodzaje pleksy. Jeden to pleksa wylewana (cast), droższa i lepsza do grawerowania, i pleksa wytłaczana (extruded) – tańsza, ale nadaje się najwyżej do cięcia’’ (2).
    Dlaczego forma pleksa ma być uznawana za niepoprawną? Potoczna – owszem, ale procesy adaptacji obcych nazw technicznych bywają przecież różne.
    Być może forma żeńska powstała na skutek wymowy grupy si jak sy. Skoro coś było wykonane z pleksy (rzeczownik nieodmienny), to domyślać się można było mianownika pleksa. W każdym razie istnieją wyraźnie żeńskie użycia rzeczownika pleksi: „A jeżeli chodzi o wyświetlanie to sądzę, że jakby pleksi była wygrawerowana na CNC, toby jeszcze ładniej to wyglądało’’ (3; zmodyfikowałem ortografię – A.C.).
    Innym wytłumaczeniem żeńskości pleksi może być elipsa – zamiast szyba z pleksi pojawia się (ta) pleksi: „Zapewne wszyscy myśleli, że w trakcie spotkania Florida Panthers i Detroit Red Wings na tafli pojawi się ekipa, która wstawi nową pleksi i problem szybko zostanie rozwiązany’’ (4).
    A skoro Profesor Bańko przywołał taksi jako analogię, to zwróćmy uwagę, że i ten potoczny synonim taksówki miewa rodzaj żeński. Np.: „Napisałam list i przyjechała taksi (5)’’. Co więcej, WSPP PWN enigmatycznie informuje, że taxi w znaczeniu 'napis na taksówce lub na znaku informującym o postoju taksówek' może mieć rodzaj żeński lub nijaki.
    Sprawa zatem nie jest więc w pełni przezroczysta.
    Artur Czesak, Uniwersytet Jagielloński
  2. 11.06.2014
    Dziękując dr. Arturowi Czesakowi za ten wnikliwy i elegancki dopisek, chciałbym zauważyć, że to pleksi ma przewagę nad tą pleksi i tą pleksą nie tylko pod względem statystycznym, ale i instytucjonalnym. Słowniki bowiem to swego rodzaju instytucje, które kodyfikują użycie słów, a w słownikach tej pleksi ani tej pleksy chyba dotąd nie ma. Może to oczywiście wynikać tylko z niedostatecznego rozeznania się w języku, z nie dość głębokiej analizy, a nawet z uprzedzeń. Przywołany w dopisku przykład WSJP zdaje się zapowiadać, że sytuacja w leksykografii będzie się zmieniać w kierunku coraz większej wariantywności. Oby tak było!
    MB
sexting czy seksting?
30.10.2013
Bardzo proszę o poradę w kwestii pisowni wyrazu. Jak należy pisać: seksting czy sexting?
To zależy, najogólniej rzecz biorąc, od tego, czy chce Pani oswoić ten wyraz – i oznaczane przezeń zjawisko – czy zachować znamiona obcości. W wielu wyrazach zapożyczonych, które w oryginalnej pisowni mają x, doszło w polszczyźnie do zamiany tej obcej litery na ks i jest to naturalny kierunek, który co do zasady należy popierać. Niekiedy jednak zależy nam na zachowaniu obcej litery, czy to dla zwięzłości i ogólnej zrozumiałości (a więc w interesie cudzoziemców), por. fax, taxi, czy to dla lepszego samopoczucia, por. sex, a zwłaszcza sex club, sex party, sex shop (choć to tylko formy oboczne, pokazują, że czasem wolimy erotykę w obcym opakowaniu). Za zachowaniem oryginalnej pisowni sextingu przemawia na razie nie tylko względna nowość wyrazu – podobno dopiero w 2012 r. zamieszczonego w Merriam-Webster's Collegiate Dictionary i do tej pory nieobecnego chyba w żadnym polskim drukowanym – ale też jego obca budowa, w tym obce -ing. Z drugiej strony, jeśli przejrzeć strony WWW pod kątem słowa seksting, to widać, że niektórzy dziennikarze już wybrali spolszczoną pisownię. Wiele pisze się o upowszechnieniu tego zjawiska w Polsce, a jeśli coś jest powszechne, to zasługuje na rodzimą, nieelitarną pisownię, por.
Paskudna nowa moda zaczyna prześladować polskie nastolatki – stwierdza «Rzeczpospolita», opisując kilka przypadków, kiedy to młodzi ludzie zamieszczają zdjęcia rówieśników w seksualnym kontekście. – To rodzaj sekstingu – uważa jedna z posłanek PO, która zajmuje zjawiskiem.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... pasażera. Taksówki wyłonione w przetargu (MPT, Merc-Taxi i Sawa-Taxi) stoją obecnie blisko hali przylotów, a pozostałe - kilkadziesiąt metrów dalej...
  • ... TERAZ ODPOWIEDZ "TAK", BY SKORZYSTAĆ Z SZANSY NA ZWYCIĘSTWO!

    EURO
    TAXI
    96-62
    822 22 22
    Kupon uprawnia do 20% zniżki...
  • ... Haneda. Miękkie słowa i mechanicznie zatrzaskujące się drzwi - to japońska taxi. Będę cię, Andy, zawsze pamiętać - słodkie oczy Wkukawy...

    "Ocioszyński". Znowu...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!