uchodźstwo

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

uchodźstwo
1. «stały lub czasowy pobyt poza granicami własnego państwa, spowodowany przyczynami ekonomicznymi, politycznymi lub religijnymi»
2. «ogół uchodźców zamieszkujących w jakimś kraju»

• uchodźczy • uchodźca • uchodźczyni

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

rząd RP na uchodźstwie
28.01.2014
Powinniśmy pisać rząd RP na uchodźstwie czy Rząd RP na Uchodźstwie? A może Rząd RP na uchodźstwie?
Rząd RP jest oczywiście rządem RP, tak samo jak np. Urząd Rady Ministrów jest urzędem Rady Ministrów. Pierwszy zapis w każdej parze podkreśla jednostkowy charakter referenta, drugi ukazuje go jako reprezentanta pewnej klasy. Jeśli zaś chodzi o uchodźstwo, to słowo to zasadniczo piszemy małą literą, choć ortografia polska pozwala używać wielkich liter ze względów emocjonalnych. Tak więc równie uzasadnione są zapisy Rząd RP na uchodźstwie i rząd RP na uchodźstwie, dodatkowo w każdym z nich można ostatni wyraz zapisać wielką literą, przez co komunikat nabierze podniosłości.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Różne nazwy własne
5.06.2016
Prosiłbym o rozstrzygnięcie następujących kwestii:
  1. Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Rad czy Radziecka?
  2. Rząd II na Wychodźstwie czy Uchodźstwie?
  3. Generalna Gubernia czy Generalne Gubernatorstwo?
  4. Czy dopełniacz od Dżamała (Jamala) to Dżamały (i Jamaly czy Jamali, skoro w wymowie jest [ł])?
  5. Jak zapisać dopełniacz od pseudonimu japońskiej wokalistki Lecca [wym. Lika]?
  1. Większość współczesnych źródeł, w tym encyklopedyczne, posługuje się nazwą Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, RFSRR (ros. Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика, РСФСР), por.
    V Zjazd Rad (4–10 VII 1918) uchwalił pierwszą sowiecką konstytucję, która usankcjonowała politykę bolszewickich władz rewolucyjnych, określiła strukturę państwa dyktatury proletariatu i nadała mu nową oficjalną nazwę: Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka (Rosyjska FSRR).
    Posługiwanie się określeniem Republika Rad może wynikać z faktu odwoływania się do tradycji przedwojennej, por. np.
    Umowa o preliminaryjnym pokoju i rozejmie między Rzecząpospolitą Polską z jednej a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Rad i Ukraińską Socjalistyczną Republiką Rad z drugiej strony, podpisana w Rydze dnia 12 października 1920 roku.
  2. Dominuje, w tym w źródłach encyklopedycznych, określenie rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Określenia typu: na uchodźstwie, na wychodźstwie, na emigracji, na obczyźnie zapisuje się małymi literami, nie wchodzą bowiem w skład nazwy własnej.
  3. Współwystępują obie nazwy: Generalne Gubernatorstwo i Generalna Gubernia (w skrócie GG; niem. Generalgouvernement) na oznaczenie jednostki administracyjno-terytorialnej utworzonej na podstawie dekretu Adolfa Hitlera z 12 października 1939 r. Ponadto wyrażenie generalne gubernatorstwo odnosi się – jako nazwa pospolita – do różnych okupacyjnych jednostek administracyjno-politycznych w czasie konfliktów zbrojnych.
  4. Pseudonim ukraińskiej piosenkarki pochodzenia krymskotatarskiego brzmi w języku ukraińskim: Джамала, co w polskiej transkrypcji oddaje się jako: Dżamała (D. Dżamały, CMs. Dżamale). Jamala to angielska transkrypcja pseudonimu piosenkarki i jeśli w ogóle w polszczyźnie koniecznie trzeba użyć tej wersji, to należy ją traktować pod względem fleksyjnym jak inne anglosaskie imiona żeńskie: DCMS. Jamali.
  5. W sytuacjach, gdy w odmianie obcych nazw osobowych dochodzi w zakończeniu tematu do wymian głoskowych, ich zapis odpowiada brzmieniu. Można tu zaproponować zapis następujący w dopełniaczu: Lekki. Przy czym – mimo sporego odejścia od pisowni oryginału – udaje się zachować w odmianie podwojenie spółgłoski w temacie.
Adam Wolański
różności
15.11.2001
Szanowna Redakcjo,
1. Mam kłopot z wyrażeniem w międzyczasie. Wydaje się, że już na dobre zadomowiło się w języku, i to nie tylko potocznym. Czy nadal jest ono niepoprawne, czy też jest już dopuszczalne w języku literackim i można go użyć w książce? Trudno je czymś zastąpić.
2. Jaka jest poprawna forma wyrażeń typu 14,5 tony bomb / 14 ton bomb oraz spadło 1054 bomb / spadły 1054 bomby?
3. Uchodźctwo czy uchodźstwo? Mam dwa słowniki i każdy podaje co innego (PWN versus Ossolineum).
4. Jaka powinna być forma czasownika w wyrażeniu "Bell P-39Q Airacobra został przydzielony..." / "Bell P-39Q Airacobra została przydzielona...". Bell to nazwa producenta, P-39Q - oznaczenie fabryczne, a Airacobra to nazwa własna tego samolotu.

