x

Wielki słownik ortograficzny

X (pot. osoba anonimowa) X-a, X-ie; X-owie, X-ów: pan X, pani X a. Iks
X (cyfra rzymska=10): X muza
X ndm: pokolenie X; promienie X
X (pot. nieokreślony obiekt) ndm: firma X
x (zmienna mat.): 5x, xy; oś x-ów
x (nieznana wielkość): x razy
x. (= ksiądz; książę) a. ks.
RS:X (klasa jachtu) ndm
X Factor -ra, -rze
x-ty: po raz x-ty (pot.) a. iksty

Słownik języka polskiego

X «cyfra rzymska oznaczająca liczbę 10»
x [wym. iks]
1. «litera oznaczająca spółgłoskę x, odpowiadającą połączeniu głosek ks»
2. «litera oznaczająca w numeracji porządkowej: dwudziesty piąty»
3. «określenie osoby, której danych się nie zna lub nie chce się ujawniać, albo określenie czegoś bliżej niesprecyzowanego»
4. «znak niewiadomej lub zmiennej funkcji»
promienie rentgenowskie, promienie X «promieniowanie elektromagnetyczne powstające w lampie rentgenowskiej, odznaczające się zdolnością przenikania przez ciała nieprzezroczyste»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

x

Porady językowe

x czy ks przed końcówką?
6.12.2002
Chciałbym zapytać o pewne niekonsekwencje pojawiające się w waszych odpowiedziach dotyczących odmiany nazwisk zakończonych na -x. W odpowiedzi zatytułowanej Cezex... czytamy: „Po drugie zaś, inne słowa zakończone literą x, w szczególności nazwiska, nadal trzeba odmieniać po staremu, np. Rex, Rexa, Rexowi, Rexem, ale Reksie (przykład przytoczony w komunikatach Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN, nr 2 z 2001 roku)”. Natomiast w odpowiedzi Lex Pani K. Sobolewska radzi odmieniać nazwisko Hendrix – Hendriksa. Jak więc należy odmieniać nazwiska zakończone na -x?
x na końcu wyrazu
2.07.2008
Witam,
mam pytanie odnośnie słów zaczynających się na literę x. Czy przy odmianie takiego wyrazu przez przypadki obowiązuje taka sama zasada jak przy odmianie wyrazów, które zawierają tę literę, ale nie na początku? Chodzi mi o to, że takie słowa w mianowniku zapisuje się przez x, ale już w innych przypadkach zamienia się x na ks (np. Hortex, Horteksu).
Pozdrawiam i z góry dziękuję za odpowiedź.
x na końcu wyrazu
23.11.2004
Jaki jest zakres reguły dotyczącej spolszczania spółgłoski x do postaci ks? Są przypadki gramatyczne, w których spolszczanie imion, nazwisk itp. jest konieczne ze względów fonetycznych (miejscownik typu Niksie), choć może to rodzić wątpliwości co do oryginalnego brzmienia. Po co natomiast zapisywać x jako ks nawet wówczas, gdy nie zachodzi wymiana s do ś? Skąd wtedy wiedzieć, czy chodzi np. o G. Luksa, malarza, czy o G. Luxa, oświetleniowca – tylko z kontekstu? Czy reguła dotyczy też głosek y (w funkcji j) i v?

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... 1, p. 2 Ustawy o ochronie przyrody z dn. 16 X 1991 r.
    Natomiast oficjalne poparcie udzielone przez RZĄD RP oraz...
  • ... pierwszym przedziale skali.
    Podatek obliczasz następująco:
    30.000.000 zł
    x 21% = 6.300.000 zł
    6.300.000 zł -1...
  • ... jest trwałym momentem dipolowym tylko wtedy, gdy jedna z funkcji x, y lub z transformuje się zgodnie z reprezentacją jednostkową jej...

Encyklopedia

litera alfabetu łac. (i dawnego pol. — do XIX w.), pochodząca poprzez gr. ξ (ksi) od fenickiej (północno-zachodnio-semickiej) litery sāmeh; odpowiada połączeniu spółgłosek ks lub gz.
Cygnus X-1, Łabędź X-1, Cyg X-1,
silne źródło promieniowania rentgenowskiego w gwiazdozbiorze Łabędzia;
Cygnus X-3, Łabędź X-3, Cyg X-3,
silne źródło promieniowania rentgenowskiego w gwiazdozbiorze Łabędzia, także wybuchowe źródło promieniowania radiowego;
Karol X, z dynastii Burbonów, ur. 9 X 1757, Wersal, zm. 6 XI 1836, Gorycja,
hrabia d’Artois do 1824, król Francji 1824–30, brat Ludwika XVI i Ludwika XVIII.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

SŁOWO ROKU 2017

Uniwersytet Warszawski organizuje już po raz siódmy plebiscyt na najważniejsze słowo roku. Będziemy je wybierać wszyscy w głosowaniu internetowym, a niezależnie dokona wyboru ogólnopolska kapituła profesorów językoznawstwa. Ponieważ trudno przypomnieć sobie cały rok, poniżej zamieszczamy listę słów kluczowych kolejnych miesięcy mijającego roku. Można także zgłosić swoją propozycję słów – zgłoś


Które słowo okaże się najważniejsze w Polsce w roku 2017? To Państwo zdecydują.

Jeśli chcesz otrzymać bezpłatny e-book, potwierdź także poniższe zgody marketingowe.

10 najciekawszych obrazów świata

Wyślij

Zagłosuj na SŁOWO ROKU 2017 i odbierz darmowy e-book!