w oparciu o słownik ortograficzny

Porady językowe

w oparciu
24.01.2003
Czy można mówić (pisać) w oparciu o słownik ortograficzny, czy tylko opierając się na słowniku ortograficznym albo na podstawie słownika ortograficznego? Czy ten pierwszy zwrot jest w ogóle dopuszczalny? Jest ostatnio tak powszechnie stosowany (również przez polonistów, i to znanych), że zaczynam mieć wątpliwości; może nie nadążam?
Jeszcze raz pozdrawiam.
W oparciu nie jest naganne, jeśli jest łączone z rzeczownikami abstrakcyjnymi: idee, poglądy, założenia, doświadczenia, zasady itp. Słownik jest bytem jak najbardziej konkretnym, dlatego lepiej powiedzieć na podstawie słownika. Przekonanie o niepoprawności wyrażenia w oparciu o coś jest dość rozpowszechnione, więc łatwo trafić na osoby, które skłonne są dyskredytować je w każdym kontekście (z wyjątkiem użyć dosłownych, np. w oparciu krzesła).
Mirosław Bańko
O oboczność: nowa płyta Kayah i nowa płyta Kai
24.09.2016
Szanowni Państwo,
porada Kahah budzi moją wątpliwość. Według niej powinniśmy pisać np. nowa płyta Kayah zamiast nowa płyta Kai, co wygląda dziwnie. SWTiK zaleca jednoznacznie: „(…) Wymowa decyduje również o tym, że np. imię Sarah (…) ma formy Sary, Sarze (…)”. Analogicznie do Sarah odmieniamy Kayah.

Z wyrazami szacunku
Czytelnik
W najnowszym wydaniu Wielkiego słownika ortograficznego PWN pod red. E. Polańskiego (Warszawa 2016) imiona żeńskie (lub pseudonimy artystyczne) zakończone na -ah potraktowane zostały jako nieodmienne; por. Hannah (np. Arendt, s. 208), Deborah (np. Kerr, s. 546), Oprah (np. Winfrey, s. 1225), Sarah (np. Bernhardt, s. 237; Vaughan, s. 1196; Kirsch, s. 552; Fuller, s. 421) czy Kayah (s. 544).
We wcześniejszych edycjach tego leksykonu (np. Warszawa 2006) różnie z tym bywało (np. raz przy haśle Sarah Kirsch imię odmieniano: Sarze Kirsch, s. 312, innym razem nie: Sarah Margaret Fuller – ndm, s. 204)…
Ciekawe, że osoby opracowujące w tym samym czasie Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego (Warszawa 2004, s. 65) odmienili imię Sarah przy nazwisku francuskiej aktorki Bernhardt (zmarła w 1923 r.): Występy (Sary) Bernhardt, a redaktorzy odpowiedzialni za Wielki słownik ortograficzny PWN – nie (Bernhardt: Sara Bernhardt ndm). Trudno się więc dziwić, że użytkownicy polszczyzny nie wiedzą dzisiaj, do czego się odwoływać.
Myślę, że w tej sytuacji najrozsądniejszym wyjściem z sytuacji byłaby zgoda leksykografów na takie ustalenie normatywne, że imiona czy pseudonimy żeńskie zakończone w mianowniku na -ah typu Sarah, Oprah, Hannah, Deborah, Kayah mogą być nieodmieniane lub można je deklinować tak, jak gdyby w I przypadku brzmiały Sara, Opra, Hanna, Debora, Kaya (tzn. jakby nie miały na końcu -h): Sary, Sarze; Opry, Oprze; Hanny, Hannie; Debory, Deborze; Kai (tutaj w D. i C. -ya przechodzi w -i, gdyż stoi po samogłosce). Można by zatem mówić i pisać zarówno nowa płyta Kayah, jak i nowa płyta Kai.
Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
niepolskie znaki w alfabetach łacińskich
21.01.2014
Proszę o skomentowanie znalezionej w Wikipedii informacji, że zastąpienie liter ä, ö, ü przez ae, oe, ue jest niedopuszczalne w językach innych niż niemiecki. Czy chodzi o to, że nie można napisać Edstroem i Malmoe w tekstach pisanych po szwedzku, czy również w polskich? W słownikach ortograficznych mamy chociażby oere. A co z Ø (ØrstedOersted, BjørgenBjoergen)?
Zasadniczo obce nazwy własne i pospolite należy podawać w oryginalnej pisowni z zachowaniem swoistych znaków łacińskich niestosowanych w polskiej ortografii, tj. z zachowaniem ligatur ortograficznych (liter podwójnych), np. francuskiego œ czy norweskiego æ oraz liter łacińskich z obcymi znakami diakrytycznymi (akcentami). Jeśli jednak jest to z jakichś względów niemożliwe, można dokonać polonizacji owych znaków w wyrazach pochodzących z języków słowiańskich opartych na łacince (czeskiego, słowackiego, słoweńskiego, chorwackiego), języka niemieckiego oraz języków skandynawskich (szwedzkiego, fińskiego, duńskiego, norweskiego, islandzkiego). Szczegółową listę zamienników można znaleźć w mojej książce Edycja tekstów. Litery ä, ö, ü czy ø są transkrybowane właśnie w postaci dwuznaków ae, oe, ue i oe. Nie dotyczy to tylko języka niemieckiego. I jest to praktyka międzynarodowa, o czym można się przekonać, oglądając np. transmisje z zawodów sportowych, podczas których w napisach ukazujących zestawienia wyników widzimy taki właśnie sposób konwersji imion i nazwisk zawodników pochodzących z krajów skandynawskich.
Adam Wolański
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!