ziemia

Wielki słownik ortograficzny

Ziemia (trzecia planeta Układu Słonecznego; cały świat) -mi, -mię: historia Ziemi, nauka o Ziemi, płaszcz Ziemi, rzeźba powierzchni Ziemi, kraj największy na Ziemi
ziemia (skorupa ziemska; grunt) -mi, -mię; trzęsienie ziemi, powierzchnia ziemi ,
ziemia (gleba; teren; kraina) -mi, -mię; ziem: ziemia dobrzyńska, ziemia krakowska, ziemia lubuska, ziemia sandomierska; niebo i ziemia, ale: Ziemia Franciszka Józefa, Ziemia Ognista; Ziemia Północna, Ziemie Odzyskane; Ziemia Święta ,
Ziemia obiecana (tytuł powieści W. Reymonta) Ziemi obiecanej, Ziemię obiecaną
ziemia obiecana (pot. o szczęśliwym celu) ziemi obiecanej, ziemię obiecaną
Ziemia Święta Ziemi Świętej, Ziemię Świętą
Jan bez Ziemi Jana bez Ziemi, o Janie bez Ziemi
spod ziemi (wydobyć, wytrzasnąć), ale: skarby z podziemi zamku, wracać z podziemi ratusza

Słownik języka polskiego

ziemia
1. Ziemia «trzecia planeta Układu Słonecznego»
2. «warstwa piasku, gliny, próchnicy itp. tworząca powierzchnię lądu»
3. «powierzchnia, po której poruszają się ludzie»
4. «teren będący czyjąś własnością»
5. pot. «podłoga»
6. «obszar stanowiący pewną całość, np. etnograficzną, geograficzną»
7. «ląd»
8. «kraj, ojczyzna»
9. «w dawnej Polsce: jednostka administracyjna mniejsza od województwa»
ziemia fulerska «skała osadowa używana jako środek oczyszczający i odbarwiający»
ziemia okrzemkowa «skała osadowa wykorzystywana w przemyśle»
metale ziem alkalicznych «berylowce»
metale ziem rzadkich «skandowce»
obrót dzienny Ziemi «pozorny obrót sklepienia niebieskiego w ciągu doby, wywołany rzeczywistym obrotem wirowym Ziemi»
oś Ziemi, oś ziemska «wyobrażalna prosta przechodząca przez bieguny geograficzne, wokół której Ziemia obraca się w ciągu doby»
płaszcz Ziemi «strefa pomiędzy skorupą ziemską a jądrem Ziemi»
rzeźba terenu, rzeźba powierzchni ziemi «ukształtowanie powierzchni ziemi»
trzęsienie (ziemi) «gwałtowne wstrząsy skorupy ziemskiej wywołane głównie przemieszczeniami mas skalnych w głębi Ziemi»
ziemie rzadkie «tlenki pierwiastków chemicznych z III grupy pobocznej układu okresowego pierwiastków»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

Ziemia Lubuska
17.09.2002
W Nowym słowniku ortograficznym PWN (1997) pod hasłem ziemia wśród przykładów umieszczono: ziemia lubuska (małymi literami). Słownik poprawnej polszczyzny PWN (1997) pod tymże hasłem podaje przykłady: ziemia krakowska itp., ale: Ziemia Lubuska. Na naszym terenie jest to sprawa dość ważna, bo brak zgody co do pisowni prowadzi do tego, że piszemy raz tak, raz tak. Nie jest pewne, czy chodzi tu o nazwę historyczną (historyczny gród Lubusz leży w Niemczech i tamże ewentualna Ziemia Lubuska), czy administracyjną, oznaczającą teren województwa zielonogórskiego, a obecnie lubuskiego (od początku swego istnienia granice tego województwa zmieniały się wielokrotnie). Niektórzy próbują uniknąć tego problemu, używając nazwy „środkowe / Środkowe Nadodrze”, ale i ta nazwa jest nieostra, a przy tym natychmiast znowu jest problem z pisownią.
Bardzo proszę o pomoc.
Przepraszam, ostatnio co chwila zwracam się o pomoc i być może strasznie zabieram czas; to dlatego, że dopiero niedawno „odkryłam” istnienie takiej poradni i pozbywam się wszystkich nagromadzonych wątpliwości, których dotychczas nie było sposobu rozwiać.
Pozdrowienia.
Rozwiązanie tego problemu ortograficznego jest uzależnione od rozstrzygnięcia problemu historycznego. Wiadomo bowiem, iż nazwy współczesnych i historycznych okręgów administracyjnych zapisujemy małymi literami (zob. Nowy słownik ortograficzny PWN, reguła [128]), np. ziemia krakowska, województwo małopolskie. Inaczej postępujemy, rzecz wiadoma, zapisując nazwy własne państw, regionów, prowincji, np. Krakowskie, Małopolska.
Encyklopedie określają ten region na ogół słowami „kraina historyczna” lub podobnie, co uzasadnia pisownię małymi literami, którą zresztą od dawna zalecał Słownik ortograficzny języka polskiego pod red. M. Szymczaka - poprzednik Nowego słownika ortograficznego PWN. Prawda jednak, że niektóre źródła podają objaśnienie „historyczna dzielnica Polski”, co zrównywałoby ziemię lubuską np. z Małopolską (przynajmniej w zakresie ortografii). Taka definicja znajduje się w sześciotomowej encyklopedii PWN, mimo to interesującą nas nazwę zapisuje się tam małymi literami. Słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. W. Doroszewskiego (wydany po raz pierwszy w r. 1973, nie w 1997, jak mogłoby wynikać z pytania) podaje na s. 1013: „Ziemia krakowska, ziemia wieluńska, ziemia kielecka (ale: Ziemia Lubuska, Ziemia Proszowska «geograficzno-historyczne nazwy krain Polski»)”. Rozstrzygnięcie to nie wydaje się uzasadnione, skoro wyrażenia zapisane małymi literami również są takimi nazwami, a ziemia proszowska stanowi część ziemi krakowskiej.
Przymiotnik lubuski występuje w kilku nazwach własnych, są to: Puszcza Lubuska, Pojezierze Lubuskie oraz Lubuski Przełom Odry. Ostatnia z tych nazw jest nazwą regionu.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