Pozdrawiam serdecznie.
ad 1. Wyrażenie w międzyczasie zostało już uznane za dopuszczalne w języku potocznym (zob. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN), choć z zastrzeżeniami. Aprobuje się je, gdy wskazuje na czas, jaki upłynął między dwoma wskazanymi zdarzeniami, np. "Rano mam zebranie, po południu cocktail party, a w międzyczasie rozmowy z delegacją japońską" (przykład z cytowanego słownika). Nie aprobuje się go w znaczeniu 'tymczasem, w tym czasie', np. "Zrobię pranie, a ty w międzyczasie posprzątaj" (tamże). Naszym zdaniem to zastrzeżenie jest dość sztuczne i niepraktyczne: ostatecznie każdy normalny odcinek czasu mieści się między dwoma zdarzeniami, które można wskazać w wypowiedzi albo nie. Jeśli jednak chce być Pan w zgodzie ze skodyfikowaną normą, nie ma innej rady niż słuchać Słownika poprawnej polszczyzny. Z drugiej strony i to nie zabezpieczy Pana przed podejrzeniami o błąd językowy, gdyż wiele osób w ogóle nie tolerują wyrażenia w międzyczasie, niezależnie od tego, w jaki sposób się go używa. Jest tak, jak kiedyś napisaliśmy w przedmowie do Słownika wyrazów kłopotliwych: "warto pamiętać, że mówiącego oceniają słuchacze, a nie autorzy książek".

ad 2. Podajemy przykłady: Spadło 14 ton bomb, Spadło 14,5 tony bomb, Spadły 1054 bomby.

ad 3. Nasze słowniki podają tylko formę uchodźstwo, podobnie Ortografia polska Ossolineum (wyd. z 1972 r.). Pisze się jednak uchodźca i stąd mogą brać się wahania i wątpliwości.

ad 4. Powinno być: "Bell P-39Q Airacobra został przydzielony...". W tego typu konstrukcjach (tzw. apozycyjnych) w związek zgody z czasownikiem wchodzi bowiem pierwszy człon, np. Mickiewiczowska dziewica bohater, nie Mickiewiczowski dziewica bohater, podobnie Panowie szlachta jechali, nie zaś Panowie szlachta jechała.
Mirosław Bańko

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... nastrój i przejmujące uczucie, że skoro już musimy być na uchodźstwie, to obowiązkiem naszym jest robić coś pożytecznego i wartościowego dla...
  • ... się. Jedynym krajem, na który może liczyć tybetański rząd na uchodźstwie, są Indie.
    Kiedy przeprowadziliśmy pierwsze próby atomowe, świat był oburzony...
  • ... do Francji i Wlk. Brytanii raporty dla władz RP na uchodźstwie. W 1942 r. przekazał do Londynu i Waszyngtonu pierwsze raporty...

Encyklopedia

rząd na emigracji działający 1939–90;
urząd prezydenta państwa polskiego przeniesiony 17 IX 1939 za granicę w warunkach agresji niemieckiej i sowieckiej oraz okupacji kraju;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!