zwłaszcza jeśli

Porady językowe

zwłaszcza że
24.06.2011
Szanowni Państwo,
czy wyrażenia takie jak zważywszy(,) że i tyle tylko(,) że należy traktować na tych samych zasadach co połączenia mimo że, tym bardziej że itp., czyli – zgodnie z regułą 90.B.1 – stawiać przecinek przed całym połączeniem?
O możliwości postawienia przecinka wewnątrz takich wyrażeń mówi par. 90.B.2. Przecinek możemy postawić, jeśli na poprzedzający go składnik pada akcent zdaniowy. W wypadku wyrażenia zwłaszcza że sytuacja taka jest rzadka, akcent na słowie zwłaszcza brzmiałby nienaturalnie, radzę więc z tej możliwości nie korzystać. Natomiast w wypadku wyrażenia tyle tylko że położenie akcentu na tylko jest całkiem realne, więcej – prawdopodobne, więc przecinek sam się nasuwa. Proszę zwrócić uwagę, że pod tym względem tyle tylko że różni się od krótszego tyle że, które nie jest dzielone przecinkiem, por.
Był taki sam, tyle tylko, że większy.
Był taki sam, tyle że większy.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  1. 24.06.2011
    Szanowny Panie Redaktorze,
    w dzisiejszym wydaniu biuletynu Poradni Językowej chyba zbyt szybko przeczytał Pan pytanie czytelnika, które dotyczyło wyrażenia zważywszy(,) że – w Pańskiej odpowiedzi bowiem napisał Pan o wyrażeniu zwłaszcza że. To samo wyrażenie znalazło się też w tytule artykułu.
    Z pozdrowieniami
    Marek Cieślik
  2. 24.06.2011
    Rzeczywiście, musiałem być roztargniony. Teraz nie tak łatwo poprawić błąd, gdyż zwłaszcza że zachowuje się pod względem interpunkcyjnym inaczej niż zważywszy że. Słowo zważywszy może przyjmować akcent zdaniowy, zatem uzasadnione jest oddzielanie go przecinkiem od że. W następującym przykładzie jest to dobrze widoczne: „Budżet będzie kredytowany przez obywateli, a zważywszy, że nie wszyscy o zwrot wystąpią, będzie miał dodatkowe zyski'' (Polityka).
    MB
konwencja
27.04.2011
Dzień dobry!
Czy nazwanie spotkania pewnej grupy osób (miłośników określonej dziedziny) konwencją jest błędem? Słowo to funkcjonuje w owym środowisku w takim znaczeniu, będąc zapewne kalką z języka angielskiego, gdzie na określenie tego typu wydarzenia używa się słowa convention. W słowniku języka polskiego zaś jako jedno ze znaczeń słowa konwencja widnieje definicja: „przedwyborczy walny zjazd członków partii politycznej”, a więc również swego rodzaju spotkanie.
Spotkanie, o jakim Pan pisze, nazywałbym po prostu spotkaniem (zwłaszcza jeśli jest kameralne), zjazdem (jeśli liczniejsze), kongresem (jeśli duże i o nim głośno), konferencją (zwłaszcza jeśli naukowe lub szkoleniowe). Słownik synonimów pomoże znaleźć jeszcze inne słowa. Z nich konwencja wydaje mi się najmniej odpowiednim – nie dlatego, że niedawno zapożyczonym w tym znaczeniu, ale dlatego, że kojarzonym przede wszystkim z polityką. Lepszym określeniem byłby już chyba konwent (z łacińskiego conventus 'zebranie').
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
brzydkie sportsmenki?
14.02.2014
Szanowni Państwo,
mamy sportowców, którzy zdobywają medale lub mają je zdobyć. A jeśli są to kobiety, to są to sportsmenki. Nie podoba mi się ten wyraz. Czy jest lub był jakiś polski odpowiednik na nazwanie kobiet uprawiających sport?
Tytuły i nazwy zawodowe kobiet od lat budzą zainteresowanie nie tylko językoznawców, stanowią też „temat dyżurny” publikacji prasowych. Niekiedy prowokują do niemal ogólnonarodowej debaty, jak w wypadku niedawnych propozycji nazw kobiet piastujących ważne stanowiska, w rodzaju: premiera, ministra lub ministerka czy marszałkini.