PS. W Korpusie Języka Polskiego PWN Ziemia Lubuska przeważa nad ziemią lubuską w stosunku 5:2.
Red.
ziemia czy Ziemia, słońce czy Słońce?
30.12.2009
Czy wyraz ziemia jest poprawnie napisany w poniższym zdaniu: „«Dom» jest filmem o ziemi”? Czy w przypadku gdybyśmy dodali wyraz planeta: „«Dom» jest filmem o planecie Ziemia”, ziemia należałoby napisać wielką literą? Kiedy nazwy ziemia, słońce i księżyc są traktowane jako terminy astronomiczne, bo tylko wtedy piszemy je wielką literą?
— lumay, internauta
Gdy myśli Pan o ziemi, księżycu i słońcu jako ciałach niebieskich, to uzasadnione jest użycie wielkich liter, np. lot z Ziemi na Księżyc, obrót Ziemi dokoła Słońca, obserwacje zaćmień Księżyca i oczywiście – by sięgnąć po przykład z pytania – „«Dom» jest filmem o planecie Ziemia”. Gdy natomiast myśli Pan o ziemi jako miejscu życia człowieka, o księżycu – jako obiekcie, który pojawia się na niebie w tym czy innym kształcie i od wieków towarzyszy ludziom, o słońcu – jako świetlistym kręgu, który wschodzi i zachodzi, a w dzień daje ciepło, to uzasadnione jest użycie małych liter, np. życie na ziemi, sierp księżyca, promienie zachodzącego słońca. W gruncie rzeczy różnica dotyczy punktu widzienia – w pierwszym wypadku specjalisty, np. astronoma, w drugim laika. Ponieważ nie zawsze różnica ta jest wyraźna, czasem można zastosować pisownię dwojaką, np. życie na ziemi (a nie w niebie) lub życie na Ziemi (a nie na Marsie).
Godne uwagi jest, że z ciał niebieskich bodaj tylko ziemia, księżyc i słońce mogą być pisane wielkimi literami, podczas gdy np. nazwy innych planet muszą mieć wielką literę na początku. Świadczy to o szczególnym miejscu, jakie ziemia, księżyc i słońce zajmują w naszym, ludzkim obrazie świata. O ile np. ziemia (Ziemia) może być ujmowana z dwóch perspektyw – naukowej i antropologicznej – to Mars ujmujemy jednowymiarowo. Chyba nawet odkrycie życia na Marsie ani zasiedlenie tej planety w przyszłości nie zmieniłoby tego stanu rzeczy i mówilibyśmy na przykład, że nasz znajomy mieszka na Marsie, tak jak dziś mówimy, że mieszka na placu Teatralnym.
Mirosław Bańko, PWN
ziemia bytowsko-lęborska
26.10.2005
Czym różni się Ziemia Bytowsko-Lęborska od ziemi dobrzyńskiej, że pierwszą pisze się wielkimi, a drugą małymi literami (http://so.pwn.pl/slowo.php?co=ziemia)? W szczególności pytanie dotyczy ziemi sanockiej, w Wikipedii pisanej małymi literami (http://pl.wikipedia.org/wiki/Ziemia_sanocka). Przez analogię do [ziemi] dobrzyńskiej, krakowskiej, lubuskiej i sandomierskiej chciałoby się pisać ją małymi, ale ta Bytowsko-Lęborska burzy cały wzór.
Istotnie, trudno wytłumaczyć, dlaczego ziemia bytowsko-lęborska miałaby korzystać ze specjalnego przywileju ortograficznego. Zapis podanych nazw powinien być konsekwentny, z tego zapewne względu w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pisownię ujednolicono. Odpowiedni jest w tym wypadku zapis małymi literami.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Od 21.01.1966 roku do 8.02 1967 roku
    Ziemia:
    Od 11.02. 1918 r. do 31.01. 1919 r...
  • ... się wyrwać - stój!
    - Ziemia nie stoi. Słońce stoi! Słońce stoi!
    Ziemia biega dokoła Słońca, jak ja dokoła księdza! - odpowiedział rozbawiony Leonardo...
  • ... Ułożył lewą łapę na gryfie, skupił myśli, wzrok wbił w ziemię i nagle ruszył z kopyta, szarpnął struny z taką siłą...

Encyklopedia

Ziemia, symbol ,
trzecia według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego, której powierzchnia jest jedynym znanym miejscem we Wszechświecie, gdzie rozwinęło się życie;
w średniow. Polsce terytorialna jednostka adm. utworzona z księstwa, które utraciło odrębność, ale zachowało własną organizację urzędniczą;
elektrotechn. masa przewodząca ziemi (gruntu) lub połączony z nią przewód o małym oporze elektrycznym.
Ziemia Ognista, Tierra del Fuego,
terytorium narodowe w Argentynie, we wschodniej części archipelagu Ziemia Ognista.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


Walentynkowy e-book do pobrania

Chcesz wiedzieć, jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych? Ten e-book jest dla Ciebie.

Czułe słówka, czyli… Jak zwracają się do siebie Polacy w sytuacjach intymnych?

Wyślij

POBIERZ DARMOWY WALENTYNKOWY E-BOOK!