toby

Wielki słownik ortograficzny

toby (np. Gdyby chciał, toby tam pojechał.)

Porady językowe

toby i to by
4.12.2007
Dzień dobry.
Chciałbym zapytać, w jakich przypadkach toby pisze się łącznie. Regułkę znam – kiedy to pełni rolę spójnika. Ale naprawdę wiele mi to nie tłumaczy. Czy istnieje oboczność: wedle chęci można pisać to by i toby? Czy może rzeczona reguła jest żelazna i każde od niej odstępstwo grozi zlinczowaniem przez impulsywnych purystów? Na przykład czy w zdaniu „Gdybym to zrobił, tobym był szczęśliwy” jest błąd ortograficzny?
Toby jest zapisane poprawnie w podanym przez Pana zdaniu, gdzie to pełni funkcję spójnika, por. synonimiczne zdanie: „Gdybym to zrobił, to byłbym szczęśliwy”. Rozdzielnie pisane to by mamy np. w zdaniu „To by mi się przydało”, w którym to jest zaimkiem wskazującym (można sobie nawet wyobrazić, że towarzyszy mu wskazujący gest). Zgodnie z regułą by piszemy łącznie ze spójnikami, ale bezwyjątkowe stosowanie się do tej reguły prowadzi na manowce (zob. hasło Żeby kózka nie skakała, toby nóżki nie złamała w Małym słowniku wyrazów kłopotliwych PWN.
Mirosław Bańko, PWN
toby czy to by?
3.02.2005
Oto fragmenty z Biblii Tysiąclecia, co do których mam pewne wątpliwości:
– „Gdyby jednak przybył kto inny we własnym imieniu, to byście go przyjęli” (J 5, 43b). Czy to byście powinno być razem, czy osobno i dlaczego?
– „Upominam was, bracia, w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa, abyście byli zgodni i by nie było wśród was rozłamów; byście byli jednego ducha i jednej myśli” (1 Kor 1, 10). Czy błędem jest użycie różnych spójników (abyście, by i byście)?
Wyraz to pełni różne funkcje, może być zaimkiem, partykułą, spójnikiem lub czasownikiem. W podanym cytacie jest – moim zdaniem – partykułą. Z tą wiedzą możemy sięgnąć do Wielkiego słownika ortograficznego PWN, a analiza reguł [158-165] prowadzi do wniosku, że pisownia rozłączna jest poprawna.
Można też gdyby..., to uznać za spójnik złożony. Po przyjęciu takiego założenia mielibyśmy podstawy, by napisać toby, tobyście. Proszę też sprawdzić hasła to by i toby w dużych słownikach ortograficznych PWN, np. w internetowym (http://so.pwn.pl). Wniosek taki, że możliwy jest w tym wypadku jeden z dwu sposobów zapisu.
W drugim przykładzie użyto spójników synonimicznych aby i by (-ście to ruchoma końcówka osobowa). Nie można tu mówić o błędzie.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
tobym?
21.09.2013
Nie mam wątpliwości, że w zdaniu „Gdybym tylko mógł, tobym tam pojechał” poprawnie zapisano wyraz tobym. Zastanawiam się jednak, co zrobić przy odwrotnym szyku: „Ja to bym(?) tam pojechał, gdybym tylko mógł”. Bardziej mi tu pasuje pisownia rozdzielna, ale jak to uzasadnić? Jaką funkcję pełni tu słówko to?
WSO PWN przytacza obszerną listę spójników pisanych łącznie z następującym po nich by, obejmującą w szczególności spójnik to (może być to też część tzw. spójnika skorelowanego, np. jeśli..., to...). Natomiast podana w nim lista partykuł pisanych łącznie z by jest krótsza i słowa to nie obejmuje. Nie wiem, czy ta różnica jest zgodna z intencją redaktora zasad pisowni w WSO PWN, ale można się powoływać na nią, aby uzasadnić rozdzielną pisownię w zdaniu „Ja to bym tam pojechał, gdybym tylko mógł”. Słowo to jest w nim partykułą, a nie spójnikiem międzyzdaniowym, skoro w tej samej funkcji może wystąpić w zdaniu pojedynczym, por. „Ja to bym tam pojechał”.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Gdyby babcia miała wąsy, toby była dziadkiem”, komentując żartobliwie rozważania o możliwych następstwach sytuacji, która jest nierealna.
Mówimy, zwykle do dziecka, „Żeby kózka nie skakała, toby nóżki nie złamała”, mając na myśli to, że nadmierne dokazywanie może się źle skończyć.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Niech pan nie przesadza - rzekła urzędniczka. - Gdyby pogrzebali w szopach, .toby to i owo...
    - Pewnie, że to i owo... Bo kombinuję...
  • ... likiery bym pił", "a jakbyś to już miał?", "to... to... tobym se fundnął taki wóz, jaki widziałem na filmie, sześć metrów...
  • ... Ja? Myślę o tym, co powiedzieliście. Gdybyśmy się nie spóźnili...
    -
    Tobyśmy leżeli teraz tam na łące. A tamci by żyli... Cóż...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!