Dyskusja te nie mogła ominąć nazw kobiet sportowców, zwłaszcza że od mniej więcej dwu dziesięcioleci obserwujemy gwałtowny wzrost liczby pań uprawiających sport wyczynowo, w tym dyscypliny do niedawna niejako zastrzeżone dla mężczyzn, jak boks, podnoszenie ciężarów czy hokej na lodzie. Problem czy to nazw kobiet uprawiających poszczególne dyscypliny sportu, czy to ogólnej nazwy kobiet sportowców sprowadza się przede wszystkim do mechanizmów tworzenia tych nazw, ich zgodności z systemem języka oraz stopnia akceptowalności przez normę językową i samych użytkowników języka.
Początki polskiej terminologii sportowej osadza się najczęściej w okresie międzywojennym, wskazują na to m.in. opracowania leksykograficzne. Dopiero w szóstym tomie Słownika języka polskiego, tzw. warszawskiego (tom z 1915 r.), znajdujemy wyrazy nazywające osoby uprawiające sport, są to: zapożyczony z angielskiego sportsman, obocznie sportsmen, oraz żeński odpowiednik sportsmanka//sportsmenka. Co ciekawe, w wydawanym ponad pół wieku temu Słowniku języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego wyraz ten został potraktowany jako „przestarzały i wychodzący z użycia”. Wbrew tej prognozie słowo sportsmenka jest nadal obecne w języku, choć odczuwane jako „niepożądane”, na co wskazuje pytanie, albo „książkowe”, czego dowodzi współczesny Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza.
Nazwa sportsmenka budzi wątpliwości różnorodnej natury, po pierwsze jest odczuwana jako wyraźnie obca, po drugie logiczniej byłoby kobietę nazwać sportswoman. Mielibyśmy wówczas w polszczyźnie parę analogiczną do biznesmen i bizneswoman.
Oficjalny polski odpowiednik sportsmenki, czyli zestawienie apozycyjne kobieta sportowiec, jako zbyt długie i mało wygodne w użyciu, nie jest powszechnie stosowane; jeśli już mamy z nim do czynienia, to głównie w publikacjach naukowych i prasowych. Zdarza się też, że wobec kobiet używa się męskiej formy sportowiec, możliwej do zaakceptowania w zdaniach typu: „Justyna Kowalczyk to wybitny sportowiec’’.
Nie przyjęło się w polszczyźnie ogólnej potoczne czy tylko środowiskowe określenie sportówka, mało prawdopodobne wydaje się upowszechnienie lansowanej przez niektóre media formy sportowczyni, analogicznej wobec konstrukcji typu skoczkini, strzelczyni.
Pozostaje nam zatem mimo zastrzeżeń zaaprobować nazwę sportsmenka, zwłaszcza że w potocznym obiegu mamy wuefmenkę (nauczycielkę wuefu), będącą żeńskim odpowiednikiem wuefmena (konkurencyjną parę tworzą wuefiarz i wuefiarka). Co więcej, wkrótce doczekamy się kolejnych form tego rodzaju. Kiedy tylko kobiety zaczną naśladować siłaczy, których z angielska zwie się strongmenami, pojawią się strongmenki.
Bogusław Nowowiejski, prof., Uniwersytet w Białymstoku

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Atenach szczególnie rozbudowane są wiadomości z zakresu historii i geografii, zwłaszcza jeśli chodzi o zagadnienia związane z religią i - przede wszystkim - (choć...
  • ... biurze - mówi Mariusz Wichtowski, prezes PBUK. - A w pierwszym okresie, zwłaszcza jeśli nasz ubezpieczyciel wydaje nam Zieloną Kartę bez dodatkowych opłat, radzę...
  • ... z późniejszych E. Ernest-Kosmowski i M. Rudnicki. Bardziej kompletna, zwłaszcza jeśli chodzi o XIX w.,
    jest kolekcja sztychów skatalogowana w r...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!