tym bardziej że

Wielki słownik ortograficzny

Porady językowe

tym bardziej że – tym bardziej, że
29.06.2004
Witam.
Moje pytanie dotyczy zasady interpunkcyjnej w części frazy: tym bardziej że. Tzn. kiedy należy pisać: ..., tym bardziej że..., a kiedy ... tym bardziej, że...? Z obydwiema pisowniami spotkałem się w literaturze, lecz mimo to nie dopatrzyłem się logicznej reguły rządzącej tą interpunkcją.
Z poważaniem,
Grzegorz Mazur
Wyrażenie tym bardziej że funkcjonuje jako spójnik, w związku z tym przecinek należy postawić przed nim. Przecinek postawimy przed że wówczas, gdy na tym bardziej pada akcent zdaniowy (jest ono w tym wypadku okolicznikiem w zdaniu nadrzędnym).
Proszę porównać dwa przykłady (zdanie 2 pochodzi z Gazety Wyborczej, zdanie 1 jest jego przekształceniem):
1) „Szwedzi boją się, tym bardziej że ich system opieki jest wyjątkowo hojny”.
2) „Szwedzi boją się tym bardziej, że ich system opieki jest wyjątkowo hojny”.
Mimo drobnej różnicy w przestankowaniu różnica treści jest oczywista, w zdaniu 1 wyjaśniamy przyczynę lęku, w 2 podkreślamy intensywność obaw. W języku mówionym w miejscu przecinka zrobimy pauzę, a w przykładzie 2 wyrażenie tym bardziej wyróżnimy za pomocą akcentu.
Więcej objaśnień znajdzie Pan w Nowym słowniku ortograficznym, reguły [363-365].
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
tym bardziej że
7.03.2005
Witam!
Wracając do niegdyś poruszanego wątku wyrażenia tym bardziej że, chciałbym się dowiedzieć, czy poprawna jest również taka formuła: ..., tym bardziej, że... Zaznaczam, że spotkałem się z taką pisownią w literaturze – m.in. w Mistrzu i Małgorzacie M. Bułhakowa, gdzie raz pisano ..., tym bardziej że..., a innym razem ..., tym bardziej, że... Z góry dziękuję i pozdrawiam Redakcję.
Podane wyrażenie może być połączeniem przysłówka i spójnika, np. „Cieszę się tym bardziej, że zaczynają się wakacje”, lub spójnikiem zestawionym „Cieszę się, tym bardziej że zaczynają się wakacje”. W przypadku pierwszym tym bardziej należy do zdania nadrzędnego, a pełni funkcję okolicznika. Mówiąc, podkreślimy to wyrażenie akcentem zdaniowym. W przypadku drugim akcentem zdaniowym wyróżnimy czasownik.
W pytaniu mowa zaś o trzecim wariancie, w którym tym bardziej miałoby być wydzielone z obu stron przecinkami. Nie wydaje mi się to potrzebne, bo nie jest wcale lepsze ani od pierwszego, ani od drugiego sposobu zapisu. Być może w polskim przekładzie Bułhakowa ma to jakąś motywację, ale musiałbym najpierw otrzymać odpowiednie cytaty.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
rzecz w tym, że... / aby...
6.09.2009
Szanowni Państwo,
czy wyrażenie rzecz w tym, że... jest poprawne lub przynajmniej dopuszczalne? Uniwersalny Słownik Języka Polskiego PWN podaje to wyrażenie przy znaczeniu nr 5 słowa rzecz: „fraz. (Cała) rzecz w tym, że... «chodzi o to, że..., najważniejsze jest to, że ...»”, ale portal PWN w części Słownik poprawnej polszczyzny podaje: „Niepoprawnie: Rzecz w tym, że... a. w tym rzecz, że... Poprawnie: Chodzi o to, że...”.
Magda Cohen

Wyrażenie rzecz w tym... było długo krytykowane jako rusycyzm, upowszechniło się jednak do tego stopnia, nawet w poważnym piśmiennictwie i pod piórem uznanych autorów, że głosy krytyki przycichły. Rozbieżność między słownikami PWN można tłumaczyć tym, że jeden z nich jest w większym stopniu opisowy, drugi zaś bardziej normatywny. Przy okazji proszę zauważyć, że tytuły słowników piszemy tak jak tytuły innych książek – tylko pierwszy wyraz wielką literą.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... ludzkiego istnienia. I to pytanie mnie dręczy, nie daje spokoju tym bardziej, że odpowiedzi nie znajduję.
    A koszmar trwa. Obraz obłędnych, przerażonych spojrzeń...
  • ... krok do sprzedawania odpustów. Ludzie w Indiach mieli dosyć braminów, tym bardziej że przez system kastowy braminem można się było tylko urodzić. Stanowili...
  • ... jakim jest prawdziwe zrozumienie. Jest to dla mnie doskonałą gimnastyką, tym bardziej że francuski esprit, to nie tajemnicza szkatułka: otwiera się ją najczęściej...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego