wiedział dlaczego nie

Porady językowe

Dlaczego Chiny, a nie: China?
12.07.2016
Dlaczego w języku polskim nazwa Państwa Środka (Chiny) występuje w liczbie mnogiej, a nie w liczbie pojedynczej, jak w wielu językach europejskich (China)?
I czemu niektóre nazwy własne jak: nazwy geograficzne lub nazwiska sławnych postaci historycznych są spolszczane lub mają zupełnie inną nazwę niż w oryginale (przecież część z nich łatwo wymówić. np. Milano, Iulius Caesar)? Czy prawdą jest, że po prostu nieraz ktoś wieki temu przeinaczył jakąś nazwę i tak już zostało?
To, że mówimy dzisiaj i piszemy Chiny zamiast China, jest czystą konwencją (niewykluczone, że stało się tak – częściowo – przez analogię do nazwy Indie). Pamiętajmy jednak o tym, że ów światowy, jeśli chodzi o powierzchnię, gigant obejmuje historyczne Chiny (bez Tajwanu) oraz Tybet i inne terytoria w Azji Środkowej (żyje tam blisko 60 grup etnicznych). A zatem również ów fakt mogli wziąć dawno temu pod uwagę leksykografowie, stawiając na formę pluralną Chiny… Nie było to zresztą czymś wyjątkowym, poza Indiami mamy przecież do dzisiaj nazwy państw Niemcy i Węgry, a w przeszłości były to Prusy.
Z nazwami geograficznymi lub z nazwiskami sławnych postaci historycznych jest tak, że jedne przejmowaliśmy w przeszłości w postaci pisowniowej, inne zaś w postaci fonetycznej. Choć po włosku mówi się i pisze Milano, to jednak my używamy słowa Mediolan, gdyż polonizując ową nazwę, wzięliśmy pod uwagę łacińską formę Mediolanum (odrzuciliśmy jedynie końcowe -um).
Co do nazwy osobowej Iulius Caesar, to gdybyśmy ją zostawili w oryginale, byłby chyba… kłopot (poprawnie wymawialiby ją wyłącznie osobnicy obeznani z łaciną i wiedzący, że ae czyta się jako [e]…).
Nie warto raczej zakładać, że „ktoś wieku temu przeinaczył jakąś nazwę i tak już zostało”. Wiele czynników wpłynęło na to, że obce nazwy własne (miejscowe czy osobowe) mają współcześnie takie, a nie inne brzmienie czy postać graficzną…
Maciej Malinowski, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
NIe rozumiem dlaczego
19.11.2012
Szanowna Redakcjo,
czy w konstrukcjach zdaniowych typu: „Nie rozumiem dlaczego”, gdzie po zaimku nie występuje już orzeczenie, powinien znaleźć się przecinek?
Chciałabym także dowiedzieć się, czy w powyższym zdaniu poprawne jest postawienie dwukropka.
Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź.
Z wyrazami szacunku
Felicyta
WSO PWN każe pomijać przecinek przed zaimkami względnymi „wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne, które nie są rozwijane, np. «Nie dostał kolacji i nie miał pojęcia dlaczego», «Postanowił kupić mieszkanie, lecz nie wiedział kiedy»” (zasada [363], uwaga 2). Sformułowanie tej zasady budzi wątpliwości, dlaczego bowiem mówi się w niej o zdaniach pozornie podrzędnych, skoro po zaimku względnym nie ma orzeczenia, a więc – ściśle biorąc – w ogóle nie ma zdania podrzędnego. Mimo tej niejasności intencja „prawodawcy” jest jasna.
Jeśli chodzi o drugie pytanie, to sądzę, że dwukropka można było nie stawiać. Jego obecność jednak wyraźniej strukturyzuje wypowiedź, więc jest korzystna. Myślę, że dokonała Pani trafnego wyboru.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
...ale nie wiem co
3.04.2003
Czy w zdaniu: „Coś bym zrobił, ale nie wiem co” dać przecinek przed co, czy nie? Wydaje mi się, że to co jest tutaj w pewnym sensie równoważnikiem zdania – „Coś bym zrobił, ale nie wiem, co (bym zrobił)” – i gdyby tak to zinterpretować, to przecinek by się należał. Z drugiej strony wygląda to na nadgorliwość.
Prof. Edward Polański, redaktor naukowy najnowszego Wielkiego słownika ortograficznego PWN, też chyba uznał to za nadgorliwość, gdyż w par. 90.A.2 (uwaga 2) zalecił w takich sytuacjach przecinek pomijać: „Postanowił kupić mieszkanie, lecz nie wiedział kiedy”, „Nie dostał kolacji i nie miał pojęcia dlaczego”.
Mirosław Bańko

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Ty cwaniaro hihi
    wiadomo za y zawsze na końcu
    teraz
    wiem dlaczego nie
    hahahaah
    .. ale zrób tak żebym raz była pierwsza!
    o
    ostatni...
  • ... wygodne ma te plecki
    hihihihi
    nie przyzwyczajaj się zbytnio

    no
    wiesz - dlaczego nie
    jutro następny kurs
    widziałaś - jaki gentelman szminka

    noooooooo....widzę
    hej...
  • ... Tak, tylko, że...A tutaj na przykład? Mogę coś powiedzieć?
    Wiesz, dlaczego nie mogłabym się spotykać przez internet? Ponieważ dla mnie też jest...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego